Nghị quyết đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp lý về tổ chức, quản lý và phát triển đô thị, làm cơ sở cho việc quy hoạch, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách phát triển đô thị trong giai đoạn mới.
Theo Nghị quyết, phân loại đô thị là căn cứ để tổ chức và quản lý hệ thống đô thị quốc gia, vùng và địa phương; quản lý đơn vị hành chính đô thị; đồng thời là công cụ đánh giá mức độ thực hiện quy hoạch đô thị. Các tiêu chí, tiêu chuẩn phân loại đô thị còn có vai trò dự báo, định hướng phát triển hệ thống đô thị và từng đô thị cụ thể, phục vụ xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển đô thị, tổ chức phát triển không gian đô thị, duy trì và nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.
Nghị quyết nhấn mạnh, việc phân loại đô thị phải được thực hiện trên cơ sở quy hoạch đô thị và định hướng hệ thống đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm phù hợp với các xu hướng phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới đô thị xanh, thông minh, hiện đại và bền vững. Yêu cầu về quốc phòng, an ninh cũng được đặt ra, đặc biệt đối với các đô thị biên giới và các đặc khu.
Việc phân loại đô thị được tiến hành thông qua đánh giá thực trạng phát triển đô thị theo các tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và có tính đến đặc thù vùng, miền. Đô thị hoặc đô thị mới đạt tiêu chí của loại đô thị nào sẽ được công nhận theo loại đó; đơn vị hành chính cấp xã được đầu tư xây dựng đạt trình độ phát triển đô thị ở mức nào sẽ được công nhận theo mức tương ứng.
Theo Nghị quyết, tiêu chí phân loại đô thị bao gồm: vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội; mức độ đô thị hóa; trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian đô thị. Các tiêu chuẩn cụ thể đối với đô thị loại I được quy định tại Phụ lục I; đối với đô thị loại II và loại III được quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo Nghị quyết. Việc đánh giá được thực hiện theo phương pháp đối chiếu giữa thực trạng phát triển đô thị với quy hoạch và các tiêu chí, tiêu chuẩn của loại đô thị tương ứng.
Đáng chú ý, đối với đô thị loại đặc biệt và loại I, Nghị quyết quy định không tổ chức đánh giá phân loại lại theo phạm vi toàn thành phố đối với Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Các đô thị trực thuộc hai thành phố này sẽ được thực hiện phân loại theo tiêu chí đô thị loại II hoặc loại III. Trường hợp phân loại đô thị mới đạt tiêu chí đô thị loại I, phải đồng thời rà soát, bảo đảm các đô thị loại II trực thuộc đáp ứng đầy đủ quy định.
Đối với đô thị loại II và loại III, việc đánh giá được thực hiện theo phạm vi phù hợp với quy hoạch đô thị. Trường hợp đô thị nằm trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã, việc đánh giá được tiến hành trên toàn đô thị; nếu đô thị có phạm vi thuộc nhiều đơn vị hành chính cấp xã, việc đánh giá được thực hiện trên phạm vi toàn đô thị và đánh giá riêng từng đơn vị hành chính theo các bảng tiêu chí chi tiết tại Phụ lục II. Các đặc khu được đánh giá phân loại là đô thị loại II hoặc loại III theo quy hoạch đô thị được phê duyệt.
Việc ban hành Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đô thị, thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng bền vững, hiện đại, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước trong giai đoạn tới.
Vũ Linh