Cách mạng lao động mới bắt đầu: Robot đã sẵn sàng thay đổi nền kinh tế toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Robot hình người ngày càng trở nên tinh vi, thông minh hơn và sẵn sàng thay thế lao động con người trong các công xưởng. Ảnh: Getty.

Sau nhiều thập kỷ tồn tại chủ yếu trong các phòng nghiên cứu, robot hình người đang bắt đầu bước vào sản xuất hàng loạt và ứng dụng thực tế trong công nghiệp lẫn đời sống dân sự. Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo vật lý (Physical AI) đang mở ra khả năng robot không chỉ xử lý dữ liệu mà còn hiểu, thích nghi và thao tác trong môi trường vật lý giống con người.

Theo báo cáo thị trường do Goldman Sachs công bố vào năm 2024, ngành robot hình người có thể đạt giá trị hàng trăm tỷ USD trong vài thập kỷ tới. Nhiều chuyên gia cho rằng tác động của robot hình người đối với lao động chân tay có thể tương đương với cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ XIX hoặc sự bùng nổ Internet cuối thế kỷ XX.

Cuộc đua "tam mã" và sự thống trị của Trung Quốc

Thị trường robot hình người toàn cầu hiện đang chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt giữa Trung Quốc và Mỹ, với mỗi quốc gia phát triển theo thế mạnh riêng.

Theo báo cáo của Counterpoint Research công bố cuối năm 2025, Trung Quốc đang chiếm hơn 50% sản lượng robot công nghiệp toàn cầu và đang nhanh chóng mở rộng sang robot hình người. Một số nguồn phân tích thị trường thậm chí ước tính tỷ lệ triển khai robot hình người thử nghiệm tại Trung Quốc có thể chiếm phần lớn tổng số robot thương mại đang vận hành trên thế giới.

Các công ty Trung Quốc như Unitree Robotics và AgiBot đang nổi lên như những nhà sản xuất tiên phong. Unitree – vốn nổi tiếng với robot bốn chân – đã công bố mẫu robot hình người G1 với giá khoảng 16.000 USD vào năm 2024, thấp hơn đáng kể so với nhiều đối thủ phương Tây. Mức giá này được xem là bước ngoặt vì lần đầu tiên robot hình người tiếp cận ngưỡng chi phí tương đương một chiếc xe hơi giá rẻ, tạo điều kiện cho sản xuất quy mô lớn.

Trong khi đó, Mỹ đang dẫn đầu về công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và khả năng tự chủ. Tesla là doanh nghiệp gây chú ý mạnh nhất khi công bố robot Optimus từ năm 2022 và tiếp tục nâng cấp các thế hệ sau. Tháng 1 vừa qua, Tesla xác nhận mở rộng thử nghiệm robot Optimus trong dây chuyền sản xuất tại nhà máy Fremont. Giám đốc điều hành Elon Musk tuyên bố robot hình người có thể trở thành sản phẩm quan trọng nhất của công ty trong dài hạn và đặt mục tiêu sản xuất quy mô hàng triệu đơn vị mỗi năm trong tương lai.

Ngoài Tesla, công ty Figure AI đang hợp tác với BMW để thử nghiệm robot làm việc trong dây chuyền lắp ráp. Boston Dynamics – công ty thuộc tập đoàn Hyundai – tiếp tục dẫn đầu về khả năng vận động và thao tác, đặc biệt sau khi ra mắt phiên bản Atlas chạy hoàn toàn bằng điện vào năm 2024.

Theo ông Aaron Prather, Giám đốc bộ phận robot tại ASTM International, sự cạnh tranh Mỹ – Trung trong robot hình người “có thể quyết định cấu trúc chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới”.

Robot hình người được nhận định là có thể thay thế con người trong nhiều khâu sản xuất trong tương lai. Ảnh: Getty.

Đột phá công nghệ: "Bộ não" chung và "cơ bắp" giá rẻ

Một trong những bước tiến quan trọng nhất của năm 2026 là sự phát triển của công nghệ Physical AI, cho phép robot học kỹ năng giống con người thông qua quan sát và mô phỏng thay vì lập trình chi tiết từng thao tác.

Các mô hình AI đa phương thức hiện có thể giúp robot học từ video, dữ liệu cảm biến và môi trường mô phỏng. Nhiều công ty công nghệ đang xây dựng hệ thống “bộ não dùng chung”, nơi dữ liệu kỹ năng được chia sẻ giữa nhiều robot khác nhau. Điều này cho phép robot học nhanh hơn và giảm đáng kể chi phí huấn luyện.

Theo báo cáo của McKinsey công bố năm 2025, phương pháp đào tạo robot dựa trên mô phỏng và học quan sát có thể rút ngắn thời gian phát triển kỹ năng mới xuống chỉ còn vài tuần, thay vì nhiều tháng như trước đây.

Song song với tiến bộ về AI, chi phí phần cứng robot cũng giảm mạnh. Goldman Sachs ghi nhận chi phí sản xuất robot hình người có thể giảm trung bình 30–40% mỗi năm nhờ quy mô sản xuất lớn và sự phát triển của chuỗi cung ứng linh kiện điện tử. Động cơ servo, pin lithium và chip xử lý – những thành phần đắt đỏ nhất – đều đang giảm giá nhanh.

Ông Marc Raibert, nhà sáng lập Boston Dynamics, nhận định rằng sự kết hợp giữa AI và giảm chi phí phần cứng đang tạo ra “điểm bùng phát công nghệ”, nơi robot hình người có thể đạt hiệu quả kinh tế đủ để thay thế lao động con người trong nhiều nhiệm vụ.

Robot có thể thay thế lao động con người trong nhà máy, trong khi hệ thống AI vận hành taxi tự động. Ảnh: Getty.

Robot đang thay thế những gì?

Robot hình người hiện đang được triển khai trong các môi trường lao động vốn được thiết kế cho con người – nơi robot bánh xe truyền thống gặp nhiều hạn chế.

Trong ngành sản xuất ô tô, robot hình người đang được thử nghiệm để lắp ráp linh kiện tinh vi, kiểm tra chất lượng sản phẩm và vận chuyển vật liệu trong nhà máy. Tesla, BMW và Hyundai đều đã tiến hành các chương trình thử nghiệm robot trong dây chuyền sản xuất từ năm 2024 đến 2026.

Trong lĩnh vực logistics và kho vận, robot humanoid cho thấy lợi thế khi xử lý hàng hóa không đồng nhất. Theo Bain & Company, sự thiếu hụt lao động trong ngành kho vận toàn cầu đã thúc đẩy đầu tư mạnh vào robot tự động, đặc biệt tại Mỹ, Nhật Bản và châu Âu.

Robot cũng bắt đầu thâm nhập lĩnh vực dịch vụ và gia đình. Công ty 1X Technologies của Na Uy đã giới thiệu robot quản gia NEO vào cuối năm 2025, hướng đến các nhiệm vụ dọn dẹp, hỗ trợ sinh hoạt và chăm sóc người cao tuổi – nhóm dân số đang tăng nhanh tại nhiều quốc gia phát triển.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2030, cứ 6 người trên thế giới sẽ có 1 người trên 60 tuổi. Xu hướng già hóa dân số được xem là động lực lớn thúc đẩy nhu cầu robot chăm sóc cá nhân.

Khi nào con người bị thay thế ở mảng chân tay?

Các dự báo về tác động dài hạn của robot hình người đối với thị trường lao động đang thu hút nhiều tranh luận.

Oxford Economics dự báo robot có thể thay thế khoảng 20 triệu việc làm sản xuất trên toàn cầu vào năm 2030. Tỷ lệ tự động hóa trong các ngành công nghiệp nặng có thể đạt 30–40%, đặc biệt tại các quốc gia phát triển và những nền kinh tế có chi phí lao động cao.

Trong giai đoạn 2035–2050, nhiều tổ chức nghiên cứu công nghệ cho rằng robot hình người có thể đạt quy mô triển khai hàng trăm triệu đến hàng tỷ đơn vị trên toàn cầu. Một số dự báo của các tập đoàn công nghệ Nhật Bản cho rằng đến năm 2050, robot có thể đảm nhiệm phần lớn các công việc chân tay lặp đi lặp lại hoặc nguy hiểm.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo quá trình thay thế lao động sẽ diễn ra không đồng đều. Giáo sư Erik Brynjolfsson tại Đại học Stanford cho rằng robot sẽ thay thế nhiệm vụ chứ không thay thế hoàn toàn nghề nghiệp. Theo ông, con người vẫn giữ lợi thế trong các lĩnh vực sáng tạo, giao tiếp xã hội và ra quyết định phức tạp.

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng nhận định tự động hóa sẽ đồng thời tạo ra nhiều ngành nghề mới, bao gồm phát triển phần mềm robot, bảo trì hệ thống tự động và quản lý dữ liệu AI. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi lực lượng lao động đòi hỏi chính phủ và doanh nghiệp phải đầu tư lớn vào đào tạo lại kỹ năng.

Robot hình người sẽ không thay thế con người một cách đột ngột trong mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, các ngành nghề như sản xuất, kho vận và dịch vụ cơ bản đang đứng trước làn sóng thay đổi mạnh mẽ ngay trong thập kỷ này.

Năm 2026 có thể được ghi nhớ như thời điểm robot hình người rời khỏi phòng thí nghiệm và bước vào nền kinh tế thực. Sự phát triển này không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn là thử thách lớn về kinh tế, xã hội và chính sách lao động.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi quan trọng không còn là liệu robot có thể thay thế con người hay không, mà là con người sẽ thích nghi như thế nào với một thế giới nơi máy móc ngày càng giống con người hơn.

Huyền Chi

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/cach-mang-lao-dong-moi-bat-dau-robot-da-san-sang-thay-doi-nen-kinh-te-toan-cau-post194507.html