Cách thế giới xoay xở trong cơn bão năng lượng

3 giờ trướcBài gốc

Cuộc chiến Mỹ - Iran kéo dài hơn một tháng qua đã khiến eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ và khí đốt quan trọng bậc nhất thế giới bị đóng cửa. Ảnh: Market Watch

Cuộc chiến Mỹ - Iran kéo dài hơn một tháng qua đã khiến eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ và khí đốt quan trọng bậc nhất thế giới - bị đóng cửa. Sự gián đoạn này đã làm suy giảm nguồn cung nhiên liệu hóa thạch, đẩy chi phí năng lượng tăng mạnh và gây xáo trộn nhiều nền kinh tế.

Tình trạng này buộc nhiều quốc gia trên thế giới phải áp dụng các biện pháp chưa từng có: quay lại sử dụng than đá, phân phối hạn mức nhiên liệu, rút ngắn tuần làm việc và khuyến khích người dân làm việc tại nhà.

Mỹ: tăng khai thác, giảm năng lượng tái tạo

Tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục phát tín hiệu cứng rắn khi đe dọa mở rộng tấn công vào hạ tầng dầu mỏ của Iran. Động thái này được cho là có thể kéo dài xung đột và tiếp tục đẩy giá nhiên liệu tăng cao.

Trong nước, chính quyền liên bang không mở rộng trợ cấp cho người dân chịu áp lực chi phí năng lượng, mà tiếp tục theo đuổi chính sách gia tăng khai thác dầu khí. Đồng thời, các dự án năng lượng tái tạo bị hạn chế.

Chính quyền Mỹ đã tăng gấp đôi đầu tư vào dầu mỏ khi cuộc chiến với Iran khiến giá dầu tăng vọt. Ảnh: Getty Images

Đáng chú ý, Washington đã quyết định chi 1 tỷ USD để bồi thường cho Total Energies (Pháp) nhằm hủy bỏ kế hoạch điện gió ngoài khơi bờ biển phía đông, chuyển hướng sang đầu tư dầu và khí.

Anh và các nước đồng minh: hỗ trợ có chọn lọc

Anh lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, kêu gọi người dân giữ bình tĩnh trước biến động giá, đồng thời tránh các biện pháp can thiệp mạnh vào nhu cầu. Chính phủ chỉ tập trung hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình sử dụng dầu sưởi, thay vì triển khai gói hỗ trợ đại trà.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã khuyến nghị các nước không nên áp dụng trợ cấp diện rộng mà cần nhắm tới nhóm dễ tổn thương. Theo hướng này, New Zealand đã công bố hỗ trợ tiền mặt hàng tuần cho khoảng 150.000 hộ gia đình thu nhập trung bình như một phần của gói cứu trợ nhiên liệu.

Tại Australia, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu sẽ được giảm một nửa trong ba tháng, giúp giảm khoảng 26 xu/lít xăng. Ảnh: AAP

Australia đã áp dụng mức giảm 50% thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu trong ba tháng và công bố kế hoạch an ninh nhiên liệu quốc gia. Ở mức độ “nguy hiểm” hiện tại, nước này khuyến khích người dân “chỉ mua lượng nhiên liệu cần thiết”. Trong khi đó, Canada gần như không can thiệp vào giá cả thị trường.

EU: giằng co giữa khủng hoảng và chuyển đổi xanh

Trong bối cảnh khủng hoảng, Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục kêu gọi đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng sạch, dù thực tế cho thấy nhiều quốc gia thành viên đang điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt hơn.

Tuần trước, Italy đã trì hoãn kế hoạch loại bỏ than đá hơn một thập kỷ, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz đề xuất kéo dài thời gian hoạt động của các nhà máy điện than và kêu gọi đẩy nhanh việc xây dựng các nhà máy điện khí. Trong khi đó, một số chính phủ EU đã công bố trợ cấp nhiên liệu và cắt giảm thuế để bảo vệ người tiêu dùng khỏi tình trạng giá cả tăng đột biến.

Phản ứng trước cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu rất trái chiều. Ảnh: mauritius images GmbH/Alamy

Ủy ban châu Âu cũng đề xuất điều chỉnh cơ chế định giá carbon và giảm thuế điện nhằm thúc đẩy chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, phần lớn các quốc gia vẫn chưa sẵn sàng áp dụng các biện pháp cứng rắn để cắt giảm nhu cầu năng lượng. Một số ngoại lệ như Slovenia đã bắt đầu phân phối nhiên liệu, còn Litva giảm mạnh giá vé tàu để khuyến khích giao thông công cộng.

Châu Á: than đá trở lại

Châu Á là khu vực chịu tác động nặng nề nhất, với xu hướng rõ rệt là quay lại sử dụng than đá. Theo đó, Ấn Độ yêu cầu các nhà máy điện than hoạt động hết công suất và tránh các sự cố ngừng hoạt động theo kế hoạch, trong khi Nhật Bản cho phép các nhà máy than quay trở lại thị trường điện. Hàn Quốc đã dỡ bỏ giới hạn sản lượng điện từ than đá và tuyên bố trì hoãn kế hoạch loại bỏ hoàn toàn than đá. Bangladesh, Thái Lan và Philippines cũng đang tăng sản lượng điện từ loại nhiên liệu hóa thạch này.

Chính phủ Sri Lanka đã áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu và tuần làm việc bốn ngày. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, Trung Quốc ít bị ảnh hưởng hơn nhờ đã đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và tích trữ dầu chiến lược. Dù các doanh nghiệp nhà nước hạn chế nhập khẩu dầu Iran, các nhà máy lọc dầu tư nhân vẫn duy trì hoạt động để phục vụ nhu cầu trong nước.

Đáng chú ý, nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á tập trung vào giảm nhu cầu tiêu thụ. Sri Lanka áp dụng phân phối nhiên liệu và tuần làm việc bốn ngày. Việt Nam khuyến khích làm việc từ xa. Thái Lan triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng mang tính biểu tượng như yêu cầu bỏ cà vạt nơi công sở, giảm sử dụng điều hòa. Nước này cũng cùng với các quốc gia khác trong khu vực kêu gọi giảm lái xe cá nhân, sử dụng phương tiện giao thông công cộng nhiều hơn và thúc đẩy việc đi chung xe.

Ấn Độ, một trong những nước nhập khẩu khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) lớn nhất thế giới, đang chứng kiến sự gián đoạn nguồn cung và những lo ngại ngày càng tăng về nguồn cung khí đốt dùng để nấu ăn. Ảnh: Anadolu/Getty Images

Châu Phi: giảm thuế nhiên liệu, tăng dự trữ…

Phần lớn các nước châu Phi phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu tinh chế, trong khi nền kinh tế nông nghiệp khiến khu vực này đặc biệt nhạy cảm với giá phân bón tăng cao - hệ quả gián tiếp từ khủng hoảng năng lượng.

Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, một số quốc gia đã triển khai biện pháp khẩn cấp: Nam Phi giảm thuế nhiên liệu, Tanzania tăng dự trữ và áp trần giá xăng, Ethiopia trợ cấp nhiên liệu, Zimbabwe thúc đẩy pha trộn ethanol. Tại Nam Sudan và Mauritius, việc phân phối điện cũng được áp dụng để tiết kiệm năng lượng.

Xếp hàng chờ đổ xăng ở Addis Ababa, Ethiopia, một quốc gia đặc biệt dễ bị tổn thương vì nhập khẩu toàn bộ xăng dầu, chủ yếu từ vùng Vịnh. Ảnh: AFP/Getty Images

Nam Mỹ: ít can thiệp giá, tăng giải pháp nội địa

Tại Nam Mỹ, nhiều chính phủ, đặc biệt là các chính quyền cánh hữu hạn chế can thiệp vào giá nhiên liệu. Chile đã tăng giá để bám sát thị trường toàn cầu, đồng thời giữ ổn định giá vé giao thông công cộng.

Argentina trì hoãn tăng thuế nhiên liệu và khuyến khích pha trộn ethanol, trong khi Brazil được đánh giá có lợi thế nhờ hệ thống phương tiện có thể sử dụng nhiên liệu sinh học từ mía đường nội địa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Lượng xe cộ khổng lồ của Brazil có thể hoạt động bằng ethanol được sản xuất từ mía đường trong nước. Ảnh: Anadolu/Getty Images

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, các biện pháp tiết kiệm và can thiệp hành chính của các chính phủ có thể giúp giảm bớt áp lực từ cú sốc giá năng lượng. Tuy nhiên, về dài hạn, cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy mức độ phụ thuộc sâu sắc của kinh tế toàn cầu vào các tuyến vận tải chiến lược và nguồn nhiên liệu hóa thạch.

Khi xung đột tại Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn, nguy cơ bất ổn năng lượng sẽ tiếp tục đè nặng lên tăng trưởng, lạm phát và đời sống người dân. Trong bối cảnh này, bài toán đặt ra sẽ không chỉ là ứng phó trước mắt, mà còn là tìm kiếm một cấu trúc năng lượng bền vững hơn - điều mà cho đến nay, thế giới vẫn chưa có lời giải thống nhất.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/cach-the-gioi-xoay-xo-trong-con-bao-nang-luong-10412150.html