Cách tiếp cận lịch sử trong sách giáo khoa mới

một ngày trướcBài gốc

Học sinh Trường THCS Văn Yên (Thái Nguyên) trong giờ học Lịch sử.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và vận dụng vào xây dựng sách giáo khoa Lịch sử

Chúng ta đã biết, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bao gồm Chương trình tổng thể; Chương trình môn học và hoạt động giáo dục. Đây là văn bản pháp lý của Nhà nước quy định về mục tiêu, nội dung, phương pháp, đánh giá và điều kiện tổ chức giáo dục.

Nội dung sách giáo khoa là cụ thể hóa của Chương trình, với những bài học cụ thể để tổ chức hoạt động dạy học, trải nghiệm và giáo dục học sinh. Hay nói khác, sách giáo khoa chỉ là học liệu. Chương trình thế nào, sách giáo khoa phải thể hiện như thế. Xin dẫn ra mấy điểm cơ bản:

Đối với nội dung Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nói chung và Chương trình môn Lịch sử nói riêng, cần xem xét một cách tổng thể trong mối liên hệ thống nhất giữa Chương trình giáo dục phổ thông và logic phát triển của Chương trình môn Lịch sử; không thể tách rời các giai đoạn giáo dục khác nhau để nhận xét, đánh giá

Nội dung giáo dục theo cách tích hợp cao ở lớp dưới và phân hóa dần ở các lớp trên. Có nghĩa là, kiến thức ở tiểu học và trung học cơ sở cần ở mức cơ bản, đơn giản, dễ hiểu để nhằm tích hợp nội môn và liên môn.

Nhưng tới trung học phổ thông là giai đoạn định hướng nghề nghiệp, nội dung học lại cần nâng cao, toàn diện hệ thống hơn. Đặc biệt, xuất hiện có những chuyên đề học tập chuyên sâu. Ngoài ra, cần chú ý tới lứa tuổi, tâm lý và từ đó cũng cần xác định mức độ về đơn vị kiến thức của mỗi lớp, mỗi bậc học.

Dạy học Lịch sử cần hướng đến giúp học sinh có hiểu biết toàn diện, như kết hợp triều đại và đời vua, các em hiểu rõ sự hình thành, phát triển, những biến cố của đất nước qua từng giai đoạn.

Có 3 cách tiếp cận trong nội dung học, như: Theo triều đại/vương triều tiêu biểu (trong đó có Tây Sơn và nhà Nguyễn); theo đời vua để làm rõ hơn chính sách cai trị, chiến công quân sự và ảnh hưởng của họ đến đất nước (nhà Nguyễn có vua Minh Mạng, Tự Đức và các câu chuyện về vua Gia Long - Nguyễn Ánh); nhân vật lịch sử (Hai Bà Trưng, Nguyễn Huệ).

Xung quanh ý kiến liên quan tới vua Gia Long và phong trào Tây Sơn

Xung quanh ý kiến liên quan tới vua Gia Long - Nguyễn Ánh và phong trào Tây Sơn trong sách giáo khoa “ Kết nối tri thức với cuộc sống”, Bộ GD&ĐT đã tổ chức rà soát.

Kết quả cho thấy: Nội dung dạy học về Quang Trung và phong trào Tây Sơn được bố trí đầy đủ, có hệ thống, từ trung học cơ sở như lớp 8 (môn Lịch sử và Địa lí), trung học phổ thông như lớp 11 (môn Lịch sử). Nội dung dạy học về nhà Nguyễn với tư cách là một triều đại được thể hiện khách quan, đầy đủ. Trong đó, nội dung về Nguyễn Ánh được bố trí theo mạch logic lịch sử ở lớp 5 (môn Lịch sử và Địa lí), lớp 7 và lớp 8 (môn Lịch sử và Địa lí), lớp 11 (môn Lịch sử).

Có thể thấy, việc bố trí nội dung dạy học như vậy là phù hợp với logic tiến trình lịch sử và mạch nội dung và yêu cầu cần đạt có trong chương trình môn học. Phong trào Tây Sơn là giai đoạn lịch sử quan trọng, được dạy trước. Sự ra đời của nhà Nguyễn là giai đoạn lịch sử tiếp theo, tất yếu phải được giới thiệu để hoàn chỉnh mạch lịch sử dân tộc.

Cách này cũng phù hợp với mục tiêu và đặc điểm tâm lý lứa tuổi ở tiểu học: chú trọng hình thành biểu tượng lịch sử, mốc thời gian, triều đại. Trong logic chương trình chọn các triều đại lớn trong lịch sử dân tộc: Lý, Trần, Hậu Lê và triều Nguyễn để giới thiệu. Ở trung học cơ sở (lớp 8), đi sâu phân tích, đánh giá bối cảnh lịch sử, diễn biến chính, nguyên nhân, hệ quả lịch sử. Ở trung học phổ thông (lớp 11) đi sâu phân tích vai trò, đánh giá công lao, đóng góp và ý nghĩa của phong trào Tây Sơn và Quang Trung - Nguyễn Huệ trong lịch sử.

Cách bố trí nội dung trong sách Lịch sử “Kết nối tri thức với cuộc sống” cũng đã thể hiện đúng quan điểm của Chương trình giáo dục phổ thông 2018; bảo đảm đúng mạch nội dung và yêu cầu cần đạt trong Chương trình môn học; đặt nhân vật và sự kiện trong bối cảnh lịch sử cụ thể; bảo đảm tính khoa học, khách quan, cân bằng trong giáo dục lịch sử.

Theo cá nhân tôi, không có cơ sở để nói, sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” là “không dạy” hoặc “coi nhẹ” Quang Trung - Phong trào Tây Sơn. Và có thể nói, sách giáo khoa đã tuân thủ đúng các mạch nội dung và yêu cầu cần đạt có trong chương trình môn học Lịch sử từ tiểu học đến trung học phổ thông.

Đặng Tự Ân - Giám đốc Quỹ Hỗ trợ Đổi mới Giáo dục Việt Nam

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/cach-tiep-can-lich-su-trong-sach-giao-khoa-moi-post763327.html