Cải cách thể chế tài chính: Mở đường cho kiến tạo phát triển

2 giờ trướcBài gốc

Xóa bỏ tư duy “không quản được thì cấm”

Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết số 66-NQ/TW là cơ sở chính trị quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền ra nhiều quyết sách chiến lược, chưa có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật, xóa bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, đưa thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, mở đường cho kiến tạo phát triển. Đặc biệt, đã hoàn thành mục tiêu “năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật” được xác định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Ngay sau khi Nghị quyết số 66-NQ/TW được ban hành, trên cơ sở Kế hoạch số 28-KH/ĐUQH của Đảng ủy Quốc hội ngày 16/5/2025 về triển khai thực hiện Nghị quyết 66-NQ/TW, Nghị quyết số 140/NQ-CP ngày 17/5/2025 của Chính phủ về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 2099/QĐ-BTC ngày 23/6/2025 ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 140/NQ-CP của Chính phủ.

Bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, các định hướng trong Nghị quyết số 66-NQ/TW, Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính đã nỗ lực, trách nhiệm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, phối hợp chặt chẽ, kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đáp ứng yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khơi thông nguồn lực cho phát triển đất nước.

Ảnh minh họa tư liệu

Theo đó, trong năm 2025, trước yêu cầu xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật để thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW yêu cầu hoàn thiện thể chế pháp luật minh bạch, hiện đại, bảo đảm quyền con người và quyền công dân, Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột tăng trưởng mới, chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy chính trị theo các Nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư cũng như thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực trung tâm cho nền kinh tế, Bộ Tài chính đã khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ trình Quốc hội thông qua 25 luật và nghị quyết (tính riêng Luật là 17/72 luật, chiếm 24% luật được Quốc hội thông qua). Bên cạnh đó, Bộ đã trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành 86/328 nghị định, nghị quyết (bằng 26%), 08/48 quyết định quy phạm pháp luật (bằng 17%), ban hành theo thẩm quyền 144/707 thông tư trong lĩnh vực đầu tư, tài chính, ngân sách (bằng 20%).

Đáng chú ý, trong giai đoạn này, các luật về đầu tư - tài chính - ngân sách đã được đổi mới mạnh mẽ, qua đó tạo hành lang pháp lý đầy đủ, kịp thời, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, từ đó, thúc đẩy tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô; kịp thời tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân, doanh nghiệp; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Nổi bật như trong lĩnh vực thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 tạo bước điều chỉnh lớn về chính sách thuế trực thu. Luật nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm; bổ sung phương pháp tính thuế trên thu nhập; mở rộng diện miễn, giảm thuế đối với nhân lực công nghệ cao, khoa học - công nghệ, kinh tế xanh; đồng thời cập nhật các loại thu nhập mới phát sinh trong nền kinh tế số và thị trường tài chính hiện đại.

Nhiều chính sách tài chính đã đi vào cuộc sống

Để tiếp tục đẩy mạnh cải cách chính sách thuế, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được ban hành phù hợp với chủ trương “luật hóa nguyên tắc, chính sách lớn; quy định chi tiết giao Chính phủ" đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quản lý thuế. Luật bổ sung cơ chế quản lý theo phân nhóm người nộp thuế, mở rộng dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tăng cường quản lý tuân thủ và hợp tác thuế quốc tế, đồng thời lược bỏ các quy định về thanh tra thuế để phù hợp với mô hình tổ chức mới .

Đối với thuế gián thu, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng số 149/2025/QH15 khôi phục quy định không phải kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp mua nông sản chưa qua chế biến, đồng thời nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng của hộ, cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm, bảo đảm đồng bộ với Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Trong năm 2025, Bộ Tài chính đã khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ trình Quốc hội thông qua 25 luật và nghị quyết (tính riêng Luật là 17/72 luật, chiếm 24% luật được Quốc hội thông qua). Bên cạnh đó, Bộ đã trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành 86/328 nghị định, nghị quyết (bằng 26%), 08/48 quyết định quy phạm pháp luật (bằng 17%), ban hành theo thẩm quyền 144/707 thông tư trong lĩnh vực đầu tư, tài chính, ngân sách (bằng 20%).

Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 tiếp tục thể chế hóa mạnh mẽ các nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Luật thu hẹp đáng kể phạm vi dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư, đẩy mạnh phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Ngoài ra, để thu hút các nguồn lực mới cho đầu tư phát triển, đặc biệt là nguồn vốn nước ngoài, Bộ Tài chính đã xây dựng khung khổ pháp lý và đưa vào vận hành Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa, nâng hạng thành công thị trường chứng khoán… Ngày 21/12/2025, theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, Trung tâm Tài chính quốc tế chính thức đi vào hoạt động, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng được định vị làm trung tâm triển khai, vận hành theo cơ chế linh hoạt, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Với môi trường thể chế kiến tạo, đột phá, Bộ Tài chính đã hoàn thành vượt mục tiêu toàn bộ các nhiệm vụ tài chính - ngân sách nhà nước năm 2025: thu ngân sách nhà nước vượt 35,5% dự toán; số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 300 nghìn doanh nghiệp, tăng 27,4%; quy mô thị trường chứng khoán tăng 35%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 4,15 triệu tỷ đồng, tăng 12,1%; giải ngân đầu tư công tăng 206 nghìn tỷ đồng, gấp 1,4 lần so với năm 2024.

Bên cạnh đó, công tác thi hành pháp luật được quan tâm chỉ đạo, bám sát Nghị quyết số 66-NQ/TW, chú trọng rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, hoàn thành 100% số nhiệm vụ, xử lý được 80/80 phản ánh, kiến nghị cần giải quyết ngay (đạt 100%), qua đó hoàn thành mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật.

Công tác kiểm tra, xử lý, rà soát, hợp nhất, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật ngày càng đi vào nền nếp và có chuyển biến căn bản. Cơ chế đối thoại, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp được các bộ, ngành chú trọng thực hiện với kết quả nổi bật. Những vướng mắc trong cơ chế tài chính cho công tác xây dựng pháp luật đã được tháo gỡ…

Những kết quả này chính là minh chứng cho những nỗ lực của toàn ngành Tài chính khi cải cách thể chế tài chính theo tinh thần của Nghị quyết số

66-NQ/TW. Công tác hoàn thiện thể chế, cơ chế và quy trình lập pháp, hướng tới mô hình soạn thảo tập trung, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm được đẩy mạnh. Công tác xây dựng pháp luật được gắn chặt hơn với thực tiễn, chú trọng đánh giá tác động chính sách ngay từ khâu đề xuất, soạn thảo để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi áp dụng.

Cải cách thể chế tài chính trong tổng thể kiến tạo Nhà nước pháp quyền hiện đại

Không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và đổi mới chính sách cụ thể, cải cách thể chế tài chính thời gian qua còn được triển khai trong một tầm nhìn rộng hơn, gắn chặt với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại, quản trị quốc gia hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Những đổi mới mạnh mẽ trong các luật về đầu tư, thuế, tài chính - ngân sách thời gian qua không chỉ mang ý nghĩa tháo gỡ các rào cản cụ thể cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà còn phản ánh sự chuyển động căn bản trong tư duy xây dựng và thi hành pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Từ góc độ rộng hơn, cải cách thể chế tài chính đang được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, hiệu lực, hiệu quả - nơi pháp luật thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển.

Một điểm xuyên suốt trong quá trình này là việc bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng đối với công tác xây dựng pháp luật, đồng thời đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong việc quyết định chất lượng chính sách. Trong lĩnh vực tài chính, yêu cầu này được thể hiện rõ thông qua việc đổi mới quy trình lập pháp, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, gắn trách nhiệm chính trị với hiệu quả thực thi chính sách. Qua đó, từng bước khắc phục tình trạng luật khung, luật ống, chậm ban hành văn bản hướng dẫn, bảo đảm pháp luật được tổ chức thực hiện kịp thời, đồng bộ.

Đã cắt giảm 39 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện

Luật Đầu tư mới đã cắt giảm 39 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và sửa đổi phạm vi của 20 ngành, nghề để chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Các chính sách ưu đãi được tái cấu trúc theo hướng tập trung cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và các mô hình kinh tế mới.

Cải cách thể chế tài chính cũng được triển khai đồng bộ với yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều quy định pháp luật trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, đầu tư công, quản lý tài sản công đã được rà soát, sửa đổi theo hướng phân định rõ thẩm quyền, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Cách tiếp cận này không chỉ tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính, mà còn góp phần hình thành mô hình quản trị tài chính công hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Đáng chú ý, công tác rà soát, xử lý các quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp trong lĩnh vực tài chính được triển khai với tinh thần chủ động, quyết liệt. Trên cơ sở tổng hợp phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và địa phương, nhiều “điểm nghẽn” kéo dài đã được nhận diện đầy đủ, phân loại cụ thể và xây dựng phương án xử lý rõ ràng. Việc coi tháo gỡ vướng mắc pháp lý là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục đã góp phần giải phóng nguồn lực cho phát triển, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào môi trường thể chế.

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, ngành Tài chính đặc biệt chú trọng khâu tổ chức thi hành pháp luật - yếu tố then chốt quyết định hiệu lực, hiệu quả của cải cách thể chế. Công tác kiểm tra, rà soát, hợp nhất, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện thường xuyên, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật tài chính. Cơ chế đối thoại chính sách, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp ngày càng được triển khai thực chất, qua đó giúp chính sách tài chính kịp thời điều chỉnh, thích ứng với yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Một trụ cột quan trọng khác của cải cách thể chế tài chính là gắn chặt với chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý nhà nước. Việc đẩy mạnh số hóa quản lý thuế, ngân sách, tài sản công, mở rộng dịch vụ công trực tuyến toàn trình không chỉ giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, phòng ngừa rủi ro và hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng nền tài chính quốc gia hiện đại, hội nhập và có khả năng thích ứng cao trước những biến động của kinh tế toàn cầu.

Ngành Tài chính không ngừng đổi mới tư duy với tinh thần phục vụ nhân dân

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời là nền tảng quan trọng để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ, mục tiêu trong những năm tiếp theo. Trong bối cảnh khối lượng công việc rất lớn, vai trò của việc hoàn thiện thể chế, pháp luật có vai trò rất quan trọng, “đột phá của đột phá”.

Để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, ngành Tài chính sẽ không ngừng đổi mới tư duy với tinh thần phục vụ nhân dân, quyết liệt trong công tác hoàn thiện thể chế, góp phần thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết đột phá của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các chương trình hành động của Đảng ủy Chính phủ, trong đó tập trung vào một số giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm:

Một là, ngay trong quý I/2026, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tham mưu, ban hành toàn bộ các văn bản hướng dẫn Luật vừa được Quốc hội thông qua để sớm đưa các chính sách đi vào cuộc sống.

Hai là, thể chế hóa và triển khai hiệu quả các Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và đề án phát triển kinh tế có vốn nước ngoài để nâng cao sức cạnh tranh, khả năng thích ứng hiệu quả của các doanh nghiệp trong nước trên thị trường quốc tế, thu hút và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực trong và ngoài nước đáp ứng yêu cầu huy động vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số gắn với ổn định kinh tế vĩ mô.

Ba là, thường xuyên rà soát, đánh giá hiệu quả của các chính sách tài chính, ngân sách đã ban hành để kịp thời phát hiện, sửa đổi, bổ sung tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo ra không gian, động lực phát triển mới và củng cố vững chắc nền tài chính quốc gia.

Bốn là, phát triển thị trường tài chính, chứng khoán sâu rộng, hội nhập, hiện đại để trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế; phát huy hiệu quả các mô hình kinh tế mới, sản phẩm tài chính mới (thị trường các-bon, trái phiếu xanh, tài sản mã hóa, trung tâm tài chính quốc tế, sàn giao dịch vàng phái sinh…).

Năm là, tiếp tục tăng cường truyền thông chính sách, tuyên truyền, phổ biến pháp luật để đưa chính sách vào cuộc sống và tạo sự đồng thuận của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Trong thời gian tới, nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện thể chế tài chính trong giai đoạn tới là hết sức nặng nề với yêu cầu ngày càng cao, nhưng từ những kết quả và kinh nghiệm đã được tích lũy trong công tác xây dựng pháp luật, cùng với sự nỗ lực của toàn ngành tài chính thì thể chế tài chính sẽ không ngừng được hoàn thiện để góp phần ngày càng quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và thực hiện thắng lợi mục tiêu theo Văn kiện, Nghị quyết của Đảng.

Hoàng Thái Sơn - Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính

Nguồn Thời báo Tài chính : https://thoibaotaichinhvietnam.vn/cai-cach-the-che-tai-chinh-mo-duong-cho-kien-tao-phat-trien-192329-192329.html