Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán: Kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn Việt Nam

4 giờ trướcBài gốc

Tại Việt Nam, đề xuất này đang được đưa vào dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi), xuất phát từ thực tiễn sản phẩm thuốc lá vẫn hiện diện dày đặc trong môi trường sống, nhất là khu vực trường học.

"Quảng cáo thầm lặng" từ điểm bán thuốc lá

Dù các hình thức quảng cáo trực tiếp đã bị cấm, nhưng việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng bán lẻ vẫn được xem là một "kênh quảng cáo thầm lặng" của ngành công nghiệp thuốc lá.

Những bao bì bắt mắt, cách sắp xếp nổi bật tại quầy thanh toán, vị trí ngang tầm mắt… khiến sản phẩm thuốc lá dễ dàng thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Đặc biệt, với thanh thiếu niên – nhóm đối tượng dễ bị tác động – việc thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh thuốc lá làm gia tăng nguy cơ thử hút và hình thành hành vi sử dụng.

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đề xuất quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán lẻ.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, sản phẩm thuốc lá vẫn đang xuất hiện với mật độ cao tại các điểm bán lẻ, đặc biệt là khu vực gần trường học – nơi tập trung đông thanh thiếu niên.

Thuốc lá vẫn "hiện diện dày đặc" quanh trường học

Một nghiên cứu thực hiện tại 240 trường học ở Hà Nội và TP.HCM cho thấy, trong bán kính 100m xung quanh trường, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá. Đáng chú ý, có tới 65% điểm bán vẫn bán thuốc lá điếu lẻ – hình thức bị cấm theo quy định.

Bên cạnh đó,65,0% điểm bán có bán thuốc lá điếu lẻ 57,6% điểm bán trưng bày thuốc lá ngang tầm mắt trẻ em 33,5% điểm bán có yếu tố quảng cáo thuốc lá 27,9% trưng bày gần bánh kẹo, đồ chơi trẻ em Trung bình 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường (bán kính 100m).

Những con số này cho thấy thuốc lá vẫn đang "hiện diện" một cách phổ biến trong môi trường sống hàng ngày, vô hình trung làm gia tăng nguy cơ tiếp cận và kích thích hành vi thử hút ở thanh thiếu niên.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, việc loại bỏ hình ảnh thuốc lá khỏi không gian bán lẻ có thể làm giảm đáng kể mức độ "bình thường hóa" của hành vi hút thuốc trong xã hội.

Kinh nghiệm quốc tế: Giảm hút thuốc từ việc "xóa hình ảnh" sản phẩm

Nhiều quốc gia đã triển khai quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán như một biện pháp trọng tâm trong kiểm soát thuốc lá. Theo báo cáo Kiểm soát Thuốc lá toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới năm 2025, đã có 59 quốc gia áp dụng lệnh cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán.

Lệnh cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán giúp giảm rõ rệt tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở thanh thiếu niên, và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng.

Tại Canada, quy định này được áp dụng từ đầu những năm 2000, yêu cầu tất cả sản phẩm thuốc lá phải được cất giữ trong tủ kín, không để lộ ra ngoài. Sau khi triển khai, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm đáng kể.

Australia cũng là quốc gia đi đầu với việc kết hợp cấm trưng bày và áp dụng bao bì trơn. Chính sách đồng bộ này đã góp phần đưa tỷ lệ hút thuốc xuống mức thấp hàng đầu thế giới.

Tại châu Âu, các quốc gia như Ireland, Na Uy thực hiện nghiêm quy định cấm trưng bày, qua đó giảm rõ rệt sự hấp dẫn của thuốc lá trong mắt người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ.

Trong khu vực Đông Nam Á, Thái Lan đã áp dụng quy định này từ năm 2005. Sau gần hai thập kỷ, quốc gia này ghi nhận những chuyển biến tích cực trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Các tổ chức y tế quốc tế đánh giá, cấm trưng bày thuốc lá là một trong những biện pháp hiệu quả nhằm: Giảm sức hấp dẫn trực quan của sản phẩm; Hạn chế hành vi mua bốc đồng; Ngăn chặn quảng cáo trá hình và bảo vệ thanh thiếu niên khỏi tác động kích thích tiêu dùng.

Đề xuất cấm trưng bày: Bước đi phù hợp xu hướng quốc tế

Trước thực trạng trên, dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) do Bộ Y tế xây dựng đã đề xuất quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán lẻ.

Theo các chuyên gia, đây là giải pháp phù hợp với xu hướng quốc tế, nhằm giảm khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, đồng thời hạn chế tác động kích thích hành vi hút thuốc từ môi trường xung quanh.

Thông tin vi phạm bán thuốc lá quanh trường học.

Việc cấm trưng bày không chỉ đơn thuần là một biện pháp quản lý, mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội, từng bước "phi bình thường hóa" hình ảnh thuốc lá trong đời sống.

Để chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng lộ trình triển khai phù hợp, đi kèm các giải pháp đồng bộ như: Hướng dẫn cụ thể cho các điểm bán lẻ Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi Đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức Kết hợp với các biện pháp kiểm soát thuốc lá khác; Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ các cơ sở kinh doanh trong quá trình chuyển đổi, bảo đảm tính khả thi và đồng thuận xã hội.

Việc cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở giới trẻ. Khi hình ảnh thuốc lá dần biến mất khỏi không gian công cộng, nguy cơ tiếp cận và bị kích thích tiêu dùng cũng sẽ giảm theo.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực tăng cường các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá, việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế và áp dụng phù hợp với thực tiễn trong nước là hướng đi cần thiết.

Thái Bình

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/cam-trung-bay-thuoc-la-tai-diem-ban-kinh-nghiem-quoc-te-va-yeu-cau-cap-thiet-tu-thuc-tien-viet-nam-169260402103008539.htm