Căng thẳng tại eo biển Hormuz: Nguy cơ mất an ninh lương thực tại châu Á

5 giờ trướcBài gốc

Tác động từ bất ổn tại eo biển Hormuz khiến cuộc sống của người dân Myanmar khó khăn hơn. Ảnh: WFP

Không chỉ là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ thế giới, eo biển Hormuz còn giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng phân bón. Trong bối cảnh giá phân bón toàn cầu vốn đã ở mức cao từ trước xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, tăng khoảng 18% trong năm 2025 và vẫn vượt mức trước đại dịch Covid-19, nguy cơ gián đoạn tại châu Á được xem là “kịch bản tồi tệ nhất” đối với thị trường.

Theo tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings, căng thẳng địa chính trị tại vùng Vịnh đã đẩy giá khí đốt tăng cao, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến các tuyến vận tải biển quốc tế. Giá phân urê đã tăng khoảng 50%, từ 465 USD/tấn lên gần 700 USD/tấn; giá phân phốt phát cũng ghi nhận xu hướng tăng. Diễn biến này xảy ra đúng thời điểm nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á bước vào mùa gieo trồng, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng mạnh.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu giá phân bón duy trì ở mức cao, nông dân có thể buộc phải giảm lượng sử dụng hoặc thu hẹp diện tích canh tác. Điều này có thể kéo theo nguy cơ suy giảm năng suất và nguy cơ thắt chặt nguồn cung lương thực.

Áp lực càng gia tăng khi nguồn cung toàn cầu bị siết chặt từ nhiều phía. Trung Quốc - quốc gia xuất khẩu phân bón chủ chốt - dự kiến tiếp tục hạn chế xuất khẩu ít nhất đến giữa năm 2026, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt đầu vào. Trong bối cảnh đó, sự phụ thuộc của nhiều nền kinh tế châu Á vào nguồn cung năng lượng và phân bón từ Trung Đông bộc lộ rõ rủi ro.

Tác động xấu đã xuất hiện tại nhiều quốc gia. Ở Bangladesh, việc đóng cửa một số nhà máy sản xuất phân bón thuộc sở hữu nhà nước làm gián đoạn sản xuất trong vụ lúa đông.

Trong khi đó, tại Nepal, giá dầu diesel tăng mạnh kéo theo chi phí vận tải và giá thực phẩm leo thang trên diện rộng. Tại Myanmar, quốc gia phụ thuộc tới 90% nhiên liệu nhập khẩu, giá dầu diesel đã tăng gần 200% so với trước khủng hoảng, kéo theo giá các mặt hàng thiết yếu như gạo, dầu cọ và muối tăng mạnh...

Theo Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), tại nhiều khu vực ở châu Á, nông dân quy mô nhỏ buộc phải giảm sản xuất, thậm chí bỏ vụ do chi phí đầu vào quá cao. Việc này làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lương thực, đặc biệt tại các quốc gia vốn đã dễ tổn thương.

Các ước tính cho thấy, nếu khủng hoảng kéo dài, có thể có thêm 9,1 triệu người tại châu Á rơi vào tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. Hiện tại, khu vực này đã có khoảng 45,5 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo, trong khi nguồn lực ứng phó còn hạn chế.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cũng cảnh báo sự chậm trễ trong cung ứng phân bón và đầu vào nông nghiệp có thể làm gián đoạn chu kỳ gieo trồng, kéo dài tác động sang các mùa vụ tiếp theo.

Nhà kinh tế trưởng FAO Máximo Torero nhấn mạnh, việc thiếu đầu vào phân bón đúng thời điểm sẽ khiến nông dân phải giảm mức đầu tư, dẫn đến năng suất suy giảm và nguồn cung lương thực yếu đi.

Tác động từ căng thẳng tại eo biển Hormuz không dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp. Các hoạt động nhân đạo cũng đang chịu áp lực lớn khi chi phí nhiên liệu, vận chuyển và bảo hiểm tăng cao. Tại Afghanistan, chi phí hậu cần đã tăng khoảng 20%, khiến một nửa lượng hàng viện trợ có nguy cơ bị gián đoạn. Ở Myanmar, việc hạn chế nhiên liệu và gián đoạn giao thông khiến việc tiếp cận các khu vực khó khăn càng trở nên phức tạp.

Các tổ chức cứu trợ cho biết, họ đang phải đối mặt với “bài toán kép”: Nhu cầu hỗ trợ ngày càng tăng trong khi chi phí triển khai lại leo thang. Nếu không có thêm nguồn tài trợ linh hoạt, nhiều chương trình viện trợ có thể buộc phải thu hẹp quy mô.

Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại khi nó diễn ra đồng thời với các điểm yếu sẵn có của khu vực, từ mất an ninh lương thực đến sự mong manh về kinh tế. Những cú sốc mới từ thị trường năng lượng và phân bón đang chồng chất lên các áp lực cũ, khiến khả năng chống chịu của nhiều quốc gia bị suy giảm.

Dù việc gia hạn lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran mang lại kỳ vọng hạ nhiệt căng thẳng, nhưng các rủi ro tại eo biển Hormuz vẫn hiện hữu. Khi tuyến hàng hải chiến lược này chưa ổn định, chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là phân bón và lương thực, vẫn đối mặt với nguy cơ gián đoạn kéo dài.

(Theo UN, WFP, UNCTAD, FT)

Thùy Dương

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/cang-thang-tai-eo-bien-hormuz-nguy-co-mat-an-ninh-luong-thuc-tai-chau-a-747133.html