Nguy cơ tai nạn từ ánh sáng trắng
Thực tế cho thấy, không khó để bắt gặp hình ảnh những chiếc ôtô đời mới, xe máy gắn đèn LED, đèn halogen hoặc đèn "độ” với ánh sáng trắng xanh cường độ cao, chiếu thẳng về phía trước mà không hề hạ cos khi gặp xe đối diện. Vào ban đêm, nhất là trên các tuyến quốc lộ, đường tỉnh hoặc khu vực ngoại thành thiếu ánh sáng, ánh đèn pha này tạo ra "bức tường ánh sáng" khiến người điều khiển phương tiện ngược chiều gần như bị "mù tạm thời" trong vài giây. Trong chốc lát mất phương hướng cũng đủ xảy ra tai nạn. Nhiều người điều khiển xe máy cho biết khi gặp tình huống bị pha thẳng đèn, họ không thể nhìn rõ mặt đường, không phân biệt được "ổ gà”, chướng ngại vật hay người qua đường.
Không ít trường hợp đã phải lạng tay lái, tấp vội vào lề hoặc thậm chí va chạm với phương tiện khác vì mất kiểm soát trong khoảnh khắc bị lóa mắt. Anh Nguyễn Duy (ngụ TPHCM) kể lại pha thoát chết trong gang tấc của gia đình mình ngay ngày mùng 1 Tết. Theo đó, khoảng 20 giờ cùng ngày, anh chở vợ con về nhà trên Tỉnh lộ 823 thì bất ngờ phía xa có một ôtô đi ngược chiều pha đèn. Càng đến gần, ánh sáng trên càng làm lóa mắt người đi ngược chiều. Khi cách khoảng 5m, gần như anh Duy không nhìn thấy được gì. Khi anh rà thắng chầm chậm lại thì xe anh đâm vào chiếc ôtô đang lưu thông cùng chiều. Rất may cả hai phương tiện điều đi chậm nên vụ tai nạn không gây thiệt hại về người.
Những vụ tai nạn xảy ra vào đêm tối, trong đó có nguyên nhân xuất phát từ ánh đèn pha
Đáng chú ý, xu hướng sử dụng xe điện đời mới đang gia tăng nhanh chóng. Các mẫu ôtô điện được trang bị hệ thống đèn LED ma trận, đèn pha tự động, đèn daylight siêu sáng. Dù đây là công nghệ tiên tiến, nhưng nếu không được điều chỉnh góc chiếu chuẩn xác hoặc người điều khiển không sử dụng đúng chế độ, ánh sáng phát ra có thể gây chói lóa nghiêm trọng. Trong khi đó, một bộ phận người điều khiển xe vẫn giữ thói quen bật pha liên tục trong khu dân cư, đường đông phương tiện mà không hạ đèn cos khi có xe đối diện.
Không thể phủ nhận rằng hệ thống chiếu sáng tốt giúp người lái quan sát xa hơn, an toàn hơn trong điều kiện thiếu sáng. Tuy nhiên, an toàn giao thông không chỉ dành cho một phía. Việc lạm dụng đèn pha công suất lớn, điều chỉnh sai góc chiếu hoặc cố tình bật pha để "ra oai" trên đường là hành vi thiếu ý thức, coi thường sự an toàn của cộng đồng.
Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận thẳng thắn: tình trạng "độ đèn" tràn lan hiện nay. Nhiều chủ phương tiện tự ý thay bóng đèn nguyên bản bằng đèn LED, xenon hoặc halogen siêu sáng, lắp thêm bi cầu, tăng công suất vượt tiêu chuẩn kỹ thuật cho phép. Việc cải tạo này nếu không được kiểm định, không bảo đảm quy chuẩn về cường độ và góc chiếu sẽ biến phương tiện thành "nguồn gây nguy hiểm" di động trên đường.
Thực tế đã ghi nhận những vụ tai nạn giao thông mà nguyên nhân gián tiếp xuất phát từ việc bị chói đèn pha. Người điều khiển xe máy, xe đạp điện hoặc người đi bộ là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Trong điều kiện mưa, sương mù hoặc mặt đường ướt, ánh đèn cường độ cao càng phản xạ mạnh, làm tăng mức độ lóa mắt. Nhiều tài xế xe tải, xe khách cũng phản ánh họ gặp khó khăn khi điều khiển phương tiện ban đêm vì liên tục bị xe đối diện bật pha.
Cần có giải pháp chấn chỉnh
Trước thực trạng trên, dư luận đặt câu hỏi về công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng đèn chiếu sáng phương tiện. Lực lượng Cảnh sát giao thông thời gian qua đã tăng cường xử lý nhiều hành vi vi phạm như chạy quá tốc độ, vi phạm nồng độ cồn, đi sai làn... Thế nhưng lỗi sử dụng đèn pha không đúng quy định dường như chưa được chú trọng đúng mức. Trong khi đó, đây là hành vi phổ biến, diễn ra hàng ngày, hàng giờ trên mọi tuyến đường.
Hàng loạt xe pha đèn gây nguy hiểm cho người lưu thông ngược chiều trên địa bàn TP.Hà Nội
Bên cạnh đó, vai trò của Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng cần được đặt ra trong việc kiểm soát tiêu chuẩn chiếu sáng của phương tiện xuất xưởng và trong quá trình kiểm định định kỳ. Liệu các mẫu xe đời mới có được kiểm tra nghiêm ngặt về góc chiếu, cường độ ánh sáng trước khi lưu thông? Việc phát hiện, xử lý các trường hợp thay đổi kết cấu đèn sau đăng kiểm đã thực sự hiệu quả hay chưa?
Đối với các dòng xe điện, công nghệ đèn hiện đại cần đi kèm cơ chế kiểm soát thông minh. Hệ thống tự động chuyển pha - cos phải được cài đặt phù hợp với điều kiện giao thông Việt Nam, nơi mật độ xe máy dày đặc, khoảng cách giữa các phương tiện gần hơn nhiều so với các quốc gia phát triển. Nếu tiêu chuẩn thiết kế chỉ dựa trên điều kiện đường cao tốc rộng rãi ở nước ngoài mà không tính đến đặc thù trong nước, nguy cơ gây chói mắt người tham gia giao thông là điều khó tránh khỏi.
Thiết nghĩ, đã đến lúc các cơ quan chức năng phải có những biện pháp đồng bộ và quyết liệt hơn. Trước hết, lực lượng Cảnh sát giao thông cần tăng cường tuần tra, kiểm soát vào ban đêm, xử phạt nghiêm hành vi bật đèn pha trong khu dân cư, không hạ đèn cos khi gặp xe đối diện. Song song đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ tác hại của việc sử dụng đèn pha sai quy định.
Việc lạm dụng ánh sáng trắng vào đêm tối tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông nghiêm trọng
Về phía Cục Đăng kiểm Việt Nam, cần rà soát lại quy chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống chiếu sáng của phương tiện, đặc biệt là xe điện và xe đời mới có cường độ sáng cao. Các trung tâm đăng kiểm phải kiểm tra kỹ lưỡng góc chiếu, độ cao chùm sáng, tránh tình trạng đèn chiếu quá tầm cho phép. Đối với xe đã bị "độ đèn", thay đổi kết cấu, phải kiên quyết từ chối đăng kiểm nếu không khắc phục đúng tiêu chuẩn. Ngoài ra, các nhà sản xuất, nhà phân phối phương tiện cũng phải có trách nhiệm hướng dẫn khách hàng sử dụng hệ thống đèn đúng cách. Công nghệ hiện đại chỉ thực sự có ý nghĩa khi được vận hành với ý thức văn minh và trách nhiệm cộng đồng.
An toàn giao thông không phải là khẩu hiệu, mà là sự bảo đảm cụ thể cho từng người dân trên mỗi cung đường. Một ánh đèn pha bật sai lúc có thể cướp đi mạng sống hoặc để lại hậu quả nặng nề cho nhiều gia đình. Vì vậy, lên án, phê phán và xử lý nghiêm tình trạng lạm dụng đèn pha là việc làm cần thiết, thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật và trách nhiệm với xã hội.
Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận nghiêm túc: sự hiện đại của phương tiện không thể trở thành cái cớ cho sự bất chấp an toàn. Mỗi tài xế cần tự điều chỉnh hành vi của mình; mỗi cơ quan chức năng cần siết chặt quản lý; mỗi nhà sản xuất cần tuân thủ nghiêm tiêu chuẩn kỹ thuật. Chỉ khi đó, những cung đường ban đêm mới thực sự an toàn, không còn nỗi ám ảnh mang tên "đèn pha chói mắt".
QUỲNH HƯƠNG - HÀ THI