Cạnh tranh Mỹ-Trung về trí tuệ nhân tạo leo thang trước thềm hội nghị thượng đỉnh

một giờ trướcBài gốc

Chip bán dẫn trên một bảng mạch điện. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Quốc hội Mỹ hồi tháng 4 đã bắt đầu xem xét một dự luật mới nhằm siết chặt hơn nữa khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với các công nghệ tiên tiến dùng để sản xuất chất bán dẫn - lĩnh vực được xem là then chốt trong cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo giới phân tích, nếu được thông qua, Đạo luật MATCH sẽ bịt các lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu hiện nay của Mỹ, đồng thời làm suy giảm đáng kể năng lực phát triển AI của Trung Quốc, vốn đang chịu hạn chế bởi năng lực tính toán còn thiếu hụt.

Theo báo The Straits Times, động thái này phản ánh nỗ lực rộng lớn hơn của Washington trong việc gia tăng các biện pháp hạn chế công nghệ đối với Bắc Kinh giữa lúc cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ngày càng gay gắt. Mỹ muốn duy trì vị thế dẫn đầu trong cuộc đua AI, trong khi Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy tự chủ công nghệ và phát triển các nền tảng trong nước.

Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 25/4 tuyên bố sẽ theo dõi sát tiến trình lập pháp của Mỹ và “kiên quyết thực hiện các biện pháp cần thiết”, đồng thời phản đối điều mà Bắc Kinh gọi là hành vi “lạm dụng luật kiểm soát xuất khẩu”.

Diễn biến trên xảy ra ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping từ ngày 13-15/5.

Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ sau gần chín năm. Dù hai bên dự kiến sẽ phát đi tín hiệu thiện chí, giới quan sát nhận định cạnh tranh công nghệ khó có khả năng hạ nhiệt.

Ông Kyle Chan thuộc viện nghiên cứu Brookings Institution nhận định các công ty AI của Trung Quốc, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp, vẫn chưa đạt được quy mô điện toán tương đương các đối thủ Mỹ.

Theo ông, nguyên nhân xuất phát từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến của Mỹ, hiệu năng thấp hơn của các dòng chip nội địa Trung Quốc cũng như khả năng tiếp cận vốn hạn chế hơn so với doanh nghiệp Mỹ.

Điều này cho thấy Trung Quốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào các loại chip tiên tiến và công cụ sản xuất bán dẫn - lĩnh vực được xem là điểm yếu quan trọng của Bắc Kinh.

Giáo sư Nicholas Wright thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế cho rằng Mỹ hiện vẫn nhỉnh hơn trong lĩnh vực AI nhờ ưu thế về nghiên cứu tiên tiến và đầu tư mạnh cho hạ tầng AI.

Ông ví von: “Mỹ chế tạo những chiếc xe đua tốt nhất, còn Trung Quốc sản xuất những chiếc xe gia đình giá rẻ nhất. Loại nào tốt hơn còn tùy thuộc vào mục tiêu sử dụng”.

Theo ông Wright, phần cứng vẫn là hạn chế lớn đối với Trung Quốc, dù nước này đang thu hẹp khoảng cách một cách chậm nhưng ổn định. Ông cho rằng Trung Quốc thậm chí có thể vượt lên nếu xuất hiện công nghệ mới làm giảm vai trò của GPU - lĩnh vực mà các công ty Mỹ đang chiếm ưu thế.

GPU hiện là thành phần then chốt để huấn luyện các mô hình AI tiên tiến. Dù cuối năm 2025, Tổng thống Trump đã phê duyệt việc bán chip AI H200 của Nvidia cho Trung Quốc, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cho biết đến nay chưa có doanh nghiệp Trung Quốc nào mua loại chip này.

Theo ông Lutnick, nguyên nhân là chính phủ Trung Quốc đang ưu tiên đầu tư cho ngành công nghiệp bán dẫn nội địa.

Cuối tháng 4, công ty khởi nghiệp AI DeepSeek đã ra mắt mô hình AI mới được tối ưu hóa cho chip và phần mềm AI của Huawei, trong nỗ lực xây dựng hệ sinh thái thay thế công nghệ của Nvidia.

Trong bối cảnh các mô hình AI của Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với Mỹ, Nhà Trắng hồi tháng 4 cáo buộc Bắc Kinh tiến hành chiến dịch “quy mô công nghiệp” nhằm khai thác công nghệ do các công ty Mỹ phát triển.

Để đối phó với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Washington, Bắc Kinh đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ trong nước và mở rộng các công cụ pháp lý phục vụ phản ứng đối phó.

Ngày 7/4, Trung Quốc công bố quy định mới nhằm bảo vệ “an ninh công nghiệp và chuỗi cung ứng”, cho phép áp dụng biện pháp đáp trả đối với các “hạn chế mang tính phân biệt đối xử” từ chính phủ nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ trọng yếu.

Bà Hu Xinyue, nhà phân tích cấp cao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, nhận định đây là bộ quy định hành chính chuyên biệt đầu tiên của Trung Quốc liên quan đến an ninh công nghiệp và chuỗi cung ứng.

Theo bà, động thái này phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh trong việc sử dụng luật pháp và quy định nội địa như công cụ đối phó trong cạnh tranh Mỹ - Trung. Bà cho rằng ngoài kiểm soát xuất khẩu, cạnh tranh giữa hai nước có thể mở rộng sang “chiến tranh pháp lý kinh tế”.

Năm 2025, chip AI nội địa đã chiếm khoảng 41% thị trường Trung Quốc, tăng mạnh so với thời điểm trước khi Mỹ siết hạn chế xuất khẩu năm 2023, khi Nvidia nắm hơn 90% thị phần.

Tại cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình hồi tháng 10/2025, Trung Quốc đã đồng ý không hạn chế xuất khẩu đất hiếm, với điều kiện Mỹ không tăng thuế lên mức cấm đoán và không mở rộng danh sách kiểm soát xuất khẩu nhằm vào doanh nghiệp Trung Quốc.

Bà Hu cho rằng tầm quan trọng địa chính trị của bán dẫn và AI khó suy giảm trong tương lai gần do tính lưỡng dụng và phạm vi ứng dụng rộng lớn của các công nghệ này. Theo bà, các biện pháp đáp trả của Trung Quốc hiện vẫn chủ yếu mang tính phòng thủ.

“Những công cụ mạnh như đất hiếm có khả năng tiếp tục được sử dụng như con bài mặc cả hơn là biện pháp cưỡng ép trực tiếp”, bà nhận định.

Trong khi đó, giáo sư Wright cho rằng quốc gia giành lợi thế trong cuộc đua AI thời gian tới sẽ phụ thuộc vào nơi tạo ra bước đột phá công nghệ tiếp theo.

Ông nhận định khả năng này nhiều khả năng vẫn đến từ Mỹ, song không loại trừ Trung Quốc có thể vượt lên, đặc biệt trong lĩnh vực robot - nơi nước này đang cho thấy năng lực sản xuất vượt trội.

“Nếu dữ liệu vật lý từ robot trở thành chìa khóa cho bước tiến lớn tiếp theo của AI, Trung Quốc hoàn toàn có thể giành ưu thế”, ông nói.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/canh-tranh-mytrung-ve-tri-tue-nhan-tao-leo-thang-truoc-them-hoi-nghi-thuong-dinh-20260512165242413.htm