Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 3: Trên 'đường găng' giải phóng mặt bằng

một giờ trướcBài gốc

Nhóm phóng viên • 16/05/2026

Những cuộc họp kéo dài tới đêm, các tổ công tác bám cơ sở từng ngày, cán bộ trực tiếp đến từng hộ dân để kiểm đếm, đối thoại và tháo gỡ vướng mắc… đang cho thấy cao tốc Vinh - Thanh Thủy không chỉ được triển khai bằng nguồn lực đầu tư lớn mà còn bằng sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Trên gần 60km toàn tuyến, giải phóng mặt bằng trở thành “mặt trận” quan trọng nhất, nơi từng mét đất, từng ngôi nhà, từng phần sinh kế của người dân đều gắn với bài toán tiến độ của một công trình.

Giữa vùng đất Mỹ Sơn của xã Đại Huệ, gia đình ông Nguyễn Cảnh Đồng đang trực tiếp cảm nhận rõ sức nặng của một công trình hạ tầng chiến lược khi tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy đi qua phần lớn cơ nghiệp mà gia đình ông dày công gây dựng suốt nhiều năm. Trên diện tích gần 19.000m² đất nông nghiệp, gia đình ông đầu tư mô hình gia trại quy mô với ao nuôi cá, khu chăn nuôi khoảng 8.000 con vịt và hệ thống chuồng trại tự động hiện đại vừa hoàn thiện cách đây chưa đầy một năm với chi phí khoảng 2 tỷ đồng. Mô hình này không chỉ là nguồn thu nhập chính của gia đình mà còn tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương. Nhưng khi tuyến cao tốc hình thành, khoảng 12.000m² đất nằm trong diện thu hồi, bao gồm phần lớn khu chuồng trại. Phần diện tích còn lại cũng đứng trước nguy cơ bị chia cắt, ảnh hưởng trực tiếp tới toàn bộ cấu trúc sản xuất.

Khu vực trang trại của gia đình ông Nguyễn Cảnh Đồng, xóm Mỹ Sơn, xã Đại Huệ, sẽ được bàn giao giải phóng mặt bằng phục vụ thi công cao tốc. Ảnh: P.V

Hệ thống chuồng trại chăn nuôi tự động của gia đình ông Nguyễn Cảnh Đồng. Ảnh: P.V

Dù chịu tác động rất lớn, ông Đồng vẫn đồng thuận với chủ trương xây dựng tuyến đường. Điều gia đình ông mong muốn không phải là giữ đất bằng mọi giá, mà là một phương án bồi thường, hỗ trợ đủ sát thực tế để bảo đảm sinh kế lâu dài và có hệ thống đường gom hợp lý nhằm duy trì sản xuất trên phần diện tích còn lại.

Câu chuyện của gia đình ông Nguyễn Cảnh Đồng phản ánh rõ một thực tế: Giải phóng mặt bằng đối với cao tốc Vinh - Thanh Thủy không đơn thuần là việc thu hồi đất, mà là quá trình xử lý đồng thời nhiều vấn đề liên quan đến sinh kế, tái định cư, tâm lý xã hội và ổn định lâu dài cho người dân.

Đại Huệ cũng là địa phương được chọn tổ chức lễ khởi công dự án vào ngày 18/5/2026. Đoạn tuyến đi qua địa bàn xã dài khoảng 7,14km với tổng mức đầu tư cho dự án thành phần bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lên tới 146,716 tỷ đồng. Toàn xã có 450 hộ bị ảnh hưởng, gồm 430 hộ đất nông nghiệp, 17 hộ trang trại và 2 hộ đất ở, đất vườn. Ông Nguyễn Đình Thế - Phó Chủ tịch UBND xã Đại Huệ cho biết, đến nay địa phương đã hoàn thành chi trả đợt 1 cho 314 hộ đất nông nghiệp với tổng kinh phí hơn 56,3 tỷ đồng. Hồ sơ chi trả đợt 2 đang được hoàn thiện sau khi có điều chỉnh về mốc giới dự án.

Người dân xóm Đại Huệ, xã Hưng Nguyên tìm hiểu thông tin về cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: P.V

Không chỉ riêng xã Đại Huệ, dọc toàn tuyến cao tốc, giải phóng mặt bằng đang bước vào giai đoạn cao điểm với khối lượng công việc rất lớn.

Tại xã Kim Bảng, địa phương có quy mô giải phóng mặt bằng lớn nhất toàn tuyến, đoạn cao tốc đi qua dài khoảng 22,18km với tổng mức đầu tư cho dự án thành phần lên tới 692,88 tỷ đồng. Toàn xã có 329 hộ bị ảnh hưởng, trong đó có 57 hộ đất ở, 40 hộ tái định cư, 213 hộ liên quan đất nông, lâm nghiệp cùng 50 ngôi mộ phải di dời. Đến nay, địa phương đã hoàn thành nhiều bước trích đo, kiểm đếm và chuẩn bị phê duyệt phương án chi trả đợt đầu cho các hộ dân bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, Hoa Quân là địa phương có số hộ tái định cư lớn nhất toàn tuyến. Đoạn cao tốc đi qua xã dài khoảng 5,58 km nhưng ảnh hưởng tới 639 hộ dân; trong đó có 85 hộ đất ở, 53 hộ phải tái định cư, hơn 550 hộ đất nông, lâm nghiệp và 161 ngôi mộ phải di dời. Đến nay, xã đã chi trả đợt 1 cho 253 hộ đất nông nghiệp với kinh phí gần 30 tỷ đồng; đồng thời kiểm đếm được hơn một nửa số hộ đất ở bị ảnh hưởng.

Khu dân cư tại xã Hoa Quân nằm trên hướng tuyến Cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: Nguyễn Toàn

Điểm đáng chú ý là Hoa Quân dự kiến xây dựng tới 3 khu tái định cư, nhiều nhất toàn dự án. Theo Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thế Cường, địa phương đang đẩy nhanh toàn bộ quy trình từ công khai phương án giải phóng mặt bằng, thông báo thu hồi đất tới hoàn thiện hạ tầng các khu tái định cư để bảo đảm người dân có nơi ở mới trước khi bàn giao mặt bằng.

Nhìn trên toàn tuyến, khối lượng giải phóng mặt bằng của dự án là rất lớn. Tuyến cao tốc dài khoảng 60km đi qua 9 xã từ Hưng Nguyên đến Kim Bảng, ảnh hưởng tới 2.688 hộ dân; trong đó có 331 hộ đất ở với 198 hộ phải tái định cư và hơn 2.300 hộ liên quan đất nông, lâm nghiệp.

Cán bộ UBND xã Nam Đàn thực hiện công tác đo đạc, kiểm đếm tài sản trên đất cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng. Ảnh: P.V

Ngoài ra còn có 274 ngôi mộ phải di dời và hàng loạt công trình hạ tầng kỹ thuật lớn như hệ thống điện 500kV, 220kV, 110kV, trung thế, hạ thế phải điều chỉnh đồng bộ theo hướng tuyến mới.

Dự án cũng phải bố trí tới 12 khu tái định cư cùng nhiều khu phục vụ di dời công trình đặc thù như: Trường bắn Trung đoàn 764 hay cây xăng dầu Petrolimex số 42.

Khối lượng công việc khổng lồ ấy lý giải vì sao giải phóng mặt bằng đang được xem là “đường găng” của toàn dự án. Chỉ cần một mắt xích chậm tiến độ, toàn bộ chuỗi triển khai có thể bị ảnh hưởng.

Phối cảnh dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy.

Đến nay, các báo cáo nghiên cứu khả thi của toàn bộ dự án thành phần giải phóng mặt bằng đã hoàn thành; công tác trích lục, trích đo cơ bản kết thúc đợt 1 theo hồ sơ thiết kế. Sau khi Ban Quản lý dự án công trình giao thông Nghệ An bàn giao hồ sơ điều chỉnh phạm vi giải phóng mặt bằng, các địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật để hoàn thiện các phần việc phát sinh.

Để bảo đảm tiến độ, UBND tỉnh cũng đã phân bổ nguồn kinh phí lớn cho từng địa phương theo mức độ ảnh hưởng của dự án. Đây được xem là điều kiện quan trọng để các địa phương chủ động triển khai các phần việc liên quan đến kiểm đếm, bồi thường và xây dựng khu tái định cư.

Khi cao tốc Vinh - Thanh Thủy được xác định là dự án trọng điểm quốc gia, điều đó cũng đồng nghĩa toàn bộ hệ thống chính trị phải vận hành với tinh thần trọng điểm. Bởi với một công trình chiến lược như vậy, mỗi bước triển khai không chỉ tác động tới tiến độ thi công mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của nhân dân, tới môi trường đầu tư và tới khả năng mở rộng không gian phát triển của Nghệ An trong nhiều năm tới.

Trong quá trình triển khai dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy, lãnh đạo tỉnh Nghệ An thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc các sở, ngành và địa phương tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Trong ảnh: Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải chủ trì phiên họp UBND tỉnh về triển khai dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: Thành Duy

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải kiểm tra địa điểm tổ chức lễ khởi công dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy tại xóm Mỹ Sơn, xã Đại Huệ. Ảnh: Thành Duy

Chính vì vậy, ngay từ đầu, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; là trách nhiệm trực tiếp của từng địa phương và người đứng đầu. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là ở đâu phát sinh khó khăn, ở đó phải chủ động tháo gỡ; vướng mắc thuộc cấp nào thì cấp đó phải trực tiếp xử lý; những vấn đề vượt thẩm quyền phải báo cáo kịp thời để giải quyết dứt điểm, không để kéo dài.

Trong toàn bộ chuỗi triển khai, giải phóng mặt bằng tiếp tục được xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Nếu thiếu quyết tâm chính trị mạnh mẽ và thiếu kỷ luật tiến độ nghiêm, công tác này sẽ kéo lùi toàn bộ chuỗi triển khai dự án. Đây cũng là lĩnh vực nhạy cảm nhất bởi liên quan trực tiếp tới đất đai, tài sản và sinh kế của người dân. Mọi sai sót trong kiểm đếm, áp giá hay giải thích chính sách đều có thể phát sinh khiếu nại, ảnh hưởng tới tiến độ chung của toàn dự án. Vì thế, ở nhiều địa phương, cả hệ thống chính trị đã được huy động vào cuộc với cường độ rất cao.

Đoàn công tác UBND tỉnh kiểm tra hiện trường giải phóng mặt bằng thực hiện dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy tại xã Kim Liên. Ảnh: Thành Cường

Tại xã Nam Đàn, nơi tuyến cao tốc đi qua dài hơn 10km và ảnh hưởng tới hơn 1.200 thửa đất, Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng được thành lập do Bí thư Đảng ủy xã làm Trưởng ban. Các cuộc giao ban được duy trì thường xuyên để rà soát tiến độ và tháo gỡ từng vướng mắc cụ thể. Ông Nguyễn Văn Dương - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Đàn cho biết, khối lượng công việc rất lớn khi phải đồng thời thực hiện kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường và tuyên truyền, vận động người dân. Đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng phải làm việc xuyên ngày nghỉ, kể cả dịp lễ 30/4 và 1/5 để bám sát thực địa, hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ. Cùng với chính quyền, các tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân… cũng tham gia tích cực trong công tác tuyên truyền, vận động thông qua hệ thống loa truyền thanh và các cuộc họp dân.

Cán bộ UBND xã Nam Đàn và xóm Hồng Thái thực hiện công tác đo đạc, kiểm đếm tài sản trên đất cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng. Ảnh: P.V

Xóm Hồng Thái là khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất của xã Nam Đàn khi nằm tại nút giao và vòng xuyến cao tốc. Toàn xóm có 53 hộ bị ảnh hưởng, trong đó 28 hộ phải di dời hoàn toàn. Ông Hà Xuân Đại - Xóm trưởng xóm Hồng Thái cho biết, Ban cán sự xóm và Ban công tác Mặt trận đã trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để giải thích cho người dân hiểu rõ ý nghĩa của dự án và các chính sách liên quan. Theo ông Đại, việc kiểm đếm được thực hiện công khai, minh bạch ngay tại thực địa nên phần lớn người dân đồng thuận và tự nguyện ký hồ sơ.

Gia đình ông Hoàng Đình Hiệp là một trong những hộ phải di dời toàn bộ nhà cửa để phục vụ dự án. Điều đáng nói là căn nhà hơn 200m² của gia đình mới hoàn thiện chưa lâu với chi phí khoảng 1,6 tỷ đồng.

Ngôi nhà của gia đình ông Hoàng Đình Hiệp ở xóm Hồng Thái, xã Nam Đàn vừa được hoàn thành có trị giá đầu tư trên 1,6 tỷ đồng thuộc diện phải giải tỏa. Ảnh: P.V

“Không ai muốn rời khỏi mảnh đất của tổ tiên để lại, nơi đã gắn bó nhiều năm với tình làng nghĩa xóm. Nhưng đây là công trình trọng điểm quốc gia nên gia đình hoàn toàn chấp hành chủ trương”, ông Hiệp chia sẻ. Ông cũng đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của cán bộ địa phương khi trực tiếp tới tận nhà giải thích từng hạng mục đền bù và các chính sách hỗ trợ liên quan.

Dù nhận được sự đồng thuận khá cao, quá trình giải phóng mặt bằng vẫn phát sinh nhiều tình huống phức tạp cần xử lý thận trọng. Theo ông Nguyễn Văn Dương, hiện vẫn có trường hợp người dân đề nghị chuyển đổi mục đích sử dụng giữa các loại đất để được hưởng mức bồi thường cao hơn. Với những trường hợp này, địa phương kiên trì đối thoại, giải thích dựa trên hồ sơ địa chính và quy định pháp luật. Quan điểm được quán triệt là bảo đảm tối đa quyền lợi chính đáng cho người dân nhưng phải đúng quy định, công khai và minh bạch.

Lãnh đạo xã Hưng Nguyên và người dân bị ảnh hưởng trao đổi thông tin về cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: P.V

Thực tế triển khai cho thấy, giải phóng mặt bằng đối với cao tốc Vinh - Thanh Thủy không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính, mà còn là bài toán về năng lực lãnh đạo, điều hành, dân vận và tạo đồng thuận xã hội. Ở đó, mỗi cán bộ cơ sở vừa là người thực thi nhiệm vụ, vừa là cầu nối giữa chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước với quyền lợi cụ thể của người dân. Chính trên “đường găng” giải phóng mặt bằng ấy, năng lực vận hành của bộ máy chính quyền 2 cấp đang được kiểm chứng bằng thực tiễn; còn tinh thần đồng thuận của nhân dân đang trở thành nền tảng quan trọng để mở lối cho một trục phát triển chiến lược mới của Nghệ An.

UBND xã Xuân Lâm chi trả kinh phí đền bù giải phóng mặt bằng đợt 1 cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Ảnh: P.V

Tại phiên họp ngày 6/5/2026, Ban Chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm tỉnh thống nhất nhiều mốc tiến độ quan trọng đối với công tác giải phóng mặt bằng cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Đất nông nghiệp, đất rừng phải bàn giao trước ngày 20/5/2026; đất ở phải hoàn tất phê duyệt, chi trả trước ngày 30/6/2026; các hộ tái định cư phải tháo dỡ, bàn giao mặt bằng trước ngày 30/8/2026; các khu tái định cư phải hoàn thành xây dựng trước ngày 30/6/2026; toàn bộ hệ thống điện, nước, viễn thông phải di dời đồng bộ theo tiến độ thi công; cây xăng và Trường bắn Trung đoàn 764 phải hoàn thành di dời trong tháng 8/2026.

(Còn nữa)

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 1: Từ khát vọng kết nối đến tuyến cao tốc xuyên Trường Sơn

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 2: Mở đường bằng những cơ chế linh hoạt

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ cuối: Nối gần Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây

Nhóm Phóng viên Chuyên đề; Thiết kế: Hữu Quân

Nguồn Nghệ An : https://baonghean.vn/cao-toc-vinh-thanh-thuy-truc-lien-ket-chien-luoc-viet-lao-ky-3-tren-duong-gang-giai-phong-mat-bang-10337018.html