Cáo yết Thành Hoàng – Lời thưa gửi mùa Xuân còn vang trong khói Tết phố cổ

6 giờ trướcBài gốc

Cáo yết - Cách người Việt bước vào năm mới bằng ký ức và đạo lý

Có những nghi lễ không chỉ để thực hành mà để ghi nhớ, có những lời khấn không chỉ hướng về thần linh mà còn hướng ngược vào ký ức cộng đồng. Những ngày giáp Tết, khi dòng người đi qua những mái phố cổ như đi qua một lớp thời gian khác, nghi lễ Cáo yết Thành Hoàng tại đình Kim Ngân lặng lẽ diễn ra, không ồn ào nhưng mang sức nặng của một cuộc đối thoại kéo dài hàng trăm năm giữa con người với cội nguồn.

Âm thanh trống chiêng, nhạc lễ hòa cùng không khí Tết tạo nên không gian văn hóa linh thiêng và giàu bản sắc.

Trong truyền thống làng Việt, Cáo yết không đơn thuần là một nghi thức tế lễ mà là hành vi văn hóa mang chiều sâu đạo lý. Trước khi bước sang năm mới, con người không vội vã hướng về phía trước mà lặng lẽ quay lại phía sau, trình báo với thần linh và tiền nhân về một năm đã đi qua.

Trong bối cảnh phố cổ Hà Nội vốn nhộn nhịp, nghi lễ Cáo yết giống như một “khoảng lặng” giúp người tham dự cảm nhận rõ hơn giá trị của di sản tinh thần.

Trong lời khấn ấy có niềm tri ân, có sự tự vấn và có cả mong ước cho một chu kỳ sống mới. Cáo yết giống như lời thưa rằng con người đã đi qua một năm với đủ được mất, vui buồn, nay kính trình lại với thần linh và tiền nhân. Ở góc nhìn văn hóa sâu hơn, nghi lễ phản ánh triết lý sống coi trọng sự liên tục của ký ức cộng đồng, nơi mỗi cá nhân luôn đặt mình trong mối liên hệ với lịch sử và cộng đồng.

Các bậc cao niên tham gia nghi lễ, góp phần gìn giữ và trao truyền nghi thức tế lễ cổ truyền của cộng đồng cư dân phố cổ.

Thành Hoàng trong tâm thức Việt là vị thần bảo hộ siêu nhiên, là biểu tượng của lịch sử làng xã, của những thế hệ đã tạo dựng, lao động, bảo vệ đất đai và để lại cho cộng đồng một trật tự tinh thần. Vì thế, đình làng là nơi thờ tự, là trung tâm quyền lực tinh thần, nơi lưu giữ ký ức tập thể, giữ kỷ cương cộng đồng và định hình trật tự đạo lý xã hội. Khi làm lễ Cáo yết, con người thưa với thần linh và tự nhắc mình rằng mọi khởi đầu đều phải đặt trên nền tảng của ký ức và đạo lý. Trong nhịp sống hiện đại, nghi lễ ấy giống như một khoảng dừng văn hóa, nơi con người tạm chậm lại để nhận ra mình đang đứng trên nền đất của bao thế hệ.

Ban tế lễ trong trang phục truyền thống thực hiện nghi thức dâng hương, đọc chúc văn, thể hiện lòng thành kính với Thành Hoàng và tiền nhân.

Khi nghi lễ cổ truyền sống trong nhịp thở đô thị di sản

Nếu làng quê giữ nghi lễ bằng ký ức cộng đồng thì phố cổ Hà Nội giữ nghi lễ bằng không gian. Nằm giữa khu phố đông đúc, nơi đời sống hiện đại diễn ra từng giờ, đình Kim Ngân vẫn giữ được một khoảng tĩnh lặng riêng.

Khi nghi lễ bắt đầu, làn khói trầm lan nhẹ trong không gian, nhịp trống chiêng vang lên chậm rãi, trang phục tế lễ tạo nên một lớp màu cổ kính giữa phố thị. Không gian như được nén lại, tách khỏi nhịp sống vội vã thường nhật. Ở đó hiện lên một hình ảnh rất đặc trưng của Hà Nội, nơi hiện đại nhưng không đứt gãy, nơi đô thị vẫn giữ được cấu trúc tinh thần của làng xã truyền thống.

Nghi lễ Cáo yết góp phần tái hiện đời sống tín ngưỡng xưa, giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị di sản văn hóa phi vật thể.

Trong không gian Tết truyền thống tại phố cổ, nghi lễ Cáo yết không mang tính trình diễn đơn thuần mà giống như một ký ức sống, nơi cư dân phố cổ, nghệ nhân, người làm văn hóa và cả du khách cùng bước vào một lớp thời gian văn hóa. Di sản không tồn tại như một thứ để ngắm nhìn mà trở thành trải nghiệm tinh thần có thể cảm nhận bằng không khí, âm thanh và cảm xúc. Trong khoảnh khắc ấy, người ta nhận ra rằng giữa phố phường hiện đại, vẫn tồn tại một tầng văn hóa sâu lắng, nơi quá khứ và hiện tại cùng song hành.

Từng động tác tế lễ được thực hiện chuẩn mực, phản ánh sự trang nghiêm và tính quy chuẩn trong nghi thức truyền thống.

Tết - Hành trình trở về của ký ức và bản sắc văn hóa

Trong văn hóa Việt, Tết luôn bắt đầu bằng sự trở về, trở về với gia đình, với tổ tiên, với ký ức cộng đồng và với hệ giá trị văn hóa đã nuôi dưỡng con người qua nhiều thế hệ. Cáo yết nằm ở điểm khởi đầu của hành trình ấy, trước khi mở hội, trước khi bước sang năm mới, con người thưa với thần linh rằng mình vẫn còn nhớ về cội nguồn.

Trước khi dựng cây nêu, trước khi bước vào những ngày lễ hội rộn ràng, con người dành một khoảnh khắc để đối thoại với lịch sử. Giữa xã hội hiện đại, khi nhịp sống đô thị ngày càng nhanh và nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt, nghi lễ Cáo yết trở thành sợi dây kết nối bền bỉ giữa con người hôm nay với cấu trúc tinh thần đã hình thành nên văn hóa Việt suốt hàng nghìn năm.

Nghệ nhân thực hiện viết thư pháp câu chúc “Mã đáo thành công” để treo lên cây Nêu ngày Tết. Những nét bút mềm mại, uyển chuyển không chỉ gửi gắm lời chúc cát tường mà còn góp phần tôn vinh nghệ thuật thư pháp truyền thống trong không gian văn hóa Tết Việt.

Các bô lão và người thực hiện nghi lễ cùng dựng cây Nêu trong không gian trang nghiêm của đình Kim Ngân. Theo quan niệm dân gian, cây Nêu mang ý nghĩa xua đuổi tà khí, bảo vệ cộng đồng và gửi gắm ước vọng về một năm mới an lành, thuận lợi.

Sau nghi lễ, phố cổ trở lại nhịp sống quen thuộc, du khách vẫn đi qua, hàng quán vẫn mở cửa, tiếng rao vẫn vang lên, nhưng trong không gian ấy, một lớp ký ức văn hóa đã được đánh thức. Có thể không phải ai cũng nhớ hết từng bước nghi lễ, nhưng nhiều người sẽ nhớ cảm giác đứng trước không gian thiêng, nhớ mùi hương trầm, nhớ nhịp chiêng trống và nhớ khoảnh khắc con người bỗng thấy mình nhỏ lại trước dòng chảy lịch sử dài lâu.

Có lẽ, ý nghĩa sâu xa nhất của Cáo yết không chỉ là lời trình báo với thần linh mà còn là cách con người tự trình báo với cảm thức văn hóa của chính mình trong thời khắc chuyển giao của năm mới.

Hải Hà/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/van-hoa/cao-yet-thanh-hoang-loi-thua-gui-mua-xuan-con-vang-trong-khoi-tet-pho-co-post1268384.vov