Câu chuyện từ màn ảnh ra đời thực

3 giờ trướcBài gốc

Tờ giới thiệu gánh cải lương Thiên Lý mang phong cách xưa cũ. Ảnh: Đ.L.Y

Ở Thiên Lý, dưới ánh đèn hắt mờ từ sân khấu, từ vị trí sát sàn diễn người xem có thể nhìn rõ ánh mắt, nghe rõ từng hơi thở của các đào kép. Cái cảm giác “thực và mộng”, “kịch và đời” hòa quyện ấy khiến cải lương dường như tìm thấy hình hài nguyên sơ nhất của nó - một cuộc đối thoại trực tiếp bằng cảm xúc.

Cái tên “Thiên Lý” sẽ không xa lạ với những ai trót yêu bộ phim Song Lang (2018). Trong tác phẩm điện ảnh ấy, một gánh hát cùng tên được xây dựng như một hình tượng nghệ thuật phản ánh thời hoàng kim của cải lương tại Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh vào những thập niên trước. Sau bộ phim, đạo diễn Leon Quang Lê cùng nghệ sĩ cải lương Tú Quyên - người vào vai cô đào Thùy Vân trong phim Song Lang - đã ấp ủ dự án đưa biểu tượng từ màn ảnh ra đời thực.

Và năm 2022, gánh Thiên Lý chính thức ra mắt công chúng như một thực thể hoạt động độc lập, quy tụ ban nhạc truyền thống và những nghệ sĩ sân khấu được đào tạo bài bản. Tú Quyên vừa làm “bầu gánh” vừa là linh hồn của các buổi diễn qua những vai đào chính. Điểm đáng trân trọng của gánh cải lương này là cách họ “lội ngược dòng” để giữ lấy sân khấu của mình. Không bán vé, không quảng bá ồn ào, Thiên Lý chọn trung thành với không gian nhỏ, chỉ chừng 60 chỗ ngồi, phong cách diễn mộc không micro khuếch âm và trên hết là sự liên kết trực tiếp giữa nghệ sĩ với khán giả.

Một chiếc thùng “quyên góp tùy hỉ” khiêm nhường được đặt trên bàn tiếp tân cạnh cửa ra vào sau mỗi suất diễn để “thay lời muốn nói”. Các thành viên của gánh đã đồng hành cùng giới mộ điệu suốt 4 năm qua bằng niềm đam mê sâu sắc với cải lương và khát vọng bảo tồn một di sản văn hóa đang ngày càng mờ nhạt trong đời sống đô thị.

Một buổi diễn đặc biệt đầu tháng Ba năm nay với tác phẩm Bóng người xưa - kịch bản của nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc, được Tú Quyên chuyển thể sang cải lương - đã khiến người xem ngập tràn cảm xúc, như chính mình cũng được dự phần. Lần đó, tác giả Nguyễn Thị Minh Ngọc trực tiếp tham gia biểu diễn với hai vai: người dẫn chuyện và bà Donnadieu, mẹ của nhà văn Marguerite Duras. Đạo diễn Leon Quang Lê đích thân giới thiệu vở diễn và chủ trì phần giao lưu nghệ sĩ sau khi hạ màn. Tú Quyên đảm nhận toàn bộ phần ca cải lương, đồng thời thể hiện thêm phần thoại trong vai Marguerite Duras.

Trong Bóng người xưa, 4 nhân vật đến từ những không gian và thời đại lịch sử khác nhau nhưng được đặt cạnh nhau một cách tự nhiên theo mạch dẫn chuyện. Alexandre Yersin, nhà bác học gắn bó với Nha Trang, là biểu tượng của tri thức phương Tây trên đất Việt. Marguerite Duras và mẹ bà, bà Donnadieu, đại diện cho một thế giới Đông Dương thuộc địa, nơi ký ức cá nhân và văn chương đan xen. Huyền Trân, công chúa triều Trần, là biểu tượng của một lựa chọn khắc khoải mang tính lịch sử và định mệnh.

Khi chất giọng kịch văn cô đọng trong nguyên tác đi qua ngôn ngữ cải lương, Bóng người xưa như được chắp thêm đôi cánh. Điều đáng chú ý là cải lương - bằng lối diễn ngân nga kéo dài, đặt trọng tâm vào làn điệu - không hề làm loãng nội dung, mà ngược lại, tạo thêm độ sâu lắng để người xem cảm nhận trọn vẹn hơn tính đa tầng của ngôn ngữ sân khấu.

Cải lương hiện nay phải cạnh tranh gay gắt với rất nhiều loại hình giải trí hiện đại. Khán giả trẻ không còn mặn mà với loại hình nghệ thuật này như các thế hệ trước. Do vậy, duy trì các suất diễn cải lương bán vé thương mại trở nên vô cùng khó khăn. Trong bối cảnh đó, gánh Thiên Lý cho ta niềm hy vọng rằng cải lương sẽ không hoàn toàn biến mất như nhiều nhận định bi quan. Và vở diễn Bóng người xưa gợi ra một hướng đổi mới: thay vì diễn đi diễn lại tuồng xưa tích cũ, các soạn giả có thể mạnh dạn chuyển thể các vở tân kịch hay tác phẩm văn học sang cải lương để sân khấu này trở nên vừa cổ điển vừa hợp thời và giàu sức sống.

Tất nhiên, một gánh hát tư nhân phi lợi nhuận không thể thay đổi toàn bộ diện mạo của sân khấu cải lương hoặc làm nên một cuộc phục hưng quy mô. Nhưng trong căn phòng chung cư ấy, vào mỗi dịp cuối tuần, những tâm hồn đồng điệu cùng yêu thích vọng cổ xừ xang theo nhịp phách tiếng đờn vẫn đang tìm đến nhau để chia sẻ chung niềm đam mê. Như một cánh én nhỏ mong manh kiên nhẫn dệt mùa xuân, gánh cải lương Thiên Lý bằng tình yêu dành cho di sản cha ông sẽ tiếp tục giữ gìn hồn cốt một loại hình nghệ thuật dân gian đang chật vật sinh tồn trong vòng xoáy kỷ nguyên số. Cái đẹp vốn mong manh, nhưng chừng nào con người còn giữ được trái tim rung động, chừng đó nghệ thuật vẫn còn lý do để cất tiếng.

ĐÀO LAM YÊN

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/cau-chuyen-tu-man-anh-ra-doi-thuc-3336914.html