Cây thuốc lá trước 'bài toán kép': Hài hòa lợi ích để giữ ổn định sản xuất

7 giờ trướcBài gốc

Năng suất giảm, chi phí tăng: Người trồng “gánh kép”.

Tại xã Nam Tuấn, một trong những vùng trồng thuốc lá trọng điểm của tỉnh, nhiều ruộng thuốc lá gặp phải tình trạng vàng úa, lá héo rũ, thậm chí bị bỏ lại trên đồng không có người thu hái. Niên vụ năm nay, dù diện tích trồng toàn xã đạt hơn 1.274 ha (tăng so với kế hoạch), song năng suất và sản lượng lại giảm đáng kể. Trên 68ha bị thiệt hại từ 30 - 70% và hơn 85 ha mất trắng do mưa đá và thời tiết bất lợi kéo dài.

Không chỉ chịu tác động của thời tiết, người dân còn đối mặt với dịch bệnh khiến cây sinh trưởng mất cân đối, chất lượng nguyên liệu giảm. Anh Vi Đức Biểu, một trong những hộ trồng thuốc lá lâu năm tại xóm Đoàn Kết, xã Nam Tuấn đang thu hoạch phần lá còn có thể tận dụng. Những luống thuốc lá xuất hiện tình trạng lá vàng từ gốc, khô lá, nhiều cây phát triển còi cọc, không đồng đều. Theo anh Biểu, ngay từ đầu vụ, ruộng thuốc đã bị bệnh đốm lá, sau đó gặp thời tiết mưa nhiều khiến cây nhanh già, chất lượng giảm rõ rệt. Anh Biểu cho biết: Năm nay nhà tôi trồng gần 2 vạn cây, nhiều hơn năm ngoái. Nhưng thiệt hại nhiều, sấy cũng không đạt, năng suất giảm hẳn.

Cùng chung nỗi lo, chị Hoàng Thị Thúy Phương, xóm Nà Niền cho biết, năm nay, chị vẫn trồng hết diện tích 1ha ruộng trồng của gia đình với khoảng 2 vạn cây thuốc lá. Vụ thu hoạch năm trước, gia đình thu được khoảng 4 tấn lá sấy khô. Nhưng năm nay, chất lượng không đạt, năng suất giảm khoảng gần 1 nửa.

Ruộng thuốc lá của gia đình anh Vi Đức Biểu (xóm Đoàn Kết, xã Nam Tuấn) giảm năng suất do ảnh hưởng thời tiết, dịch bệnh.

Theo người dân địa phương, không chỉ thiệt hại do năng suất giảm, nhiều hộ còn rơi vào thế “gánh kép” khi chi phí đầu vào tăng cao nhưng đầu ra bấp bênh. Giá phân bón năm nay tăng khoảng 10 - 15% so với năm trước, cùng với chi phí nhiên liệu sấy và nhân công đều leo thang. Bà Hoàng Thị Lộc, xóm Đoàn Kết đã đầu tư khoảng 50 - 60 triệu đồng cho phân bón, nhiên liệu sấy và thuê nhân công. Dù mở rộng diện tích, tăng chi phí và công sức nhưng năng suất lại thấp, khiến hiệu quả sản xuất sụt giảm rõ rệt. Với tình hình này, bà Lộc cho rằng khả năng thua lỗ là khó tránh khi nguồn thu không đủ bù chi phí đã bỏ ra.

Thu mua chậm, giá giảm: Áp lực dồn về cuối vụ

Niên vụ 2025 - 2026, toàn tỉnh duy trì trên 8.260 ha cây thuốc lá, trong đó, có hơn 7.636 ha được liên kết sản xuất, tiêu thụ thông qua hợp đồng với doanh nghiệp; có khoảng 624 ha phát sinh ngoài hợp đồng. Bước vào cao điểm thu hoạch, thay vì không khí thu mua sôi động như các năm trước, nhiều điểm thu mua thuốc lá trên địa bàn tỉnh diễn ra chậm hơn, giá thu mua cũng giảm. Theo thông báo, giá thu mua năm nay dao động từ 30.000 - 63.000 đồng/kg, giảm khoảng 3.000 - 5.000 đồng/kg so với niên vụ trước. Trong bối cảnh năng suất giảm, chi phí đầu vào tăng, mức giá này khiến nhiều hộ gần như không còn lợi nhuận.

Thu nhập chính của gia đình đều phụ thuộc từ cây thuốc lá, anh Triệu Văn Tuân, xóm Nà Thúm, xã Minh Tâm bày tỏ lo lắng khi giá năm nay thấp hơn nhiều so với năm ngoái, người trồng thuốc lá làm mấy tháng rất vất vả nhưng đến khi bán thì thu về không được bao nhiêu. "Tôi chỉ mong đơn vị thu mua có thể điều chỉnh giá tăng hơn 1 chút hoặc linh hoạt hơn trong xác định giá cả, phân loại thì người nông dân sẽ đỡ được phần nào", anh Tuân nói.

Hoạt động thu mua thuốc lá nguyên liệu chịu áp lực từ giá giảm và tiến độ chậm. Ảnh: Kim Dung

Theo nhận định, tình trạng thu mua chậm và giá giảm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết là yếu tố thị trường. Giá nguyên liệu thuốc lá thế giới giảm kéo theo giá trong nước điều chỉnh giảm, buộc doanh nghiệp phải cân đối lại kế hoạch thu mua. Ngoài ra, quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng/ngày trở lên theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP ngày 15/12/2025 của Chính phủ cũng tạo ra “độ trễ” trong thực tế. Tại nhiều địa bàn nông thôn, người dân chưa quen với giao dịch ngân hàng, dẫn đến quá trình thanh toán kéo dài.

Ông Trịnh Văn Nghĩa, Trưởng Chi nhánh Công ty dịch vụ thương mại Đồng Tâm tại Cao Bằng khẳng định: Đơn vị vẫn duy trì thu mua liên tục, kể cả ngày nghỉ để tạo điều kiện cho bà con. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là nhiều hộ chưa có tài khoản hoặc chưa quen giao dịch nên không thể thanh toán ngay, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Bên cạnh đó, việc quản lý vùng nguyên liệu theo hợp đồng cũng tác động đến tiến độ. Theo quy định tại Nghị định số 67/2013/NĐ-CP, người trồng chỉ được bán cho doanh nghiệp đủ điều kiện và theo hợp đồng đã ký. Trong khi đó, diện tích phát sinh ngoài hợp đồng vẫn còn, buộc doanh nghiệp phải rà soát, ký bổ sung trước khi thu mua. Không chỉ vậy, chất lượng nguyên liệu không đồng đều khiến doanh nghiệp phải tăng thời gian phân loại, kiểm tra, làm chậm tiến độ thu mua tại điểm. Những yếu tố này cộng hưởng đã khiến áp lực dồn về cuối vụ. Khi sản lượng thu hoạch tập trung trong thời gian ngắn nhưng tiêu thụ không theo kịp.

Hài hòa lợi ích - chìa khóa giữ ổn định sản xuất

Trong bối cảnh thị trường biến động, Sở Công Thương đã chủ động phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, yêu cầu các doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ thu mua, cam kết thu mua hết sản lượng cho người dân theo hợp đồng đã ký. Đồng thời,tổ chức các điểm thu mua hợp lý, công khai lịch thu mua để người dân chủ động.Bên cạnh đó, Sở cũng chỉ đạo các địa phương hướng dẫn, hỗ trợ người dân tiếp cận phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, không chỉ giúp minh bạch hóa giao dịch mà còn góp phần giảm ách tắc trong cao điểm thu hoạch nếu được triển khai đồng bộ, sát thực tế; hướng dẫn trong khâu thu hoạch, phân loại, bảo quản nguyên liệu, nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và hạn chế thiệt hại.

Ông Nông Thái Hùng, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương khẳng định, mặc dù còn một số khó khăn nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và doanh nghiệp, việc tiêu thụ thuốc lá trên địa bàn tỉnh cơ bản vẫn được đảm bảo, quyền lợi của người trồng thuốc lá được giữ vững và thị trường tiêu thụ tiếp tục được ổn định.

Cùng với đó, chính quyền cơ sở cũng tích cực vào cuộc nhằm tháo gỡ “nút thắt”. Đồng chí Nông Chí Kiên, Chủ tịch UBND xã Hà Quảng cho biết: Chính quyền xã Hà Quảng phối hợp với doanh nghiệp trong việc tổ chức điểm thu mua, tuyên truyền để người dân thực hiện đúng hợp đồng liên kết và hỗ trợ mở tài khoản thanh toán, đảm bảo việc tiêu thụ diễn ra thuận lợi.

Tuy nhiên, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, người dân cũng cần điều chỉnh cách thức sản xuất. Thực tế cho thấy, một số diện tích sử dụng giống tự để hoặc mở rộng diện tích vượt quá khả năng chăm sóc, thu hái, sấy chế biến đã làm giảm năng suất và chất lượng nguyên liệu trong niên vụ này. Khi sản lượng không đạt và chất lượng không đồng đều, giá bán khó được cải thiện, kéo theo hiệu quả sản xuất giảm.

Vì vậy, việc ổn định sản xuất không chỉ là câu chuyện của thị trường mà còn phụ thuộc vào chính khâu tổ chức sản xuất của người dân. Tuân thủ quy trình kỹ thuật, sử dụng giống đảm bảo chất lượng, sản xuất theo đúng hợp đồng liên kết và phù hợp với năng lực thực tế là những yếu tố then chốt để giảm rủi ro. Bài toán “mất mùa, mất giá” cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Người dân mong muốn được chia sẻ rủi ro thông qua mức giá hợp lý khi sản lượng giảm do yếu tố khách quan. Ngược lại, việc nâng cao chất lượng sản phẩm và tổ chức sản xuất hiệu quả cũng là điều kiện để đảm bảo đầu ra ổn định.

Chỉ khi lợi ích và trách nhiệm được đặt song hành từ người trồng, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý, chuỗi liên kết mới thực sự bền vững, qua đó giúp người dân yên tâm gắn bó lâu dài với cây thuốc lá - một trong những cây trồng chủ lực giúp người dân xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế của địa phương.

La Ngà

Nguồn Cao Bằng : https://baocaobang.vn/cay-thuoc-la-truoc-bai-toan-kep-hai-hoa-loi-ich-de-giu-on-dinh-san-xuat-3187593.html