'Chậm chuyển đổi xanh, doanh nghiệp ĐBSCL sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu'

3 giờ trướcBài gốc

Nhiều sản phẩm xuất khẩu được chế biến từ trái dừa Vĩnh Long - Ảnh: T.L

Tư duy mới về kinh tế xanh

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu đối với nhiều quốc gia và doanh nghiệp.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) – vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của Việt Nam – việc tiếp cận các mô hình kinh tế này có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao giá trị tài nguyên, giảm áp lực môi trường và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận về kinh tế xanh hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Nếu trước kia khái niệm này chủ yếu gắn với bảo vệ môi trường, giảm phát thải hoặc tiết kiệm năng lượng thì hiện nay kinh tế xanh được hiểu theo nghĩa rộng hơn, bao gồm đổi mới sáng tạo, quản trị doanh nghiệp theo các tiêu chí ESG (Environmental - Môi trường, Social - Xã hội, Governance - Quản trị), tiêu dùng bền vững và phát triển kinh tế tuần hoàn.

PGS-TS. Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED) - Đại học Quốc gia TP.HCM bày tỏ quan điểm: “Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là chiến lược phát triển mới của doanh nghiệp. Đây là con đường giúp doanh nghiệp vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội”.

Rơm rạ thành sản phẩm phân bón hữu cơ nông nghiệp - Ảnh: V.K.K

Quan điểm này phù hợp với định nghĩa phát triển bền vững của cộng đồng quốc tế, đó là đáp ứng nhu cầu của hiện tại nhưng không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

Đối với ĐBSCL, tư duy phát triển theo hướng xanh càng trở nên cấp thiết khi vùng châu thổ này đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, suy giảm tài nguyên đất và nước. Việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh vì vậy không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu thực tiễn để phát triển bền vững.

Kinh tế tuần hoàn – nền tảng của chuyển đổi xanh

Một trong những nội dung cốt lõi của kinh tế xanh hiện nay là kinh tế tuần hoàn. Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn hướng tới việc kéo dài vòng đời của tài nguyên thông qua các hoạt động giảm sử dụng, tái sử dụng, tái chế và phục hồi vật liệu.

Theo các nghiên cứu quốc tế, kinh tế tuần hoàn là hệ thống kinh tế dựa trên các mô hình kinh doanh mới, trong đó khái niệm “kết thúc vòng đời sản phẩm” được thay thế bằng việc tái tạo giá trị tài nguyên trong toàn bộ chu trình sản xuất và tiêu dùng.

PGS-TS. Nguyễn Hồng Quân cho rằng trong bối cảnh tài nguyên ngày càng khan hiếm và áp lực môi trường gia tăng, kinh tế tuần hoàn chính là hướng đi tất yếu của nền kinh tế toàn cầu.

“Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang tư duy quản lý vòng đời tài nguyên. Điều này không chỉ giúp giảm chất thải mà còn tạo ra giá trị kinh tế mới từ các nguồn lực tưởng chừng đã bỏ đi”, ông nhấn mạnh.

Đối với ĐBSCL – nơi có nguồn phụ phẩm nông nghiệp lớn từ lúa gạo, thủy sản và trái cây – kinh tế tuần hoàn mở ra nhiều cơ hội để nâng cao giá trị tài nguyên. Các phụ phẩm như rơm rạ, vỏ trấu, phế phẩm thủy sản hay bã trái cây hoàn toàn có thể được tái chế thành phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc năng lượng sinh khối.

Công ty CP IDI tận dụng tất cả sản phẩm từ cá tra để làm ra sản phẩm công nghiệp - Ảnh: V.K.K

Điển hình cho mô hình chế biến cá tra theo hướng kinh tế tuần hoàn, tận dụng tối đa sản phẩm và phụ phẩm từ con cá tra là hai doanh nghiệp: Công ty CP Vĩnh Hoàn và Công ty CP Đa quốc gia IDI. Trong quá trình chế biến, nhiều bộ phận của cá tra được sử dụng để sản xuất các sản phẩm khác nhau như dầu cá, bột cá hay collagen, giúp gia tăng giá trị kinh tế và giảm thiểu chất thải.

Le Mit Food chế biến trái mít non thành sản phẩm xuất khẩu - Ảnh: V.K.K

Đổi mới sáng tạo – động lực của chuyển đổi xanh

Theo TS. Nguyễn Hồng Cẩm – Đại học Nam Cần Thơ - để triển khai hiệu quả kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ đổi mới công nghệ, doanh nghiệp còn cần đổi mới mô hình kinh doanh, tổ chức lại chuỗi giá trị và phương thức cung ứng sản phẩm.

Theo các nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), đổi mới sinh thái là việc tạo ra sản phẩm, quy trình hoặc mô hình quản trị mới giúp cải thiện đáng kể tác động môi trường so với các giải pháp truyền thống.

PGS-TS. Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh rằng đổi mới sáng tạo trong kinh tế xanh không chỉ dừng lại ở công nghệ mà còn bao gồm cả mô hình hợp tác giữa các bên liên quan.

“Để thúc đẩy chuyển đổi xanh cần có sự tham gia của nhiều chủ thể như doanh nghiệp, nhà nước, trường đại học và các tổ chức xã hội. Sự hợp tác này sẽ hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững”, ông cho biết.

Trong thực tế, nhiều mô hình kinh tế xanh đang được triển khai tại Việt Nam như nông nghiệp tuần hoàn, khu công nghiệp sinh thái, tái chế rác thải nhựa hay phát triển năng lượng tái tạo. Những mô hình này không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra các ngành kinh tế mới.

Áp lực thị trường và cơ hội cho doanh nghiệp

Bên cạnh yêu cầu bảo vệ môi trường, áp lực từ thị trường quốc tế cũng đang thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Nhiều thị trường lớn đã đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng và dấu chân môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu.

Các chính sách như Thỏa thuận Xanh của Liên minh châu Âu hay cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đang tác động trực tiếp đến nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó có nông sản và thủy sản của ĐBSCL.

PGS-TS. Nguyễn Hồng Quân cho rằng đây vừa là thách thức vừa là cơ hội: “Nếu doanh nghiệp chuyển đổi xanh sớm, họ sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường quốc tế. Ngược lại, nếu chậm thay đổi thì nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu là rất rõ ràng”, ông nhận định.

Từ hạt lúa cho đến rơm rạ, tất cả đều là sản phẩm công nghiệp trong tương lai - Ảnh: L.X.C

Hướng đi cho doanh nghiệp ĐBSCL

Để thích ứng với xu thế phát triển bền vững, doanh nghiệp ĐBSCL cần chủ động xây dựng chiến lược phát triển xanh, tích hợp các tiêu chí ESG vào hoạt động sản xuất – kinh doanh. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu và trường đại học sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo TS. Nguyễn Hồng Cẩm, một xu hướng quan trọng trong thời gian tới là “chuyển đổi kép”, tức kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp.

Khi công nghệ số được ứng dụng vào quản lý tài nguyên, tối ưu hóa sản xuất và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới đang hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải carbon, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mà đã trở thành con đường tất yếu. Nếu nắm bắt tốt xu hướng này, doanh nghiệp ĐBSCL hoàn toàn có thể tạo ra bước chuyển mới, vừa phát triển kinh tế vừa bảo vệ môi trường cho các thế hệ tương lai.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cham-chuyen-doi-xanh-doanh-nghiep-dbscl-se-bi-loai-khoi-chuoi-cung-ung-toan-cau-247123.html