Tác giả: Neil deGrasse Tyson/NXB Trẻ
Thông điệp từ những vì sao
Cuốn sách trình bày về cách khoa học nhìn nhận thế giới và Trái đất như một tổng thể, qua đó bộ não con người có khả năng thiết lập lại và điều chỉnh các ưu tiên của cuộc sống, định hình hành động mà chúng ta có thể thực hiện để ứng phó với sự chia rẽ và phân cực trong nền văn hóa và chính trị.
Chân lý cá nhân có sức mạnh hủy diệt thế nào?
Thông thường, càng tồn tại ít bằng chứng thực tế để ủng hộ một hệ tư tưởng, khả năng một người sẵn sàng chết vì lý tưởng đó càng cao.
Chân lý cá nhân là những điều bạn có thể trân trọng nhưng không có một cách thực sự nào để thuyết phục những người khác, vốn không đồng ý, ngoại trừ tranh luận gay gắt, ép buộc, hoặc vũ lực. Đây là cơ sở cho quan điểm của hầu hết mọi người và thường vô hại khi giữ cho riêng mình hoặc tranh luận trong lúc uống bia.
Chúa Jesus có phải là đấng cứu thế của bạn? Muhammad có phải là nhà tiên tri cuối cùng của Chúa trên Trái đất? Chính phủ có nên hỗ trợ cho người nghèo? Luật nhập cư hiện hành quá chặt chẽ hay quá lỏng lẻo? Beyoncé có phải là Nữ Hoàng của bạn? Trong vũ trụ Star Trek, bạn là thuyền trưởng nào? Kirk hay Picard - hay Janeway?
Sự khác biệt về quan điểm làm phong phú thêm sự đa dạng của một quốc gia, và cần được trân trọng và tôn trọng trong bất kỳ xã hội tự do nào, miễn là mọi người vẫn được tự do bất đồng quan điểm với nhau, và quan trọng nhất, mọi người vẫn cởi mở với những lập luận hợp lý có thể thay đổi suy nghĩ của mình.
Đáng buồn thay, hành vi của nhiều người trên mạng xã hội rơi vào chiều hướng ngược lại. Công thức của họ: tìm một ý kiến mà họ không đồng tình và tung ra những làn sóng giận dữ và phẫn nộ bởi vì quan điểm của bạn không giống với của họ. Những nỗ lực xã hội, chính trị, hoặc lập pháp nhằm yêu cầu mọi người phải đồng ý với chân lý cá nhân của bạn cuối cùng sẽ trở thành chế độ độc tài.
Chân lý cá nhân có sức mạnh vượt mọi giới hạn trong mỗi con người. Ảnh: Belief Works.
Trong giới sành rượu vang, có câu thành ngữ Latin, “In vino veritas,” nghĩa là "Trong rượu có sự thật". Quả là táo bạo đối với một loại đồ uống chứa 12 đến 14 phần trăm ethanol, phân tử gây rối loạn chức năng não và (không liên quan) tình cờ lại phổ biến trong không gian giữa các vì sao.
Tuy nhiên, câu nói dí dỏm này ngụ ý rằng một nhóm người uống rượu sẽ tự mình trở nên bình tĩnh trung thực với nhau. Có lẽ điều đó xảy ra ở mức độ nào đó với các loại đồ uống có cồn khác. Mặc dù vậy, rất ít người trong chúng ta từng chứng kiến một cuộc ẩu đả nổ ra giữa hai người uống rượu vang. Rượu Gin ư, có thể. Rượu Whisky, chắc chắn luôn. Rượu Chardonnay, không thể.
Hãy tưởng tượng sự vô lý của một câu thoại như vậy trong kịch bản phim: “Tôi sẽ đánh bại anh, nhưng chỉ sau khi tôi hớp xong ly Merlot của mình!” Có lẽ cũng có thể nói như vậy về cần sa. Các tụ điểm hút hít thường không phải là nơi xảy ra ẩu đả. Bằng chứng hỗ trợ, mặc dù chỉ là giai thoại trong phim ảnh, cho việc sự thật chân thành có thể tạo ra hiểu biết và hòa hợp. Có lẽ đó là vì trung thực tốt hơn gian dối, và sự thật đẹp đẽ hơn dối trá.
Vượt xa sự thật từ rượu, và là họ hàng gần của chân lý cá nhân, là sự thật chính trị. Những suy nghĩ và ý tưởng này cộng hưởng với cảm xúc của bạn nhưng dần trở thành sự thật không thể lay chuyển do việc lặp đi lặp lại không ngừng bởi các lực lượng truyền thông muốn bạn tin vào chúng - một đặc điểm cơ bản của tuyên truyền.
Những hệ thống niềm tin như vậy hầu như luôn ám chỉ hoặc tuyên bố rõ ràng rằng bạn là ai, hay bạn làm gì, hay cách bạn làm, vượt trội hơn những người mà bạn muốn khuất phục hoặc chế ngự.
Không có gì huyền bí khi mọi người sẵn lòng hy sinh mạng sống của mình, hoặc lấy đi mạng sống của người khác, để ủng hộ những gì họ tin tưởng. Thông thường, càng tồn tại ít bằng chứng thực tế để ủng hộ một hệ tư tưởng, khả năng một người sẵn sàng chết vì lý tưởng đó càng cao.
Neil deGrasse Tyson/NXB Trẻ