Châu Âu bên bờ khủng hoảng nhiên liệu hàng không

5 giờ trướcBài gốc

Khủng hoảng nhiên liệu

Trong nhiều năm, người tiêu dùng châu Âu đã quen với việc đối mặt với các cuộc đình công phút chót của nhân viên mặt đất và tiếp viên trong mùa du lịch cao điểm. Tuy nhiên, năm nay, những cuộc đình công có thể chỉ còn là phiền toái nhỏ so với những gì sắp xảy ra trong vài tuần tới - một cuộc khủng hoảng nhiên liệu hàng không có thể khiến các chuyến bay bị hủy và giá vé tăng vọt.

Cuộc chiến tại Iran đã làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung nhiên liệu máy bay từ Trung Đông - khu vực cung ứng quan trọng của châu Âu - trong khi năng lực sản xuất nội địa của châu lục này suy giảm kéo dài suốt gần hai thập niên do nhiều nhà máy lọc dầu (NMLD) bị đóng cửa hoặc chuyển đổi sang sản xuất nhiên liệu sinh học.

Các hãng hàng không châu Âu đối mặt với “bài toán” nguồn cung nhiên liệu

Việc xung đột leo thang và eo biển Hormuz bị phong tỏa đã siết chặt nghiêm trọng nguồn cung nhiên liệu máy bay của châu Âu, trong bối cảnh giá nhiên liệu này tăng vọt lên hơn 200 USD/thùng. Những lô hàng cuối cùng từ Trung Đông - trên các tàu chở dầu đi qua Hormuz trước khi chiến tranh nổ ra - đã cập cảng và hiện chỉ còn một nguồn thay thế là từ Mỹ. Tuy nhiên, nguồn cung này không đủ để bù đắp sự thiếu hụt từ Trung Đông.

Châu Âu còn phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ châu Á đối với các lô hàng này, trong bối cảnh khu vực châu Á chịu tác động đầu tiên từ sự sụt giảm nguồn dầu thô Trung Đông, buộc các NMLD cắt giảm công suất và nhiều quốc gia áp đặt hạn chế xuất khẩu nhiên liệu nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước.

Vào năm 2009, châu Âu có gần 100 NMLD đang hoạt động. Kể từ đó, 28 nhà máy - tương đương hơn 25% số lượng và 16% công suất lọc dầu - đã bị đóng cửa hoặc chuyển đổi, theo dữ liệu của Hiệp hội các nhà sản xuất nhiên liệu châu Âu.

Khi các NMLD lần lượt đóng cửa do nhu cầu nhiên liệu suy giảm và các chính sách cắt giảm khí thải, sự phụ thuộc của châu Âu vào nguồn nhập khẩu ngày càng gia tăng. Cú sốc nguồn cung từ Trung Đông đã khiến châu Âu một lần nữa “bất ngờ” về an ninh năng lượng, chỉ 4 năm sau khi nguồn cung khí đốt từ Nga sụp đổ vào năm 2022. Lần này, các nhà phân tích và dự báo cảnh báo rằng khủng hoảng nhiên liệu máy bay có thể xảy ra trong thời gian rất gần.

Dễ bị tổn thương

Năm ngoái, châu Âu nhập khẩu khoảng 1/3 nhu cầu nhiên liệu máy bay, trong đó 75% đến từ Trung Đông, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cảnh báo khu vực này “có thể chỉ còn khoảng 6 tuần nguồn cung”.

Trong báo cáo dầu mỏ tháng 4, IEA cho biết, nếu thị trường tiếp tục thắt chặt và châu Âu không bù đắp được hơn 50% lượng nhập khẩu từ Trung Đông bị gián đoạn, dự trữ có thể giảm xuống dưới ngưỡng tới hạn 23 ngày vào tháng 6. “Nếu eo biển Hormuz không được mở lại, sớm muộn chúng ta sẽ thấy các chuyến bay bị hủy do thiếu nhiên liệu”, ông Birol nói với hãng tin AP.

Ngày 9/4 vừa qua, tổ chức Airports Council International Europe đã gửi thư tới Ủy ban châu Âu, cảnh báo rằng tình trạng thiếu hụt sẽ bắt đầu trong “3 tuần”, tức là đầu tháng 5, nếu việc lưu thông của tàu chở dầu qua eo biển Hormuz chưa được nối lại vào thời điểm đó.

Tình hình dự trữ nhiên liệu máy bay giữa các nước thực tế rất khác nhau. Một số quốc gia châu Âu như Áo, Bulgaria hay Ba Lan có dự trữ tương đối dồi dào. Ngược lại, Iceland, Hà Lan hoặc Vương quốc Anh lại không có mức dự trữ cao. Tình hình của Pháp nằm ở mức trung bình, không quá tốt nhưng cũng chưa đến mức đáng báo động.

Tây Bắc châu Âu là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất trước cuộc khủng hoảng này, khi lượng nhập khẩu đã giảm so với mức thông thường trong tháng này và xu hướng sụt giảm dự kiến sẽ tăng tốc trong những tuần tới do nhiều lô hàng từ Mỹ sẽ chuyển hướng sang châu Á thay vì châu Âu, theo nhà phân tích Ernest Censier của Vortexa.

Mức giảm 15% lượng nhập khẩu nhiên liệu máy bay của châu Âu trong tháng 4 “phản ánh sự phụ thuộc mang tính cấu trúc vào nguồn cung Trung Đông: khoảng một nửa lượng nhập khẩu của Tây Bắc châu Âu thường đi qua eo biển Hormuz”, ông Censier cho biết.

Ngoài ra, thời gian vận chuyển tương đối ngắn - khoảng 21 ngày từ Mina Abdulla (Kuwait) đến Rotterdam - khiến các gián đoạn nguồn cung nhanh chóng ảnh hưởng đến thị trường khu vực.

Mỹ nổi lên là nguồn thay thế chính cho phần thiếu hụt từ Trung Đông, nhưng điều này khó có thể duy trì lâu dài khi xuất khẩu nhiên liệu máy bay của Mỹ ngày càng chuyển hướng sang khu vực Thái Bình Dương, đạt mức cao nhất trong 7 năm trong tháng này và hiện chiếm hơn 30% tổng xuất khẩu của Mỹ. “Sự phân bổ lại này phản ánh xu hướng rộng hơn khi xuất khẩu sản phẩm năng lượng của Mỹ chuyển dịch sang khu vực Thái Bình Dương”, ông Censier nhận định.

Nhân viên chuẩn bị tiếp nhiên liệu cho máy bay

Điều này khiến châu Âu trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương trước biến động của thị trường nhiên liệu máy bay. Lufthansa, hãng hàng không lớn nhất châu Âu, mới đây cho biết họ đang đẩy nhanh kế hoạch cắt giảm chương trình bay và cho nghỉ hưu sớm một số máy bay, trong bối cảnh giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh - đã tăng hơn gấp đôi so với trước chiến sự tại Iran - cùng với các chi phí gia tăng từ tranh chấp lao động.

“Gói biện pháp đẩy nhanh điều chỉnh đội bay và công suất là không thể tránh khỏi trong bối cảnh chi phí nhiên liệu tăng vọt và bất ổn địa chính trị”, Till Streichert, Giám đốc tài chính của Tập đoàn Lufthansa cho biết.

“Vấn đề nghiêm trọng”

Tổ chức Airlines for Europe - quy tụ 14 tập đoàn hàng không lớn như Air France-KLM, Lufthansa hay Ryanair - đang vận động Liên minh châu Âu xây dựng một hệ thống thông tin theo thời gian thực về lượng dự trữ nhiên liệu tại các sân bay. Dữ liệu này thực tế phải đến từ các nhà cung cấp, song, họ lại không cho thấy sự sẵn sàng chia sẻ những thông tin thương mại mang tính chiến lược như vậy.

“Ông lớn” TotalEnergies của Pháp đã cảnh báo rằng, nếu dầu từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn vào tháng 6, họ sẽ không thể cung cấp nhiên liệu cho tất cả. “Nếu cuộc chiến và việc phong tỏa này kéo dài hơn 3 tháng, chúng tôi sẽ bắt đầu đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng về nguồn cung đối với một số sản phẩm như nhiên liệu máy bay”, Tổng Giám đốc Patrick Pouyanné phát biểu trong khuôn khổ một sự kiện tại Washington.

Tổ chức Airlines for Europe cũng đề xuất cho phép nhập khẩu và sử dụng Jet A - một loại nhiên liệu máy bay phổ biến ở Mỹ, khác với loại Jet A-1 đang được sử dụng tại phần còn lại của thế giới - trong Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, vì nhiều lý do liên quan đến quy định, chính trị và logistics, đề xuất này khó có khả năng được triển khai nhanh chóng.

Trong bối cảnh đó, nếu nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn, ngành hàng không châu Âu không chỉ đối mặt với chi phí vận hành tăng cao mà còn đứng trước nguy cơ gián đoạn hoạt động trên diện rộng. Khủng hoảng hiện tại rõ ràng không chỉ là một cú sốc ngắn hạn, mà còn là lời cảnh báo về những hạn chế mang tính cấu trúc trong an ninh năng lượng của châu Âu.

Cú sốc nguồn cung từ Trung Đông đã khiến châu Âu một lần nữa “bất ngờ” về an ninh năng lượng, chỉ 4 năm sau khi nguồn cung khí đốt từ Nga sụp đổ vào năm 2022.

Mai Lâm

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/chau-au-ben-bo-khung-hoang-nhien-lieu-hang-khong-740606.html