Châu Âu chuẩn bị cho kịch bản ác mộng: Mỹ chặn quyền tiếp cận công nghệ

6 giờ trướcBài gốc

Căng thẳng gia tăng với Mỹ đang thúc đẩy châu Âu xây dựng những kế hoạch mới nhằm thực hiện điều từ lâu được coi là gần như bất khả thi: Tách khỏi công nghệ Mỹ để chuyển sang các giải pháp nội địa.

Tại hội nghị của Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở thị trấn Davos (Thụy Sĩ), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ bỏ lời đe dọa sẽ dùng vũ lực để kiểm soát Greenland nếu cần thiết. Dù vậy, viễn cảnh xung đột vũ trang với đồng minh khiến các cuộc tranh luận âm ỉ lâu nay ở châu Âu về việc giảm phụ thuộc vào hạ tầng và công cụ công nghệ của Mỹ trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Kịch bản tồi tệ nhất

Kịch bản tồi tệ nhất với các quan chức châu Âu là gì? Một lệnh hành pháp từ Mỹ cắt quyền tiếp cận của khu vực này với các trung tâm dữ liệu hoặc phần mềm email mà các doanh nghiệp và chính phủ châu Âu cần để vận hành.

“Khi bắt đầu nghĩ đến những kịch bản như vậy, dù mới chỉ là thoáng qua, người ta cũng buộc phải tự hỏi: Nếu điều đó xảy ra thì mọi thứ sẽ vận hành ra sao? Thật khó có thể hình dung châu Âu sẽ hoạt động thế nào nếu không có công nghệ của Mỹ”, ông Bernard Liautaud, đối tác điều hành của Balderton Capital (quỹ đầu tư mạo hiểm châu Âu), cho hay.

Cách tiếp cận của ông Trump với Greenland đã khiến các quan chức và nhà ngoại giao châu Âu cứng rắn hơn trong quan điểm rằng lục địa già cần phải kiềm chế sự phụ thuộc vào Mỹ, từ công nghệ đến quốc phòng và thương mại.

Ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ không dùng vũ lực để kiểm soát Greenland ở Davos - Ảnh: Internet

Nghị viện châu Âu hôm 22.1 đã thông qua nghị quyết về “chủ quyền công nghệ”, ủng hộ việc sử dụng tiêu chí mua sắm công để ưu tiên sản phẩm châu Âu khi có thể, đồng thời đề xuất luật mới nhằm thúc đẩy các nhà cung cấp dịch vụ đám mây của châu Âu.

Ủy ban châu Âu, cơ quan hành pháp của Liên minh châu Âu (EU), đang xây dựng luật mới nhằm thúc đẩy chủ quyền công nghệ, theo các quan chức am hiểu vấn đề. Một trong các quan chức cho biết rủi ro an ninh từ công nghệ Mỹ đã được thảo luận công khai trong quá trình này, điều không thể tưởng tượng được chỉ 6 tháng trước.

Các quan chức và nhà lập pháp nhấn mạnh rằng trọng tâm của khối này về chủ quyền công nghệ là nhằm giảm phụ thuộc và thúc đẩy doanh nghiệp châu Âu, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn công nghệ Mỹ.

Khả năng tách rời công nghệ giữa châu Âu và Mỹ là chủ đề nóng được thảo luận giữa các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới tuần nay. Nhiều người cho rằng đây sẽ là một nhiệm vụ cực kỳ phức tạp do phạm vi rộng lớn của công nghệ Mỹ đang được sử dụng tại châu Âu, từ chip, dịch vụ đám mây, đến các mô hình AI và phần mềm khác.

Phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ Mỹ

Mức độ phụ thuộc của châu Âu vào công nghệ Mỹ chưa bao giờ lớn như hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực điện toán đám mây từ Amazon, Google và Microsoft. Năm 2024, khách hàng châu Âu đã chi gần 25 tỉ USD cho dịch vụ hạ tầng từ 5 công ty đám mây hàng đầu của Mỹ, tương đương 83% tổng thị trường châu Âu, theo hãng nghiên cứu IDC.

“Các tập đoàn lớn của châu Âu nên sử dụng phần mềm châu Âu. Việc mặc định chọn công nghệ số của Mỹ là quá dễ dàng và cần phải chấm dứt”, ông Nicolas Dufourcq, lãnh đạo ngân hàng đầu tư quốc doanh Bpifrance (Pháp), nói trong một cuộc phỏng vấn truyền hình hôm 23.1.

Dù từng dẫn đầu cuộc cách mạng ĐTDĐ với các công ty như Nokia và Ericsson, châu Âu đã tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc trong kỷ nguyên internet, không tạo ra được các gã khổng lồ công nghệ cùng quy mô. Qua nhiều năm, các chính phủ châu Âu đã tài trợ hoặc thúc đẩy nhiều công cụ tìm kiếm nội địa nhưng không tạo được sức hút đủ để cạnh tranh với Google.

Nhiều doanh nhân châu Âu đổ lỗi cho văn hóa ngại rủi ro, thị trường bị chia cắt và các quy định hà khắc. Đó là lý do lớn khiến EU đang cố gắng nới lỏng một số quy định số, dù tiến độ đến nay vẫn còn chậm.

Nỗ lực từ châu Âu nhằm thoát khỏi sự thống trị công nghệ của Mỹ vì lý do riêng tư hoặc thương mại đã là chủ đề lặp lại suốt nhiều thập kỷ.

Vấn đề này nóng lên vào năm 2013, sau khi Edward Snowden, cựu nhân viên hợp đồng tại Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), tiết lộ thông tin về các hoạt động giám sát của Mỹ, gồm cả dữ liệu tại gã khổng lồ công nghệ Mỹ. Sự kiện này đã được viện dẫn khi tòa án tối cao của EU hủy bỏ một thỏa thuận chia sẻ dữ liệu xuyên Đại Tây Dương.

Năm 2018, dưới chính quyền Trump đầu tiên, các công ty và nhà hoạch định chính sách châu Âu lại bày tỏ lo ngại sau khi Mỹ thông qua luật trao cho cơ quan thực thi pháp luật quyền yêu cầu dữ liệu mà các nhà cung cấp đám mây Mỹ lưu trữ ở nước ngoài.

Trong cả hai trường hợp, các công ty Mỹ vẫn giữ được và còn tăng thị phần tại châu Âu bằng cách xây thêm trung tâm dữ liệu để lưu trữ dữ liệu của khách hàng ngay trên lãnh thổ châu Âu và cam kết không chuyển đi nơi khác. Những năm gần đây, các hãng công nghệ Mỹ còn đi xa hơn, bổ sung tùy chọn lưu trữ dữ liệu với các công ty con hoặc đối tác dưới sự kiểm soát của châu Âu. Đây là điều mà các lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu tại Davos cho biết đang tìm kiếm.

Kể từ khi ông Trump tái đắc cử, các quan chức châu Âu đã yêu cầu một số nhà cung cấp đám mây Mỹ đảm bảo rằng khách hàng trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng có thể dễ dàng chuyển hạ tầng trung tâm dữ liệu sang các nhà cung cấp địa phương nếu một hành động từ Mỹ làm gián đoạn dịch vụ, theo những người am hiểu vấn đề.

Tại Đức, Microsoft gần đây đã mở rộng thỏa thuận với Delos Cloud, công ty con của SAP, để cung cấp các dịch vụ của gã khổng lồ phần mềm Mỹ dưới quyền sở hữu và kiểm soát riêng của Delos Cloud.

Năm qua, Microsoft đã tái cấu trúc các công ty con, bổ nhiệm hội đồng quản trị toàn người châu Âu và thực hiện các bước khác nhằm thiết lập các chi nhánh trong khu vực để đáp ứng nhu cầu về dịch vụ đám mây và AI mang tính địa phương hóa hơn.

Microsoft đã và đang đáp ứng nhu cầu của châu Âu về các dịch vụ được bản địa hóa hơn - Ảnh: Internet

Tuần trước, Amazon đã ra mắt dịch vụ “điện toán đám mây chủ quyền” tại châu Âu, được vận hành bởi công dân EU và đặt ở Đức.

Google những năm gần đây cũng đã thiết lập quan hệ đối tác với các công ty địa phương tại một số quốc gia châu Âu cho dịch vụ đám mây chủ quyền của mình, gồm cả một liên doanh tại Pháp do doanh nghiệp địa phương vận hành hoàn toàn, nhằm cách ly khách hàng khỏi các yêu cầu tiềm năng từ Mỹ về hạn chế truy cập hoặc giám sát.

Tuy nhiên, các chính phủ châu Âu đến nay vẫn chưa yêu cầu các hệ thống hoàn toàn nội địa vì vẫn muốn hưởng lợi từ công nghệ và quy mô khi hợp tác với nhiều đối tác, theo ông Matt Brittin - người từng điều hành hoạt động của Google tại châu Âu, Trung Đông và châu Phi cho đến năm ngoái. “Điều họ thực sự tìm kiếm là một mức độ kiểm soát, an toàn và an ninh”, ông nói.

Rủi ro với các hãng công nghệ Mỹ là rất lớn, bởi châu Âu hiện là một trong những thị trường quan trọng nhất của họ. Chỉ riêng năm 2024, các công ty Mỹ đã cung cấp sang châu Âu hơn 360 tỉ USD các dịch vụ có thể phân phối kỹ thuật số, gồm cả quảng cáo trực tuyến và các công cụ AI (trí tuệ nhân tạo), theo dữ liệu từ chính phủ Mỹ.

Chẳng hạn, Alphabet (công ty mẹ Google) thu về 29% trong tổng doanh thu gần 30 tỉ USD quý 3/2025 từ khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi.

Pháp và Đức đặc biệt lên tiếng về sự cần thiết phải thúc đẩy tính độc lập công nghệ kể từ khi chính quyền Trump bắt đầu cảnh báo các nhà lãnh đạo châu Âu phải tuân theo lập trường của Mỹ.

Tại Đức, Bộ Kỹ thuật số cho biết đang thử nghiệm một giải pháp mã nguồn mở thay thế bộ công cụ làm việc và cộng tác của Microsoft, có tên openDesk, tại các máy trạm trong bộ này và tại một số cơ quan liên bang.

Tháng 11.2025, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã tổ chức một hội nghị thượng đỉnh về chủ quyền số với Pháp nhằm thúc đẩy việc nới lỏng các quy định công nghệ của EU, ưu tiên công nghệ châu Âu trong mua sắm và đầu tư mới vào các trung tâm dữ liệu.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã coi việc thúc đẩy các công ty nội địa và nới lỏng quy định của EU là trụ cột cốt lõi trong nhiệm kỳ thứ hai của ông. Ông đã tìm cách hỗ trợ Mistral, công ty phát triển AI hàng đầu châu Âu, giành được các khách hàng doanh nghiệp lớn. Emmanuel Macron cũng tìm cách thu hút hàng chục tỉ USD đầu tư vào các trung tâm dữ liệu AI tại Pháp, tận dụng nguồn điện giá rẻ từ năng lượng hạt nhân.

“Quyết tâm của chúng tôi là rõ ràng: Làm mọi thứ có thể để xây dựng các nhà vô địch châu Âu. Đây là cách để châu Âu không phải ở vào vị thế lệ thuộc”, ông Emmanuel Macron nói tại hội nghị thượng đỉnh về chủ quyền số của Đức.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/chau-au-chuan-bi-cho-kich-ban-ac-mong-my-chan-quyen-tiep-can-cong-nghe-245183.html