Trong nhiều năm, các dịch vụ dựa trên công nghệ vũ trụ như liên lạc vệ tinh, định vị và hỗ trợ dữ liệu được sử dụng rộng rãi tại châu Âu, song chủ yếu đóng vai trò kỹ thuật, chưa phải là thành phần cốt lõi trong cấu trúc phòng thủ.
Châu Âu đang đẩy mạnh đầu tư cho các năng lực quốc phòng gắn với không gian trong bối cảnh lĩnh vực này được chú ý nhiều hơn trong các tính toán an ninh và liên lạc. Ảnh: Euronews
Cách tiếp cận này bắt đầu thay đổi sau vụ tấn công mạng vào mạng lưới vệ tinh KA-SAT ngày 24-2-2022, khiến dịch vụ internet bị gián đoạn và ảnh hưởng đến liên lạc tại Ukraine cùng một số khu vực châu Âu. Sự cố này làm nổi bật vai trò thiết yếu của hạ tầng không gian đối với an ninh và vận hành.
Theo tuyên bố của Hội đồng châu Âu tháng 5-2022, cuộc tấn công đã làm gián đoạn thông tin liên lạc của cơ quan công quyền, doanh nghiệp và người dùng, từ đó thúc đẩy các nước chú ý hơn tới độ an toàn và khả năng duy trì hoạt động của hệ thống không gian.
Đầu năm 2026, tại Hội nghị Không gian châu Âu lần thứ 18, Ủy viên phụ trách Quốc phòng và Không gian của Liên minh châu Âu Andrius Kubilius kêu gọi các nước thành viên nâng cao mức độ độc lập trong lĩnh vực này, khi không gian ngày càng được đưa vào các kế hoạch dài hạn về an ninh và công nghệ.
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), các nước châu Âu dự kiến đầu tư ít nhất 109 tỷ USD vào năng lực không gian đến năm 2030, cho thấy lĩnh vực này đang được ưu tiên hơn trong chiến lược quốc phòng và công nghiệp.
Một số quốc gia đã công bố các kế hoạch cụ thể. Đức cam kết 35 tỷ euro cho các tài sản không gian đến năm 2030 và ban hành chiến lược an toàn, an ninh không gian vào tháng 11-2025. Pháp cũng tăng ngân sách quốc phòng không gian lên 10,2 tỷ euro trong cùng giai đoạn.
Ở cấp độ khu vực, Ủy ban châu Âu dự kiến dành 10,6 tỷ euro để xây dựng hệ thống vệ tinh an ninh mới, với mục tiêu hoàn thành vào năm 2030. Các nước thành viên của Cơ quan Vũ trụ châu Âu cũng cam kết 1,2 tỷ euro cho chương trình tăng cường khả năng phục hồi từ không gian, phục vụ cả mục đích dân sự và quân sự.
Dù vậy, theo IISS, để chia sẻ gánh nặng lớn hơn trong quốc phòng không gian, châu Âu có thể cần thêm ít nhất 8,67 tỷ euro. Nếu muốn nâng mức tự chủ lên cao hơn, con số này có thể lên tới khoảng 21,67 tỷ euro.
Báo cáo cũng lưu ý các ước tính trên chưa bao gồm phần lớn chi phí cho hạ tầng mặt đất, nhân lực, đào tạo, an ninh mạng và quản lý chương trình, đồng nghĩa với việc nhu cầu thực tế có thể cao hơn đáng kể.
Đáng chú ý, IISS cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở quy mô đầu tư. Các khoản chi hiện nay chưa được đặt trong một chiến lược đủ mạch lạc để xử lý các thiếu hụt quan trọng trong vòng một thập kỷ.
Trên thực tế, việc tăng năng lực không gian không chỉ dừng ở việc phóng thêm vệ tinh, mà còn đòi hỏi xây dựng hệ thống liên lạc an toàn, bảo đảm vận hành ổn định, nâng cao khả năng chống chịu trước rủi ro mạng, đào tạo nhân lực và phát triển nền tảng công nghiệp hỗ trợ.
Vì vậy, dù nhiều kế hoạch đã được công bố đến năm 2030, quá trình nâng mức tự chủ trong không gian của châu Âu được đánh giá chưa thể hoàn thành trong ngắn hạn, mà cần thêm thời gian, nguồn lực và sự phối hợp đồng bộ giữa các quốc gia.
Theo Euronews
Tùng Lâm