'Chiếc chìa khóa vàng' mở cửa cho phát triển công nghiệp văn hóa

3 giờ trướcBài gốc

MV Bắc Bling của Hòa Minzy gây sốt năm 2025.

Công nghiệp văn hóa đã trở thành “sức mạnh mềm” cho nhiều quốc gia biết phát huy thế mạnh và đi đúng hướng. Hàn Quốc là một ví dụ điển hình. Với chiến lược quốc gia về phát triển văn hóa từ những năm 1990, đến nay nước này đã đạt nhiều thành tựu: Hallyu - thường gọi là “Làn sóng Hàn Quốc” đã đưa văn hóa Hàn phổ biến toàn thế giới. Xuất khẩu nội dung văn hóa của quốc gia này không chỉ bó hẹp trong âm nhạc, phim ảnh mà là một hệ sinh thái văn hóa đa dạng như K-Pop với các nhóm nhạc như BTS. BTS mỗi năm đóng góp cho kinh tế Hàn Quốc hơn 3,5 tỷ USD, người ta tính ra, cứ 13 khách du lịch đến Hàn Quốc thì có 1 người tới vì BTS; Nhóm nhạc Blackpink cũng được coi là “cỗ máy in tiền”; Rồi K-Drama và K-Movie với các bộ phim gây sốt như Squid Game, Parasite... Năm 2024 - 2025, tổng giá trị xuất khẩu liên quan đến Hallyu đạt khoảng 14 -15 tỷ USD/năm. Nếu tính cả kinh tế lan tỏa, kéo theo việc bán ô tô, đồ gia dụng, mỹ phẩm và khách du lịch đến, con số này lên tới hơn 20 tỷ USD/năm. Tại Anh, công nghiệp văn hóa, nhất là văn hóa sáng tạo đóng góp khoảng 124 tỷ bảng Anh/năm.

Với nước ta, các ngành công nghiệp văn hóa (CNVH) đã có sự tăng trưởng khá mạnh mẽ và đang chuyển dịch từ một ngành dịch vụ đơn thuần sang một ngành kinh tế quan trọng. Năm 2010, giai đoạn bắt đầu hình thành khái niệm CNVH đóng góp vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) 2,44%; Năm 2015, tỷ lệ này là 3,50%, tăng trưởng ổn định sau đó; Năm 2018, tỷ lệ này 3,61%, tương đương với 8.081 tỷ USD và nhích dần lên.

Nhưng đó là con số khiêm tốn so với tiềm năng. Vì sao CNVH có bước tiến khá chậm?

Vì tính đặc thù và phi lợi nhuận của văn hóa. Mục tiêu văn hóa của chúng ta thường gắn liền với giáo dục, phục vụ cộng đồng, không ưu tiên lợi nhuận. Thứ đến là sự thiếu đồng bộ, chồng chéo trong quản lý. Việc chưa xây dựng được cơ chế phối hợp thống nhất, nên gây ra những ách tắc trong việc đầu tư cho văn hóa, nhất là việc hợp tác công tư (PPP) trong văn hóa -thể thao. Bên cạnh đó, với các tài sản văn hóa phi vật thể như di tích, bảo tàng, khó định lượng giá trị bằng tiền, là sự thiếu các quy định chi tiết về thẩm định, phê duyệt dự án PPP văn hóa, quy trình đấu thầu, nên rất ít nhà đầu tư tìm đến. Đặc biệt khung pháp lý cho PPP trong lĩnh vực văn hóa của Luật Đầu tư năm 2020 còn lạc hậu. Luật này chủ yếu điều chỉnh các dự án hạ tầng kinh tế như giao thông, năng lượng, môi trường mà không có chương riêng cho lĩnh vực văn hóa - thể thao.

Kinh nghiệm cho thấy, việc đầu tư cho văn hóa của Hàn Quốc, dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và tư nhân. Nhà nước không chỉ đầu tư bằng tiền mặt mà đầu tư bằng cả hệ sinh thái chính sách: Có Quỹ đầu tư mạo hiểm nội dung văn hóa. Quỹ này tập trung vào các startup về trò chơi, điện ảnh và âm nhạc. Đây là nguồn lực chính giúp các dự án nhỏ có cơ hội vươn tầm toàn cầu; Ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính. Chính phủ cũng cung cấp các khoản vay bảo lãnh với lãi suất thấp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành; Hỗ trợ hạ tầng sáng tạo bằng xây dựng các cụm công nghiệp như Digital Media City hay các khu vực kinh tế tự do, nơi doanh nghiệp được thuê văn phòng giá rẻ và sử dụng chung các phòng thu hiện đại, trung tâm hậu kỳ đạt chuẩn Hollywood.

Mô hình PPP trong văn hóa Hàn Quốc là tập trung vào chia sẻ rủi ro và tối ưu hóa sáng tạo. Nhà nước làm “bệ phóng”- đóng vai trò định hướng, xây dựng cơ sở hạ tầng cơ bản và cung cấp “vốn mồi”; Tư nhân làm “động cơ”- các doanh nghiệp tư nhân chịu trách nhiệm về tính sáng tạo và khả năng sinh lời của sản phẩm, mà chúng ta đã thấy như K-Culture Valley. Nhà nước cấp đất và hỗ trợ pháp lý, trong khi các tập đoàn tư nhân đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng nhà hát, studio và khu giải trí. Nhà nước sở hữu di sản, nhưng cho các công ty công nghệ tư nhân khai thác dữ liệu để tạo ra các ứng dụng, trò chơi điện tử hoặc phim ảnh dựa trên lịch sử, chia sẻ lợi nhuận theo thỏa thuận.

Đã có lần tôi gặp một doanh nghiệp du lịch Hàn Quốc, họ trầm trồ về tiềm năng văn hóa Việt Nam. Quả là chúng ta đang sở hữu kho tàng văn hóa đồ sộ với hơn 40.000 di tích, trong đó có 8 di sản thế giới được UNESCO công nhận; Tiềm năng văn hóa của chúng ta được ví như một “mỏ quặng quý” chưa được khai thác hết công suất. Việt Nam có dân số trẻ và nhanh nhạy về công nghệ. Với gần 80% dân số sử dụng internet, là thị trường tiêu thụ và sản xuất nội dung số (game, âm nhạc, video) tiềm năng hàng đầu khu vực; Vị thế địa chính trị văn hóa của nước ta cũng “đang lên”- là điểm đến mới của các đoàn làm phim Hollywood và các dự án nghệ thuật quốc tế nhờ cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ như Sơn Đoòng, Hạ Long, Tràng An. Nhưng trước đây chúng ta chưa thiết lập được “bệ phóng” vững vàng- tức hệ sinh thái chính sách để văn hóa bứt tốc. Nay thì hệ sinh thái đó đang hoàn thiện.

Luật Đầu tư (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua trong kỳ họp cuối của Quốc hội khóa XV đã chú trọng đến việc tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư PPP trong lĩnh vực văn hóa - thể thao, nhằm huy động nguồn lực xã hội để đầu tư vào các thiết chế văn hóa, bảo tồn di sản, xây dựng các khu vui chơi giải trí, nhà hát, bảo tàng... vốn trước đây chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước. Luật mới cũng xem xét hạ thấp mức tổng vốn đầu tư tối thiểu đối với các dự án trong lĩnh vực văn hóa để phù hợp với thực tế quy mô của các dự án này, giúp các nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận hơn.

Luật sửa đổi cũng làm “hồi sinh” loại hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), khi quy định về hình thức thanh toán cho nhà đầu tư - thanh toán bằng quỹ đất hoặc ngân sách, giúp tái khởi động các dự án BT vốn bị tạm dừng từ năm 2021.

Với chính quyền 3 cấp, sự phân cấp mạnh mẽ hơn: Trung ương trao thêm quyền cho các địa phương trong việc quyết định chủ trương đầu tư các dự án PPP quy mô vừa và nhỏ để phù hợp với đặc thù văn hóa địa phương. Trước đây, các nhà đầu tư muốn xây nhà hát hay trung tâm sáng tạo theo mô hình PPP rất khó vì Luật cũ không quy định rõ. Với các sửa đổi vừa qua là chiếc chìa khóa vàng mở rộng cánh cửa PPP trong lĩnh vực văn hóa - thể thao.

Cuối năm 2025, Chính phủ cũng đã phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành CNVH đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó các ngành CNVH phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm, đóng góp 7% GDP; lực lượng lao động tăng 10%/năm và chiếm 6% tổng lao động xã hội. Đây được coi là văn kiện quan trọng nhằm tạo đột phá cho những ngành kinh tế sáng tạo, công nghệ và giá trị văn hóa.

Vậy là những điểm nghẽn với đầu tư PPP trong văn hóa đã được cởi, CNVH có thể dễ dàng vươn mình trong kỷ nguyên mới với mục tiêu 7% GDP. Vấn đề còn lại là nguồn nhân lực văn hóa để thực thi.

ĐĂNG NGỌC

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/chiec-chia-khoa-vang-mo-cua-cho-phat-trien-cong-nghiep-van-hoa.html