Chiến lược tự chủ công nghệ quốc gia

4 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan tại lễ ra mắt tàu không người lái SANCAR.

Cuộc đua chủ quyền công nghệ

Trên toàn cầu, khái niệm "tự chủ công nghệ" đang chuyển từ khẩu hiệu sang chiến lược hành động cụ thể. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Chính phủ Thế giới 2026 tổ chức ở Dubai vừa qua, phiên thảo luận cấp cao với chủ đề "Công nghệ có phải là tài sản chủ quyền mới?" đã phản ánh rõ xu hướng này.

Ông Arvind Krishna - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn IBM (Mỹ) nhận định, công nghệ ngày nay đứng ngang hàng với quốc phòng và tài chính trong việc củng cố sức mạnh quốc gia. Ông gọi công nghệ là "yếu tố khuếch đại năng lực phát triển". Theo ông, chủ quyền hiện đại đồng nghĩa với đảm bảo các hệ thống trọng yếu không thể bị vô hiệu hóa, bị quản trị sai lệch hay bị bên ngoài chi phối.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo công nghệ cũng cảnh báo không nên hiểu tự chủ theo hướng tự cung tự cấp tuyệt đối. Ông Börje Ekholm – Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn Ericsson (Thụy Điển) cho rằng, hệ sinh thái công nghệ toàn cầu vốn phụ thuộc lẫn nhau. Theo ông, chiến lược bền vững phải dựa trên "niềm tin, minh bạch và toàn vẹn vận hành", tức là xây dựng mạng lưới đối tác đáng tin cậy ở nhiều tầng công nghệ.

Xu hướng tự chủ thể hiện rõ ở lĩnh vực bán dẫn, quốc phòng và công nghiệp số. Ngày 23/2/2026 tại London, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto chứng kiến thỏa thuận hợp tác giữa quỹ tài sản chủ quyền Danantara và hãng thiết kế chip Arm (Anh). Theo Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto, Arm hiện nắm khoảng 96% công nghệ chip ô tô toàn cầu và gần 94% thiết kế chip cho trung tâm dữ liệu và AI. Indonesia đặt mục tiêu đào tạo 15.000 kỹ sư trong hệ sinh thái Arm và phát triển 6 dòng chip chiến lược, hướng tới làm chủ thiết kế trong các lĩnh vực từ ô tô, Internet vạn vật (IoT) đến xe tự hành và điện toán lượng tử.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, chủ quyền số được đặt trực tiếp trong khung an ninh quốc gia. Phát biểu tại Ankara ngày 24/2/2026, Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan khẳng định "chủ quyền số là phần thiết yếu của an ninh quốc gia". Ông nhấn mạnh một quốc gia khó có tương lai an toàn nếu phần mềm cốt lõi không do chính mình làm chủ. Năm 2025, xuất khẩu công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ tăng khoảng 48%, đạt hơn 10 tỷ USD; tổng giá trị các dự án quốc phòng vượt 100 tỷ USD với hơn 1.400 dự án đang triển khai.

Bên cạnh đó, "chủ quyền dữ liệu" cũng trở thành điểm nóng ngoại giao. Bộ Ngoại giao Mỹ đã yêu cầu các nhà ngoại giao vận động phản đối các chính sách nội địa hóa dữ liệu ở nước ngoài. Washington lập luận rằng yêu cầu lưu trữ dữ liệu trong lãnh thổ quốc gia có thể làm gián đoạn dòng chảy dữ liệu toàn cầu, tăng chi phí và hạn chế đổi mới AI.

Tại châu Âu, khái niệm "chủ quyền số" được đưa vào trung tâm chính sách. Báo cáo của Hội đồng Đại Tây Dương nhận định Liên minh châu Âu (EU) đang tìm cách giảm phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ Mỹ và Trung Quốc, đồng thời nhấn mạnh các tranh cãi có thể ảnh hưởng đến quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương trị giá khoảng 1.500 tỷ USD.

Viện AI lấy con người làm trung tâm (Đại học Stanford, Mỹ) cho rằng, "chủ quyền AI" đang được sử dụng với nhiều ý nghĩa khác nhau từ tự chủ hạ tầng tính toán, kiểm soát dữ liệu đến phát triển mô hình nội địa. Việc thiếu định nghĩa chung có thể khiến chính sách rơi vào tình trạng thiếu trọng tâm và khó đo lường hiệu quả.

Xây dựng năng lực công nghệ

Trước làn sóng cạnh tranh công nghệ toàn cầu, nhiều quốc gia lựa chọn cách tiếp cận thực dụng: tự chủ nhưng không tự cô lập, trong đó, tập trung vào những mắt xích chiến lược mang lại giá trị cao và quyền kiểm soát dài hạn.

Một ví dụ điển hình là Ấn Độ trong lĩnh vực bán dẫn. Thay vì chỉ tập trung xây nhà máy, New Delhi đẩy mạnh đào tạo kỹ sư thiết kế chip và tham gia sáng kiến được truyền thông gọi là "Pax Silica" do Mỹ dẫn dắt, đây là khuôn khổ hợp tác nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn đáng tin cậy, bao phủ từ khai thác đất hiếm, sản xuất wafer (tấm bán dẫn silicon) đến thiết bị chế tạo chip.

Tại Thụy Sĩ, câu chuyện tự chủ công nghệ được triển khai mạnh ở lĩnh vực dữ liệu và điện toán đám mây. Tập đoàn Microsoft (Mỹ) giới thiệu mô hình "đám mây có chủ quyền" (sovereign cloud), cho phép dữ liệu được lưu trữ trong lãnh thổ Thụy Sĩ, khách hàng tự nắm giữ khóa mã hóa và có thể lựa chọn vận hành trên hệ thống riêng như Azure Local hay Microsoft 365 Local. Cách tiếp cận này cho thấy tự chủ công nghệ đảm bảo quyền kiểm soát dữ liệu, truy cập và vận hành, tránh phụ thuộc tuyệt đối vào một nhà cung cấp.

Ở cấp độ chính sách phát triển, tự chủ công nghệ còn gắn với chiến lược thu hẹp khoảng cách số. Tỷ lệ ứng dụng AI tại các nước phát triển là khoảng 25%, trong khi ở các nước đang phát triển chỉ khoảng 14%; riêng Ấn Độ hơn 15%. Tại Hội nghị AI Ấn Độ 2026, ông Brad Smith – Chủ tịch Tập đoàn Microsoft nhận định AI có thể giúp các nước đang phát triển nhảy cóc công nghệ nếu được triển khai đúng hướng. Microsoft cũng công bố kế hoạch đầu tư 50 tỷ USD đến cuối thập kỷ để mở rộng hạ tầng và đào tạo kỹ năng AI tại các quốc gia này.

Thực tiễn cho thấy, tự chủ công nghệ không chỉ là làm chủ các công nghệ lõi, mà còn bao gồm việc đầu tư vào nguồn nhân lực, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, và đảm bảo kiểm soát dữ liệu một cách minh bạch, đồng thời vẫn duy trì hợp tác quốc tế.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/chien-luoc-tu-chu-cong-nghe-quoc-gia.html