Chính quyền Trump chuẩn bị hủy một nền tảng pháp lý về biến đổi khí hậu tại Mỹ

6 giờ trướcBài gốc

Hình ảnh lũ lụt tại Mỹ. Ảnh: AA/TTXVN

Động thái này được dự báo sẽ kéo theo cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm, với tác động không chỉ trong nước mà còn tới nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Quyết định xóa bỏ nền tảng pháp lý tồn tại hơn một thập kỷ

Theo CNN, trọng tâm của quyết định là việc hủy bỏ “kết luận về nguy cơ gây hại” - được EPA ban hành năm 2009, xác định sáu loại khí nhà kính, bao gồm carbon dioxide, là mối đe dọa đối với sức khỏe con người theo Đạo luật Không khí Sạch. Kết luận này là cơ sở pháp lý cho phép EPA ban hành hàng loạt quy định nhằm hạn chế khí thải từ nhà máy điện, ngành dầu khí và phương tiện giao thông trong suốt các nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Barack Obama và Joe Biden.

Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống đương nhiệm Donald Trump tuyên bố: “Chúng tôi chính thức chấm dứt cái gọi là kết luận về nguy cơ gây hại”, đồng thời gọi chính sách này là thảm họa. Ông khẳng định việc bãi bỏ không liên quan gì đến sức khỏe cộng đồng và cho rằng các quy định khí hậu trước đây là “một trò lừa đảo khổng lồ”.

Cùng với đó, chính quyền Trump cũng hoàn tất việc hủy bỏ các quy định hạn chế khí thải từ phương tiện giao thông - vốn được xây dựng dựa trên kết luận năm 2009. Dưới thời cựu Tổng thống Biden, EPA từng siết chặt các tiêu chuẩn này nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp ôtô chuyển sang sản xuất xe điện và xe hybrid tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Việc xóa bỏ nền tảng pháp lý này cũng mở đường cho chính quyền dễ dàng đảo ngược các quy định khác liên quan đến khí thải từ nhà máy điện và hoạt động khai thác dầu khí, dù các bước này sẽ cần quy trình pháp lý riêng.

Lập luận pháp lý thay vì phủ nhận khoa học khí hậu

Trong thông cáo báo chí, EPA lập luận rằng các chính quyền tiền nhiệm đã vượt quá thẩm quyền pháp lý khi sử dụng Đạo luật Không khí Sạch để điều chỉnh khí thải gây biến đổi khí hậu. Cơ quan này cho rằng đạo luật hiện hành không cung cấp thẩm quyền pháp lý để EPA ban hành tiêu chuẩn khí thải phương tiện nhằm giải quyết biến đổi khí hậu toàn cầu, vì vậy không có cơ sở pháp lý cho kết luận năm 2009.

Người phụ trách EPA Lee Zeldin gọi quyết định này là “hành động bãi bỏ quy định lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ”, đồng thời chỉ trích kết luận năm 2009 là biểu tượng của sự vượt quá thẩm quyền của cơ quan quản lý liên bang.

Tuy nhiên, các tiền lệ pháp lý trước đây từng khẳng định EPA có quyền kiểm soát khí thải khí nhà kính. Năm 2007, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết EPA có thẩm quyền điều chỉnh khí nhà kính theo Đạo luật Không khí Sạch. Năm 2022, tòa tiếp tục công nhận quyền này, dù thu hẹp phạm vi áp dụng.

Việc bãi bỏ kết luận năm 2009 vì vậy được xem là thách thức trực tiếp đối với các tiền lệ này, và gần như chắc chắn sẽ dẫn tới tranh chấp pháp lý kéo dài.

Theo các chuyên gia, nếu quyết định của chính quyền Trump được tòa án giữ nguyên, EPA trong tương lai có thể mất hoàn toàn quyền điều chỉnh khí thải carbon dioxide. Điều này sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng của chính phủ Mỹ trong việc kiểm soát ô nhiễm khí hậu.

Joe Goffman, cựu lãnh đạo Văn phòng Không khí và Bức xạ của EPA dưới thời cựu Tổng thống Biden, nhận định với CNN rằng động thái này cho thấy chính quyền Trump đang theo đuổi chiến lược pháp lý dài hạn. “Họ muốn bảo vệ quyết định này tại tòa án để vĩnh viễn loại bỏ thẩm quyền của EPA trong việc điều chỉnh khí nhà kính theo Đạo luật Không khí Sạch”, ông nói.

Jeff Holmstead, luật sư năng lượng và cựu quan chức EPA dưới thời cựu Tổng thống George W. Bush, cho biết nếu quyết định được duy trì, không EPA nào trong tương lai có thể điều chỉnh khí thải carbon dioxide. Ông lưu ý rằng Quốc hội có thể thông qua luật mới để trao lại quyền này, nhưng hiện chưa có sự đồng thuận lưỡng đảng về vấn đề khí hậu.

Các tổ chức môi trường lập tức chuẩn bị kiện

Ngay sau thông báo, các tổ chức môi trường và y tế công cộng đã cam kết khởi kiện chính quyền Trump.

Abigail Dillen, chủ tịch tổ chức pháp lý môi trường Earthjustice, tuyên bố: “Chúng tôi sẽ gặp chính quyền Trump tại tòa. Các tòa án đã nhiều lần khẳng định nghĩa vụ của EPA trong việc kiểm soát ô nhiễm khí hậu. Quyết định này không phù hợp với luật pháp, khoa học hay thực tế”.

Một liên minh các tổ chức y tế, bao gồm Hiệp hội Phổi Mỹ và Hiệp hội Y tế Công cộng Mỹ, cũng thông báo sẽ kiện, gọi quyết định này là “phi pháp”.

Các luật sư từ Quỹ Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên (NRDC) cho rằng lập luận pháp lý của EPA là chưa từng có tiền lệ, điều có thể khiến quyết định dễ bị đảo ngược tại tòa.

Cuộc đối đầu pháp lý sắp tới không chỉ quyết định quyền hạn của EPA mà còn có thể định hình tương lai chính sách khí hậu của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Với vai trò là nền kinh tế lớn nhất thế giới và một trong những quốc gia phát thải carbon hàng đầu, bất kỳ thay đổi nào trong chính sách khí hậu của Mỹ cũng có thể gây tác động sâu rộng tới nỗ lực toàn cầu nhằm hạn chế biến đổi khí hậu.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/chinh-quyen-trump-chuan-bi-huy-mot-nen-tang-phap-ly-ve-bien-doi-khi-hau-tai-my-20260213030247718.htm