Chính sách cấm mạng xã hội với trẻ em: Nghiên cứu mới nói gì?

4 giờ trướcBài gốc

Ảnh: Private Media

Trong hơn một thập kỷ qua, việc thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội ngày càng được mô tả như một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng. Nhận định này đã trở thành cơ sở cho nhiều đề xuất chính sách theo hướng siết chặt quản lý, bao gồm các lệnh cấm và hạn chế diện rộng.

Cuối năm 2025, Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội.
Tại Anh, Thượng viện nước này gần đây bỏ phiếu ủng hộ một đề xuất tương tự. Tại Liên minh châu Âu và New Zealand, các biện pháp theo hướng này cũng đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn. Tuy nhiên, nền tảng khoa học cho giả định rằng mạng xã hội gây hại trực tiếp cho thanh thiếu niên vẫn chưa thực sự rõ ràng.

Một nghiên cứu mới từ Đại học Manchester đã làm phức tạp thêm bức tranh này. Kết quả cho thấy việc gia tăng thời gian sử dụng mạng xã hội hoặc chơi game trực tuyến, xét riêng lẻ, không tự động dẫn tới các vấn đề về sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên. Nói cách khác, “thời gian sử dụng màn hình” tự thân không phải là nguyên nhân trực tiếp gây tổn hại tâm lý.

Phát hiện này phản ánh một mô-típ quen thuộc trong các tranh luận về công nghệ. Trước đây, truyền hình và trò chơi điện tử từng bị cho là sẽ “làm hỏng” trí não trẻ em. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều cảnh báo mang tính khái quát đã được điều chỉnh khi có thêm bằng chứng khoa học. Trong trường hợp mạng xã hội, sự lo ngại của xã hội dường như đang vượt trước dữ liệu thực nghiệm, từ đó khuyến khích các giải pháp chính sách đơn giản cho một vấn đề phức tạp.

Kết quả của nhóm nghiên cứu tại Manchester cũng tương đồng với quan điểm mà Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) đưa ra trong “Khuyến nghị y tế về việc sử dụng mạng xã hội ở tuổi vị thành niên” năm 2023. Tài liệu này nhấn mạnh rằng việc sử dụng mạng xã hội “không vốn dĩ có lợi cũng không vốn dĩ có hại” đối với người trẻ. Tác động của mạng xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm đặc điểm cá nhân và tâm lý của từng thanh thiếu niên, hoàn cảnh xã hội, loại nội dung họ tiếp cận cũng như các chức năng, thiết kế của từng nền tảng.

APA cũng lưu ý quá trình phát triển ở tuổi vị thành niên diễn ra dần dần, liên tục và khác biệt giữa các cá nhân. Do đó, không tồn tại một độ tuổi cụ thể có thể áp dụng chung để khẳng định trẻ đủ khả năng sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và có trách nhiệm.

Trong khi đó, nhiều đề xuất chính sách hiện nay lại chưa phản ánh đầy đủ sự phức tạp này cũng như thực tế là giới khoa học vẫn chưa đạt được đồng thuận rõ ràng. Các lệnh cấm toàn diện đối với trẻ em dưới một độ tuổi nhất định bị cho là khó khả thi trong thực tế. Chúng có thể thúc đẩy trẻ tìm cách vượt qua rào cản kỹ thuật, đồng thời làm giảm động lực của các nền tảng trong việc phát triển các tính năng an toàn chuyên biệt cho người dùng trẻ tuổi.

Các nhà nghiên cứu cho rằng mối quan hệ giữa mỗi thanh thiếu niên và mạng xã hội được định hình bởi nhiều yếu tố cá nhân. Trong bối cảnh đó, những chính sách trao cho phụ huynh quyền kiểm soát lớn hơn, thông qua các công cụ giám sát và kiểm soát của cha mẹ, được xem là phù hợp hơn với thực tế. Phụ huynh thường là những người hiểu rõ nhất nhu cầu, mức độ trưởng thành và khả năng tự quản lý của con mình.

Ảnh: CNA

Tổng hợp các bằng chứng hiện có, giới nghiên cứu ngày càng nghiêng về một kết luận: chưa có cơ sở khoa học vững chắc để ủng hộ các cách tiếp cận “một khuôn mẫu cho tất cả” khi xử lý mối liên hệ giữa mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Việc coi “thời gian sử dụng màn hình” là tác nhân chính có nguy cơ làm lệch hướng thảo luận, khiến các nhà hoạch định chính sách bỏ qua nhiệm vụ khó khăn hơn nhưng cần thiết hơn: xây dựng các chính sách linh hoạt, dựa trên bằng chứng, phản ánh đúng cách trẻ em thực sự trải nghiệm môi trường số.

Thay vì lặp lại các chu kỳ “hoảng loạn công nghệ” từng xuất hiện trong quá khứ, một hướng đi được nhiều chuyên gia đề xuất là tập trung trao quyền cho phụ huynh, tạo động lực để các nền tảng thiết kế sản phẩm an toàn hơn, đồng thời nhắm vào những rủi ro cụ thể đã được chứng minh, thay vì áp dụng các biện pháp cấm đoán diện rộng.

An toàn trực tuyến của trẻ em vẫn là một thách thức nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, đây là vấn đề đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và tinh tế. Những giải pháp quá đơn giản có thể không đủ để bảo vệ người trẻ trước các nguy cơ trên môi trường mạng, đồng thời cũng không giúp họ chuẩn bị đầy đủ cho một thế giới ngày càng gắn chặt với công nghệ số.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/chinh-sach-cam-mang-xa-hoi-voi-tre-em-nghien-cuu-moi-noi-gi-10406461.html