Chống thực phẩm giả trên mạng vào thế 'đạo cao một thước, ma cao một trượng'

một ngày trướcBài gốc

Hàng hóa phải đảm bảo nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Ngày 7/1, tại TPHCM, tọa đàm với chủ đề "An toàn thực phẩm, phòng chống gian lận thương mại, hàng giả và trách nhiệm truyền thông trên nền tảng số" diễn ra trước thực trạng hoạt động mua sắm đang dịch chuyển sâu rộng sang môi trường trực tuyến, nơi các yếu tố nhận diện hàng hóa trở nên mơ hồ và khó kiểm soát.

Tốc độ lan truyền mạnh trên không gian số

Phát biểu tại tọa đàm, bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), cho rằng thách thức về an toàn thực phẩm (ATTP) hiện nay không nằm ở "điểm bán", mà ở tốc độ lan truyền thông tin trên không gian số.

Chỉ trong vài giờ, một sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể bán ra hàng nghìn đơn thông qua các phiên livestream, trong khi một thông tin sai lệch có thể nhanh chóng làm tổn hại uy tín của cả một ngành hàng.

Đồng quan điểm về sự phức tạp của thị trường, PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, cho rằng, cuộc chiến này là "đạo cao một thước, ma cao một trượng".

Các lực lượng chức năng như thanh tra, quản lý thị trường, công an dù nỗ lực đi bắt và xử lý vi phạm thì đó mới chỉ là giải quyết "phần ngọn". Những hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, thậm chí có tình trạng bao che, làm giả quy mô lớn khiến việc phát hiện rất khó khăn.

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, cùng đoàn công tác kiểm tra chợ đầu mối Bình Điền.

Bà Lan nhấn mạnh, cái khó nhất nằm ở "phần gốc" là đầu ra cho thực phẩm sạch. Doanh nghiệp làm thật không thiếu vốn hay kỹ thuật, nhưng khó cạnh tranh khi tâm lý người tiêu dùng vẫn đặt tiêu chí "rẻ" lên hàng đầu. Một đồng tiết kiệm hôm nay mua thực phẩm trôi nổi có thể phải trả giá bằng rất nhiều tiền chữa bệnh trong tương lai.

Về phía doanh nghiệp, bà Chi nhận định, doanh nghiệp làm ăn chân chính đang phải gánh chịu "tác động kép". Một mặt, họ phải đầu tư lớn cho mô hình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định. Mặt khác, họ phải cạnh tranh bất bình đẳng với hàng giả, hàng nhái được quảng cáo sai sự thật bằng những lời hứa "thần kỳ" với giá rẻ.

Thời gian tới có quy định bắt buộc định danh người bán và xác thực thông tin người bán trên các sàn thương mại điện tử. Người bán phải cung cấp đầy đủ thông tin đã được xác thực như CCCD, mã số thuế cá nhân/doanh nghiệp, địa chỉ kho hàng thực tế và thông tin này phải được công khai trên các sàn thương mại điện tử.

Ông Nguyễn Quang Huy – Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TPHCM

Thủ đoạn tinh vi, lừa đảo có tổ chức

Các thủ đoạn gian lận trên môi trường số ngày càng có tổ chức. Các đối tượng không chỉ nhái bao bì, tên thương hiệu mà còn sử dụng hình ảnh, video, thậm chí tên tuổi của doanh nghiệp thật để bán sản phẩm giả. Họ tạo dựng cả một "hệ sinh thái" với đánh giá ảo, chuyên gia ảo để "hợp thức hóa" hành vi lừa đảo.

Làm rõ hơn về các chiêu thức lừa đảo, ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TPHCM, cho biết các hành vi vi phạm hiện nay diễn biến rất phức tạp với 5 thủ đoạn phổ biến.

Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TPHCM, phát biểu tại buổi tọa đàm.

Hàng giả ngày càng tinh vi do công nghệ làm hàng giả, hàng nhái ngày càng phát triển, sản phẩm giả rất giống hàng thật, thậm chí có cả bao bì, tem mác, mã code khó phân biệt bằng mắt thường.

Thứ hai, các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, đổi tên shop liên tục bằng cách tạo ra hàng loạt tài khoản bán hàng ảo, liên tục thay đổi tên shop, địa chỉ, hoặc thậm chí là nền tảng bán hàng để tránh bị theo dõi, phát hiện.

Thứ ba, những người này quảng cáo đánh lừa bằng hình ảnh, video chất lượng cao, sử dụng hình ảnh, video sản phẩm rất chuyên nghiệp, không khác gì hàng thật, thậm chí còn thuê người mẫu, KOL/KOC để quảng bá, khiến người tiêu dùng khó lòng phân biệt.

Thứ tư, tinh vi hơn, họ còn tạo ra các trang web, ứng dụng giả mạo có giao diện giống hệt trang web chính hãng để lừa đảo người tiêu dùng.

Cuối cùng, thủ đoạn đa dạng kênh bán hàng và kho hàng phân tán đang gây khó khăn lớn cho công tác giám sát.

Truyền thông không "tô hồng" cũng đừng "bôi đen"

Trong bài tham luận về góc nhìn từ truyền thông, ThS Nguyễn Minh Hương - CEO Tập đoàn Truyền thông Golden, nhận định, trong kỷ nguyên số, thực phẩm không phải là món hàng để "nói sai cũng được", bởi mọi thông tin đều tác động trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Người tiêu dùng cần tăng cường kỹ năng nhận diện sản phẩm an toàn và chủ động phản ánh khi phát hiện vi phạm.

Bổ sung thêm về vai trò của truyền thông, bà Lan nhấn mạnh, báo chí cần giữ vai trò cân bằng. Việc đưa tin theo kiểu "dọa cho sợ" có thể hiệu quả tức thời nhưng nếu vội vã, thiếu kiểm chứng có thể "giết chết" cả một ngành hàng.

Do đó, truyền thông cần đồng hành cùng cơ quan quản lý để thay đổi nhận thức cộng đồng một cách bền vững, giúp người dân biết cách lựa chọn thực phẩm an toàn thay vì chỉ chạy theo tin tức giật gân.

Để bảo vệ người tiêu dùng trước ma trận thông tin, ThS Hương chia sẻ bộ nhận diện "review ảo". Người tiêu dùng cần cảnh giác với những bài đánh giá sử dụng ngôn từ tâng bốc quá mức như "siêu phẩm", "đỉnh của chóp" hoặc xuất hiện hàng loạt review 5 sao có nội dung na ná nhau trong thời gian ngắn.

Kết thúc tọa đàm, các bên thống nhất đề xuất đẩy mạnh phối hợp liên ngành để kiểm tra truy vết và xử lý vi phạm trên môi trường số, bởi các hành vi này thường không nằm gọn trong một lĩnh vực hay một địa bàn. Đồng thời, cần tăng cường trang bị kỹ năng cho người tiêu dùng, giúp họ biết cách nhận diện sản phẩm an toàn và chủ động phản ánh khi phát hiện vi phạm.

Theo báo cáo của Chi cục Quản lý thị trường TPHCM, năm 2025, đối với những mặt hàng thực phẩm, đơn vị kiểm tra và xử lý 268 vụ vi phạm, tạm giữ 301.387 đơn vị sản phẩm và 121 tấn thực phẩm các loại không có hóa đơn chứng từ, không rõ nguồn gốc xuất xứ; xử phạt với số tiền hơn 3,7 tỷ đồng.

Lâm Ngọc

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/chong-thuc-pham-gia-tren-mang-vao-the-dao-cao-mot-thuoc-ma-cao-mot-truong-post763256.html