Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ - những vấn đề lý luận và thực tiễn

3 giờ trướcBài gốc

Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: PHẠM CƯỜNG)

Các đồng chí: Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đồng chủ trì Hội thảo.

Hội thảo nhằm nhận diện, phân tích và luận giải những biến đổi sâu sắc của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội trong kỷ nguyên số. Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ về mặt lý luận mà còn về mặt thực tiễn, nhận diện bối cảnh, hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước, góp phần thiết thực vào việc xác định tư duy, tầm nhìn và các quyết sách chiến lược.

Quang cảnh Hội thảo. (Ảnh: PHẠM CƯỜNG)

Phát biểu khai mạc hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng cho biết: Cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại, với hạt nhân là công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, tự động hóa thông minh và công nghệ siêu lượng tử, đang làm biến đổi căn bản chất lượng mới của lực lượng sản xuất, phương thức tổ chức sản xuất và phân phối, đang làm thay đổi toàn diện cấu trúc quyền lực kinh tế-xã hội trên phạm vi toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cả chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội đều phải vận động, điều chỉnh và tái cấu trúc để thích ứng với một trình độ và chất lượng phát triển mới của lực lượng sản xuất. Sự vận động đó đã hình thành hai mô hình nổi bật được giới nghiên cứu tại nhiều nước quan tâm: Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, trong kỷ nguyên số, lực lượng sản xuất đang đạt tới một trình độ mới, trong đó, tri thức, dữ liệu và thuật toán trở thành yếu tố quyết định về năng suất lao động và hiệu quả. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ sản xuất phổ biến, trở thành yếu tố chi phối và thống trị trong nền kinh tế hiện đại. Để thích ứng với bối cảnh mới, sẽ phải thay đổi quan hệ sản xuất, cấu trúc quan hệ sản xuất và vai trò của các chủ thể sản xuất.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nhận định rằng, chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ có những điểm tương đồng trong việc xác lập các hình thức tổ chức sản xuất xã hội. Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ cùng phản ánh một trình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất, cùng khai thác sức mạnh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu để nâng cao năng suất và mở rộng khả năng phát triển.

Các đại biểu trao đổi, thảo luận tại Hội thảo. (Ảnh: PHẠM CƯỜNG)

Tuy nhiên, theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số đặt lợi nhuận và tích lũy tư bản làm trung tâm, còn chủ nghĩa xã hội công nghệ đặt con người, công bằng và yêu cầu cao về đạo đức, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn. Chính sự khác biệt này quyết định cách thức tổ chức sở hữu, tổ chức lại vai trò của nhà nước, chính sách lao động, an sinh xã hội và định hướng đạo đức của công nghệ.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ, đối với Việt Nam, việc nghiên cứu, đối sánh hai mô hình này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện nhận thức lý luận đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Yêu cầu đặt ra là phải chủ động tiếp thu thành tựu khoa học-công nghệ của nhân loại, đồng thời kiên định mục tiêu phát triển vì con người, bao trùm và bền vững, “không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số”, không để chuyển đổi số làm gia tăng bất bình đẳng hay xói mòn các giá trị xã hội.

Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi, thảo luận về các nội dung: chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số phản ánh sự phát triển vượt bậc của công nghệ trong tích tụ và tập trung tư bản, xác lập quyền lực mới của các tập đoàn tư bản; chủ nghĩa xã hội công nghệ có đặc trưng nổi bật là phát triển công nghệ vì con người, vì tiến bộ và công bằng xã hội.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tham luận tại hội thảo. (Ảnh: PHẠM CƯỜNG)

Tham luận với chủ đề “Tầm nhìn phát triển trong kỷ nguyên số”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, để Việt Nam thực hiện thành công tầm nhìn phát triển trong kỷ nguyên số đến năm 2030, cần tập trung quyết liệt đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật đáp ứng yêu cầu. Trong đó, ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở tạo bước chuyển mạnh mẽ về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài; đồng thời giáo dục, đào tạo và dạy nghề phải hướng tới đào tạo nhân lực sẵn sàng cho phương thức sản xuất số, quản trị số, xã hội số, trang bị cho người lao động các kỹ năng về công nghệ số.

Kiến nghị một số giải pháp của Việt Nam xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Xuân Bình, Trưởng khoa Kinh tế quốc tế, Trường đại học Ngoại thương cho rằng, giải pháp về chính phủ số phải thiết kế chính sách dựa trên dữ liệu và bằng chứng, phải đổi mới khu vực công, đầu tư cho con người về văn hóa, trình độ kỹ thuật. Về kinh tế số, có khung quản trị dữ liệu và khung quản lý dòng chảy dữ liệu, không chỉ trong nội bộ nền kinh tế mà là xuyên biên giới. Và, xã hội số cần phải có chính sách đo lường phúc lợi số để người dân thấy rõ và phải đưa ra khung pháp lý để bảo vệ dữ liệu cũng như quyền riêng tư.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo. (Ảnh: PHẠM CƯỜNG)

Tại hội thảo, các đại biểu khẳng định chủ nghĩa xã hội công nghệ đặt trọng tâm vào việc coi dữ liệu, tri thức và công nghệ cốt lõi là tài sản xã hội, được quản lý và khai thác vì lợi ích chung. Trong đó, nhà nước có vai trò điều tiết, định hướng và bảo đảm công bằng, đặc biệt, dữ liệu công dân được bảo vệ như một quyền cơ bản; dữ liệu công được sử dụng để nâng cao chất lượng dịch vụ công, hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng và thúc đẩy phát triển bao trùm, thay vì trở thành công cụ tích lũy lợi nhuận cho một nhóm nhỏ.

Hội thảo khẳng định, đặc trưng cốt lõi của chủ nghĩa xã hội công nghệ là vai trò trung tâm của nhà nước trong việc định hướng phát triển công nghệ. Nhà nước là chủ thể kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đầu tư vào hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, phát triển khoa học công nghệ đi đôi với tăng cường giáo dục và bảo đảm an sinh xã hội trong quá trình chuyển đổi.

PHẠM CƯỜNG

Nguồn Nhân Dân : https://nhandan.vn/chu-nghia-tu-ban-ky-thuat-so-va-chu-nghia-xa-hoi-cong-nghe-nhung-van-de-ly-luan-va-thuc-tien-post936708.html