Chuyển các đại học ra ngoại ô: Bài học kinh nghiệmtừ thế giới

3 giờ trướcBài gốc

Đại học quốc gia Tokyo đã trải qua 149 năm, khuôn viên vẫn nằm ở khu nội đô thành phố

Các đại học có uy tín và mang tầm vóc quốc gia như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Y khoa Hà Nội, Đại học Bách khoa TPHCM, Đại học quốc gia TPHCM, Đại học Y - Dược TPHCM... được xây dựng, phát triển trong thời gian dài dựa trên cơ sở tôn chỉ, mục đích "quý hồ tinh bất quý hồ đa".

Khi Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường, ở tầm vĩ mô chúng ta mở ra quá nhiều, nhanh các đại học, trong đó phần lớn nâng lên từ trường cao đẳng, thiếu kiểm soát chất lượng đã gây nhiều hệ lụy cho quản lý, phát triển quốc gia. Đào tạo đại học ở mức độ nào đó bị coi là "phổ cập" dẫn đến tình trạng thừa thầy thiếu thợ nhiều năm qua chưa có giải pháp. Một nguy cơ nữa góp phần "tầm thường hóa" các trường đại học lớn đó là chủ trương đưa các đại học quốc gia tại thủ đô Hà Nội và TPHCM cùng hệ thống cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu... của mình ra khỏi nội đô.

Thực tế khi quy hoạch thiết kế các khu đại học này ban đầu, diện tích đều lớn hơn hiện nay nhiều, tuy nhiên thời gian dài gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là nơi ăn, chốn ở của các giảng viên, cán bộ nhà trường. Vì vậy, khuôn viên một số đại học bị cắt xén chia cho các gia đình thông qua xây dựng các dãy nhà cấp 4 để đáp ứng nhu cầu tối thiểu của cán bộ, giảng viên.

Đến thời mở cửa, một số căn nhà cấp 4 này được cấp sổ đỏ, các chủ nhân đều xây lên vài tầng mà kiến trúc nhom nhem, không theo bất cứ quy hoạch nào. Kết quả là khuôn viên các trường đại học lớn bị cắt xén bị "xâm thực" và chen chúc trong một khối dân cư đông đúc, chật chội.

Khuôn viên rộng lớn của Đại học quốc gia Seoul

Các đại học lớn đều gắn bó với thành phố lớn

Đại học Tổng hợp kỹ thuật lâm nghiệp Saint-Petersburg được xây dựng, phát triển đến nay trên 220 năm, khuôn viên chính của trường rộng 43,7 ha với công viên xung quanh rộng tới 34,8 ha được thiết kế từ ban đầu đến nay vẫn không thay đổi. Đặc biệt khuôn viên Đại học này tọa lạc tại trung tâm thành phố Saint Petersburg, thậm chí sau khi kết thúc đại chiến thế giới lần thứ 2 thành phố này bị tàn phá nặng nề, đại học này cũng chung số phận. Tuy nhiên sau thế chiến, nhà nước và chính quyền Xô Viết đã khôi phục lại như cũ.

Đại học tổng hợp Matxcova được xây dựng trên 250 năm nhưng đến nay vẫn giữ nguyên thiết kế ban đầu. Nhiều nhà vật lý, nhà toán học, nhà hóa học... đã tốt nghiệp tại Đại học Matxcova và các công trình nghiên cứu của họ khiến người Nga tự hào, thế giới phải kính nể. Đại học này còn trở thành điểm nhấn trong các chuyến tham quan của du khách nước ngoài khi đến Liên bang Nga. Không thể hình dung được, Liên Xô trước kia, Liên bang Nga ngày nay ra sao nếu không có Đại học quốc gia Matxcova, Đại học Tổng hợp kỹ thuật lâm nghiệp Saint-Petersburg... với bề dày truyền thống trên 200 năm. Hiện tại, các trường này vẫn ở vị trí cũ, quy mô vẫn vậy và trình độ, uy tín tăng lên.

Đại học quốc gia Tokyo đã trải qua 149 năm khuôn viên vẫn nằm ở khu nội đô thành phố này mặc dù Nhật Bản cũng bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh thế giới lần thứ 2, phải khôi phục lại. Tương tự, Đại học quốc gia Seoul tròn 80 năm phát triển, khuôn viên trường nằm ngay trung tâm thủ đô. Với trường đại học này mọi người được phép photocopy tài liệu quý, đặc biệt các giáo sư đã làm rõ quyết tâm vượt qua thách thức cực lớn thời kỳ công nghiệp hóa để Hàn Quốc sớm trở thành nước công nghiệp mới như làm rõ vị trị, vai trò của Hệ thống đổi mới quốc gia về khoa học và công nghệ mà thiếu nó không thể cất cánh được trong thời đại công nghệ...

Một loạt các đại học quốc gia danh tiếng khác cũng đóng đô tại thủ đô hay thành phố lớn như Cambridge, Oxford (Anh), Harvard, Stanford, Yale (Mỹ), Bern (Thụy Sỹ), Uppsala (Thụy Điển), Thanh Hoa, Hồng Kông (Trung Quốc), Sorbone (Pháp)... Thậm chí xu thế mới, một số trường đại học ở ngoại ô đã và đang trở lại vùng trung tâm thủ đô hay trung tâm các thành phố lớn.

Trên thế giới, các thủ đô và đô thị lớn trở nên đẳng cấp, sang trọng hơn khi sở hữu những đại học quốc gia - bởi chính các cơ sở này góp phần tạo dựng thương hiệu khoa học - công nghệ và định hình bản sắc kiến trúc độc đáo.

Cần trả lại khuôn viên cho đại học Việt Nam

Việc di dời các trường đại học khỏi Hà Nội là một chủ trương lớn, liên quan đến quy hoạch đô thị, chất lượng giáo dục và cả phát triển vùng. Do đó cần một hệ thống giải pháp theo hướng thực tế và cân bằng lợi ích như sau:

Giải pháp thứ nhất: Thay vì chuyển đại học quốc gia ra ngoài lõi đô thị, Thủ đô Hà Nội và TPHCM, chúng ta chuyển các hộ gia đình, doanh nghiệp, tổ chức đã được chia hay lấn đất trong khuôn viên các đại học này ra bên ngoài để trả lại diện tích ban đầu của họ như đã quy hoạch thiết kế đầu được duyệt.

Giải pháp thứ hai: Cùng với thực hiện dự án trên, đồng thời thực hiện dự án "Quy hoạch xây dựng khu ký túc xá, nhà ở giảng viên đại học tại thủ đô Hà Nội và TPHCM", ban quản lý dự án này và đặc biệt là thành viên hội đồng xét duyệt phải có tầm nhìn, gắn liền hoàn thiện, nâng cấp quy hoạch thiết kế khuôn viên đại học quốc gia trên và thực tiễn làm sao để sinh viên, nhất là giảng viên sinh sống, đi lại thuận tiện trong vòng 30 phút từ nơi ở tới nơi làm việc. Dự án này cần phân tích và đánh giá toàn diện, sâu sắc phù hợp tình hình để xây dựng, phát triển hệ thống các ký túc xá, nhà ở cho giảng viên các đại học này đảm bảo chất lượng sinh sống, thể dục thể thao và đặc biệt là đi lại thuận lợi.

Giải pháp thứ ba, kết nối đại học quốc gia với khu ký túc xá sinh viên, nhà ở giảng viên... Chạy thử và đưa vào vận hành chính thức hệ thống Electrotricka (tàu hỏa chạy điện) các tuyến đường sắt hiện tại trên cơ sở hệ thống điện và toa tàu chất lượng, nhiều điểm đỗ hơn, đặc biệt là kế hoạch vận hành hợp lý. Các tuyến này từng bước cần nâng cấp tiêu chuẩn quốc tế về khổ đường sắt, chất lượng toa xe và hạ tầng công nghệ, quy tắc vận hành. Các tuyến chưa có đường sắt cần khẩn trương phát triển mới trên cơ sở thiết kế và xây dựng, vận hành theo chuẩn mực chung, không phải khổ nhỏ như hiện nay.

Cùng với đó đồng thời tiến hành điều tra và đánh giá các phòng thí nghiệm quốc gia, trung tâm R&D, I&C... của các đại học quốc gia để ưu tiên nâng cấp cũng như mở mới phân xưởng sản xuất tại các khu vực ngoại ô, gắn liền doanh nghiệp cùng ngành nhằm gắn chặt nghiên cứu và sản xuất sản phẩm chủ lực quốc gia phục vụ quá trình công nghiệp hóa đất nước.

Thứ ba, Đảng, Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp - đặc biệt là các tập đoàn lớn - cần phối hợp chặt chẽ, xây dựng kế hoạch hành động khoa học, khả thi; đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời phân công rõ trách nhiệm thực thi cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành liên quan và các đại học quốc gia, đi kèm cơ chế thưởng - phạt minh bạch, nghiêm minh.

PGS.TS Hoàng Sỹ Động

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/chuyen-cac-dai-hoc-ra-ngoai-o-bai-hoc-kinh-nghiemtu-the-gioi-238260409150559226.htm