Chuyên gia nói về lựa chọn không thể khác của Iran và cách Tehran thu phí quá cảnh Hormuz

3 giờ trướcBài gốc

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Kênh Al Jazeera của Qatar dẫn lời nhà phân tích Alam Saleh chỉ rõ Iran coi eo biển Hormuz không chỉ là một “thực thể địa lý” mà còn là một lá bài chính trị, an ninh và kinh tế mà họ có thể sử dụng theo bất kỳ cách nào họ muốn.

Giảng viên cao cấp, chuyên nghiên cứu về Iran tại Đại học Quốc gia Australia này nói với Al Jazeera rằng Tehran “có thể lựa chọn ai được đi qua eo biển, ai không được đi qua; ai phải trả phí, ai không phải trả phí”.

Theo chuyên gia Saleh, về mặt an ninh, eo biển Hormuz “được sử dụng như một công cụ răn đe nhằm ngăn Mỹ và Israel tấn công Iran một lần nữa”.

Chuyên gia Saleh lưu ý rằng với các biện pháp phong tỏa từ cả hai phía, sẽ tồn tại “nỗi đau lẫn nhau” đối với tất cả các bên. Ngay cả khi Iran mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, cũng không có gì đảm bảo rằng Mỹ sẽ không tiếp tục tấn công.

“Iran không còn lựa chọn nào khác ngoài việc kháng cự, và sử dụng tất cả các lá bài hiện có vào lúc này nhằm gây sức ép lên Mỹ thông qua giá dầu, giá khí đốt cũng như nền kinh tế quốc tế,” ông Saleh nói.

Áp lực từ sự tắc nghẽn eo biển Hormuz đối với Mỹ

Các nhà phân tích cho rằng sự tắc nghẽn ở eo biển Hormuz đã tạo ra cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 và ở nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt áp lực chính trị “dữ dội” về cuộc chiến với Iran khi giá nhiên liệu tăng vọt.

Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ tối 16/5, giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ đã lên tới 4,53 USD/gallon vào hôm 15/5, giữa lúc các cuộc tranh luận chính trị tái bùng phát liên quan tới đề xuất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc đình chỉ thuế liên bang đối với xăng dầu.

Trong khi đó, kênh Al Jazeera của Qatar ngày 17/5 cho rằng giá xăng hiện là mức giá rất cao tại Mỹ, cao hơn đáng kể so với thời điểm cuộc chiến bắt đầu. Đặc biệt tại California, bang nhập khẩu phần lớn dầu mỏ của mình, giá xăng đã vượt 6 USD mỗi gallon (khoảng 1,59 USD/lít).

Điều này thực sự đang ảnh hưởng mạnh tới túi tiền của người dân Mỹ. Khi được hỏi về vấn đề này, Tổng thống Trump nói rằng ông không nghĩ tới tài chính của người dân Mỹ, mà điều ông nghĩ tới là Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tàu chở dầu neo tại vùng Vịnh, gần eo biển Hormuz, khi xung đột diễn ra giữa lực lượng phối hợp Mỹ-Israel với Iran, ngày 11/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Các tàu đi qua eo biển Hormuz như thế nào?

Trong cuộc trao đổi với kênh Al Jazeera, nhà phân tích an ninh hàng hải Alexandru Hudisteanu cho biết trước đây các con tàu đi qua những khu vực nước sâu hơn của eo biển Hormuz, chủ yếu nằm trong vùng lãnh hải của Oman.

Tuy nhiên, hiện nay, Iran đã chỉ thị cho các tàu phải đi theo một tuyến đường hẹp qua các vùng nước nông gần các đảo Larak và Qeshm của nước này.

Theo ông Hudisteanu, “khi độ sâu của nước xuống dưới khoảng 25-30 mét, sẽ xuất hiện cái gọi là ‘hiệu ứng nước nông’. Điều đó có nghĩa là con tàu thực tế sẽ chìm sâu xuống nước hơn bình thường, dẫn tới nguy cơ sai sót trong điều hướng rất cao”.

“Điều đó đồng nghĩa với việc con tàu cần phải di chuyển chậm hơn và thông thường họ sẽ cần một dạng hoa tiêu chuyên môn trên tàu”, ông Hudisteanu cho biết thêm, đồng thời nhấn mạnh chính chuyên môn đảm bảo an toàn hàng hải đó là nền tảng mà phần lớn các dịch vụ thu phí hàng hải trên thế giới dựa vào.

Tuy nhiên, ông Hudisteanu lưu ý rằng eo biển Hormuz vốn đủ sâu và đủ rộng để không cần tới các dịch vụ như vậy nếu các con tàu được phép tiếp tục đi theo tuyến đường cũ mà họ từng sử dụng trước khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống Iran.

Ông Hudisteanu nói: “Có nhiều trường hợp mà nếu luồng hàng hải đủ rộng thì không cần các loại dịch vụ như vậy. Điều Iran đang làm hiện nay (thông qua nỗ lực áp đặt phí quá cảnh) về cơ bản là cố gắng hợp pháp hóa và thiết lập một hình thức thu phí mang tính ‘pháp lý’ này”.

Trước đó, vào hôm 16/5, theo Anadolu, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cho biết Tehran lên kế hoạch áp dụng cơ chế mới để thu phí quá cảnh tại eo biển Hormuz.

Theo ông Azizi, Iran đã xây dựng một cơ chế nhằm điều tiết lưu thông hàng hải thông qua một tuyến đường được chỉ định tại eo biển Hormuz và sẽ thu phí “đối với các dịch vụ chuyên biệt” được cung cấp trong khuôn khổ hệ thống này

Viết trên nền tảng mạng xã hội X, ông Azizi nhấn mạnh: “Trong quá trình này, chỉ các tàu thương mại và các bên hợp tác với Iran mới được hưởng lợi” còn “tuyến đường này sẽ vẫn bị đóng đối với những bên vận hành cái gọi là ‘Dự án Tự do’”.

Tàu Iran tuần tra trong cuộc diễn tập quân sự ở Vịnh Oman. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Anadolu cho biết căng thẳng ở khu vực Trung Đông vẫn ở mức cao kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2, dẫn tới các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào Israel và các đồng minh của Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh, đồng thời kéo theo việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Một lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực vào ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan, nhưng các cuộc đàm phán tại Islamabad từ ngày 11-12/4 đã không thể tạo ra một thỏa thuận lâu dài.

Sau đó, Tổng thống Trump đã gia hạn lệnh đình chiến vô thời hạn trong khi vẫn duy trì việc phong tỏa các tàu thuyền di chuyển tới hoặc rời các cảng của Iran thông qua tuyến đường thủy chiến lược này vốn bắt đầu từ ngày 13/4.

Sang tháng 5, Tổng thống Trump đã công bố “Dự án Tự do” vào đầu tháng 5, cam kết sẽ hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bất chấp việc Iran khẳng định rằng mọi hoạt động quá cảnh qua tuyến đường thủy chiến lược này đều cần có sự chấp thuận trước của Tehran. Tuy nhiên, sau đó ông đã thông báo tạm dừng sáng kiến này vào ngày 6/5 sau khoảng 1 hôm triển khai.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/chuyen-gia-noi-ve-lua-chon-khong-the-khac-cua-iran-va-cach-tehran-thu-phi-qua-canh-hormuz-20260517152356016.htm