Iran muốn các công ty trả phí đặt cáp internet dưới đáy biển

2 giờ trướcBài gốc

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 27/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Theo kênh CNN ngày 17/5, các tuyến cáp này truyền tải lượng dữ liệu internet lớn giữa châu Âu, châu Á và vịnh Ba Tư.

Iran muốn thu phí các công ty công nghệ lớn nhất thế giới vì sử dụng các tuyến cáp internet ngầm đặt dưới eo biển Hormuz. Các cơ quan truyền thông Iran từng cảnh báo rằng lưu lượng internet có thể bị gián đoạn nếu các công ty này không trả tiền. Các nhà lập pháp Iran tuần trước đã thảo luận kế hoạch có thể nhắm vào các tuyến cáp ngầm kết nối các nước Arab với châu Âu và châu Á.

Tuần trước, người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari tuyên bố trên X: “Chúng tôi sẽ áp phí đối với các tuyến cáp internet”.

Truyền thông liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết theo kế hoạch khai thác doanh thu từ eo biển này, Iran sẽ yêu cầu các công ty như Google, Microsoft, Meta và Amazon tuân thủ luật pháp Iran. Các công ty vận hành cáp ngầm sẽ phải trả phí cấp phép để cáp đi qua, còn quyền sửa chữa và bảo trì được trao độc quyền cho các công ty Iran.

Một số công ty này đã đầu tư vào các tuyến cáp chạy qua eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư, nhưng chưa rõ liệu các tuyến cáp đó có đi qua vùng biển Iran hay không.

Cũng chưa rõ chính quyền Iran có thể buộc các tập đoàn công nghệ tuân thủ bằng cách nào, vì họ bị cấm thanh toán cho Iran do các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ. Vì vậy, bản thân các công ty có thể xem các tuyên bố của Iran không phải là chính sách nghiêm túc.

Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran đã đưa ra những cảnh báo bóng gió về thiệt hại đối với các tuyến cáp, điều có thể tác động tới một phần trong hàng nghìn tỷ USD dữ liệu truyền tải toàn cầu và ảnh hưởng tới kết nối internet trên toàn thế giới.

Trong bối cảnh lo ngại gia tăng rằng chiến sự có thể tái diễn sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở về từ Trung Quốc, Iran ngày càng phát tín hiệu rằng nước này có những công cụ mạnh mẽ ngoài sức mạnh quân sự. Động thái này cho thấy tầm quan trọng của eo biển Hormuz vượt ra ngoài xuất khẩu năng lượng, khi nước này tìm cách biến lợi thế địa lý thành sức mạnh kinh tế và chiến lược dài hạn.

Các tuyến cáp ngầm tạo thành xương sống của kết nối toàn cầu, mang phần lớn lưu lượng internet và dữ liệu của thế giới. Việc tấn công các tuyến cáp này sẽ ảnh hưởng lớn hơn nhiều chứ không chỉ là tác động tới tốc độ internet, đe dọa mọi thứ từ hệ thống ngân hàng, liên lạc quân sự và hạ tầng đám mây AI cho tới làm việc từ xa, trò chơi trực tuyến và dịch vụ phát trực tuyến.

Bà Dina Esfandiary, người phụ trách khu vực Trung Đông tại Bloomberg Economics, cho biết các cảnh báo của Iran là một phần trong chiến lược nhằm thể hiện đòn bẩy của nước này đối với eo biển Hormuz. Bà nói: “Mục tiêu là áp đặt cái giá lớn đến mức nền kinh tế toàn cầu sẽ không ai dám tấn công Iran lần nữa”.

Thảm họa dây chuyền

Một số tuyến cáp ngầm liên lục địa lớn đi qua eo biển Hormuz. Theo ông Mostafa Ahmed, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Habtoor tại Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), do các rủi ro an ninh kéo dài với Iran, các nhà vận hành quốc tế cố tình tránh vùng biển Iran, thay vào đó tập trung phần lớn các tuyến cáp trong một dải hẹp dọc phía Oman của tuyến đường thủy này.

Tuy nhiên, ông Alan Mauldin, Giám đốc nghiên cứu tại công ty nghiên cứu viễn thông TeleGeography, cho biết hai trong số các tuyến cáp đó là Falcon và Gulf Bridge International (GBI) chạy qua lãnh hải Iran.

Iran chưa nói rõ rằng họ sẽ phá hoại các tuyến cáp, nhưng nhiều lần tuyên bố thông qua các quan chức, nhà lập pháp và truyền thông nhà nước về ý định trừng phạt các đồng minh của Mỹ trong khu vực. Đây dường như là chiến thuật chiến tranh phi đối xứng mới nhất mà chính quyền Iran nghĩ ra để tấn công các nước láng giềng.

Với thợ lặn chiến đấu, tàu ngầm cỡ nhỏ và thiết bị không người lái dưới nước, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) gây ra rủi ro đối với các tuyến cáp ngầm và cuộc tấn công nào cũng có thể kích hoạt thảm họa kỹ thuật số dây chuyền trên nhiều châu lục.

Kết nối internet tại các nước láng giềng của Iran bên kia vịnh Ba Tư có thể bị gián đoạn nghiêm trọng, có khả năng ảnh hưởng tới các hoạt động xuất khẩu dầu khí quan trọng cũng như lĩnh vực ngân hàng. Ngoài khu vực, lưu lượng internet của Ấn Độ có thể bị ảnh hưởng, đe dọa ngành gia công phần mềm khổng lồ của nước này, gây thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.

Chuyên gia Ahmed cho biết eo biển này là hành lang kỹ thuật số quan trọng giữa các trung tâm dữ liệu châu Á như Singapore và một số trạm cập bờ cáp ở châu Âu. Gián đoạn nào cũng có thể làm chậm giao dịch tài chính và giao dịch xuyên biên giới giữa châu Âu và châu Á trong khi một số khu vực ở Đông Phi có thể bị mất kết nối internet.

Nếu các lực lượng thân Iran quyết định áp dụng chiến thuật tương tự tại Biển Đỏ, thiệt hại có thể còn nghiêm trọng hơn nhiều.

Năm 2024, ba tuyến cáp ngầm đã bị cắt đứt khi một con tàu bị lực lượng Houthi ở Yemen tấn công đã kéo neo cào qua đáy biển trong lúc chìm, làm gián đoạn gần 25% lưu lượng internet trong khu vực.

Dù tác động do thiệt hại đối với các tuyến cáp có thể lớn ở Trung Đông và một số nước châu Á, nhưng các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz chiếm chưa tới 1% băng thông quốc tế toàn cầu tính đến năm 2025.

Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế, ngày nay, một sợi quang đơn trong các tuyến cáp ngầm hiện đại có thể mang lượng dữ liệu tương đương khoảng 150 triệu cuộc gọi điện thoại đồng thời với tốc độ ánh sáng.

Phần lớn thiệt hại đối với cáp hiện đại chỉ gây gián đoạn tối thiểu vì các nhà vận hành có thể nhanh chóng chuyển hướng lưu lượng qua mạng lưới cáp ngầm toàn cầu. Tuy nhiên, thiệt hại quy mô lớn ngày nay cũng sẽ gây hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với thời điện báo, do thế giới gần như phụ thuộc tuyệt đối vào các dòng dữ liệu đi qua các tuyến cáp này.

Các chuyên gia cho biết cuộc chiến giữa Mỹ và Iran cũng có thể làm phức tạp nghiêm trọng các nỗ lực sửa chữa cáp vì các tàu bảo trì phải neo cố định trong thời gian dài khi khắc phục sự cố. Tình hình sẽ khó khăn hơn khi trong số năm tàu bảo trì thường hoạt động trong khu vực, hiện chỉ còn một tàu ở lại bên trong vịnh Ba Tư.

Mô hình kênh đào Suez

Các hãng tin Iran mô tả đề xuất thu phí đối với các tuyến cáp ngầm đi qua vùng biển của nước này là phù hợp với luật pháp quốc tế, viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), trong đó có các điều khoản quản lý cáp ngầm.

Dù Iran đã ký nhưng chưa phê chuẩn công ước này, nhưng cộng đồng pháp lý vẫn xem đây là văn bản có tính ràng buộc theo luật pháp quốc tế tập quán. Điều 79 của UNCLOS nêu rõ các quốc gia ven biển có quyền thiết lập các điều kiện đối với cáp hoặc đường ống đi vào lãnh thổ hoặc lãnh hải của mình.

Truyền thông Iran viện dẫn Ai Cập là một tiền lệ. Ai Cập đã tận dụng vị trí chiến lược của kênh đào Suez để tiếp nhận nhiều tuyến cáp ngầm kết nối châu Âu và châu Á, thu về hàng trăm triệu USD mỗi năm dưới dạng phí quá cảnh và phí cấp phép.

Tuy nhiên, kênh đào Suez là tuyến đường thủy nhân tạo được đào xuyên qua lãnh thổ Ai Cập, trong khi eo biển Hormuz là eo biển tự nhiên chịu sự điều chỉnh của một khuôn khổ pháp lý khác.

Bà Irini Papanicolopulu, Giáo sư luật quốc tế tại Đại học SOAS London, nhận định: "Tất nhiên, đối với các tuyến cáp hiện có, Iran phải tuân thủ hợp đồng đã được lập khi tuyến cáp được đặt. Nhưng đối với các tuyến cáp mới, bất kỳ quốc gia nào, bao gồm Iran, đều có thể quyết định các điều kiện đặt các tuyến cáp trong lãnh hải của mình".

Bà Esfandiary cho rằng về lý thuyết, Iran biết rằng nước này có đòn bẩy đối với eo biển Hormuz nhưng chưa chắc mức độ tác động sẽ lớn đến đâu nếu thực hiện các cảnh báo đó. Hiện nay, bà nói thêm rằng Iran đã phát hiện ra tác động đó.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/iran-muon-cac-cong-ty-tra-phi-dat-cap-internet-duoi-day-bien-20260517163033207.htm