Cơm rang, món ăn lưu giữ ký ức vị giác

5 giờ trướcBài gốc

“Đặc sản” thời gian khó

Tuy nhiên, dù có nguồn gốc từ đâu đi nữa thì cơm rang bây giờ thực sự là một phần của ẩm thực Việt với những cách chế biến, gia giảm gia vị mà chỉ người Việt Nam mới có.

Theo quan niệm của người Việt, hạt gạo chính là hạt ngọc trời cho, nó là kết tinh của thơm thảo trời đất, của mồ hôi, công sức và những ngày “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Bởi vậy, việc bỏ đi cơm thừa là điều tuyệt đối không thể chấp nhận. Nhưng cơm nguội để qua đêm thường khô, cứng và khó ăn. Chính từ bài toán rất đời ấy, việc cho cơm nguội vào chảo rang lên cho nóng và đậm đà là lời giải xuất sắc nhất.

Cơm rang ngày xưa vốn cực kỳ đơn giản. Chỉ cần một lượng rất ít mỡ lợn, một chút nước mắm là đủ. Sau này người ta mới phát triển lên bằng cách cho thêm quả trứng, ít tóp mỡ, mỡ, vài cọng hành, chút hạt tiêu... Để cơm rang ngon buộc phải rang trên bếp lửa lớn, đảo nhanh tay, để từng hạt cơm tơi ra, săn lại và dậy mùi thơm.

Ở những căn bếp nhỏ thời bao cấp, món cơm rang là đặc sản của những đứa trẻ ngày ngày cắp sách tới trường. Khi mọi thứ đều thiếu thốn, chúng thấy cơm rang là món ăn ngon nhất trên đời. Thời gian trôi đi, đời sống dần khá hơn, nhưng cái món xuất phát từ sự vun vén tằn tiện đó không biến mất mà phát triển lên “một tầm cao mới”.

Hành trình lột xác của cơm rang

Trên phố bây giờ có những hàng chỉ bán cơm rang buổi trưa dành cho dân văn phòng. Thôi thì đủ loại, cơm rang dưa bò, cơm rang hải sản, cơm rang thập cẩm, cơm rang trứng, cơm rang lạp xưởng, giò, chả... Có người rang với dưa cải muối chua, dưa bắp cải (hoặc Kim chi kiểu Hàn Quốc), rồi rang với cá mắm (còn gọi là cơm rang cá mặn). Mỗi nơi, mỗi quán lại có một “bí quyết” riêng, người thì đảo hành mỡ cho thơm, người thì canh lửa thật lớn để hạt cơm “nhảy múa” trong chảo. Điều thú vị là, dù thay đổi thế nào, cơm rang vẫn giữ được “linh hồn” ban đầu: Phải là cơm nguội.

Hạt cơm qua một đêm se lại, khi rang lên mới tơi, mới săn. Muốn có thêm độ giòn nhẹ thì trộn cơm với bột chiên giòn hoặc bột năng... rồi rán vàng trên chảo. Sau đó cơm được xúc ra và mỗi đĩa cơm rắc thêm vài thìa nhỏ hạt cơm giòn. Cách làm này khiến cơm trở nên vừa dẻo, vừa giòn, rất ngon miệng. Thêm nữa, cái ngon của cơm rang không nằm ở nguyên liệu đắt tiền mà nằm ở kỹ thuật chế biến và vị giác - thứ rất khó định lượng bằng công thức - gọi theo ngôn ngữ mạng là: “Nấu theo kiểu... tổ tiên mách bảo”.

Cơm rang cũng là món ăn “dễ tính” hiếm có. Nó không kén không gian, không kén thời điểm. Sáng sớm, một đĩa cơm rang nóng hổi có thể thay tô phở. Buổi trưa vội vàng, cơm rang là lựa chọn nhanh gọn. Đêm muộn, khi phố xá đã thưa người, tiếng xèo xèo của chảo cơm rang lại trở thành âm thanh quen thuộc, níu chân những người đi làm về muộn. Có lẽ vì thế mà cơm rang gắn với ký ức của rất nhiều người - mỗi người một câu chuyện, nhưng đều chung một cảm giác ấm áp.

Không chỉ dừng lại ở vỉa hè, cơm rang còn bước vào nhà hàng. Ở đó, nó được “nâng cấp” với cách trình bày đẹp mắt, nguyên liệu “sang chảnh” hơn. Đặc biệt hơn cả, trong khi nhiều món ăn truyền thống dần bị lãng quên hoặc bị thay thế bởi đồ ăn nhanh hiện đại, cơm rang lại tồn tại vô cùng bền bỉ. Có lẽ bởi nó phù hợp với nhịp sống mới, nhanh, tiện, linh hoạt. Nhưng sâu xa hơn, đó còn là bởi cơm rang chạm đến một giá trị rất Việt Nam: Không lãng phí, biết tận dụng và luôn tìm cách làm cho những điều giản dị trở nên tuyệt vời.

Nhìn lại hành trình của cơm rang, người ta có thể thấy một lát cắt của đời sống xã hội. Từ thời thiếu thốn đến lúc đủ đầy, từ căn bếp gia đình đến quán ăn phố thị, từ món ăn “chống đói” đến món ăn được yêu thích, tất cả đều phản chiếu sự thay đổi của con người và thời đại. Nhưng có một điều không đổi, hạt gạo, hạt cơm vẫn ở đó, vẫn là “tiêu điểm” của bữa ăn rất Việt Nam.

Có thể khẳng định, cơm rang không chỉ là một món ăn. Nó là ký ức, là thói quen, là sự sáng tạo được sinh ra từ hoàn cảnh. Và hơn hết, nó là minh chứng cho một điều rất giản dị: Đôi khi những thứ bình thường nhất lại có sức sống lâu bền nhất. Từ một bát cơm nguội tưởng chừng bỏ đi, người Việt đã thêm vào nền ẩm thực của nước nhà câu chuyện về sự tiết kiệm, óc sáng tạo, và về cách mà ẩm thực có thể lưu giữ ký ức của một dân tộc.

AN KHÊ

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/com-rang-mon-an-luu-giu-ky-uc-vi-giac-post645158.antd