Chi phí cao, áp lực lớn, tự do cá nhân bị thu hẹp đó là những lý do khiến nhiều người ngần ngại làm cha mẹ. Nhưng phía sau những tính toán thực tế ấy, việc sinh con còn mang ý nghĩa sâu xa hơn nhiều người tưởng.
Chi phí nuôi dạy con ngày càng cao và áp lực cuộc sống ngày càng lớn, không ít người trẻ lựa chọn không sinh con. Tuy nhiên, bên cạnh những tính toán thực tế, việc có con còn mang ý nghĩa sâu xa hơn cả giá trị vật chất.
Vì sao nhiều người không muốn sinh con?
Có người cho rằng sinh con là để đảm bảo an ninh tuổi già. Người khác lại coi đó là truyền thống gia đình hoặc một nhu cầu sinh học tự nhiên. Thế nhưng trong xã hội ngày nay, ngày càng nhiều người không muốn có con, hoặc không muốn trực tiếp nuôi dạy con cái.
Lý do phổ biến nhất là họ cho rằng việc sinh và nuôi dạy con cáiquá phiền phức và không cần thiết. Thực tế, nuôi dạy một đứa trẻ chưa bao giờ là điều dễ dàng. Từ ăn uống, vệ sinh cá nhân, chăm sóc sức khỏe cho đến giáo dục, mọi thứ đều đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Không ít bậc cha mẹ từng có lúc cảm thấy kiệt sức trước hành trình này.
Có người từng tính toán rằng, từ khi sinh ra đến khi tốt nghiệp đại học tại một thành phố lớn, chi phí nuôi một đứa trẻ có thể lên tới hàng trăm - hàng tỷ đồng. Sau khi tốt nghiệp, mức lương khởi điểm có thể chỉ đủ trang trải cuộc sống cá nhân, thậm chí con cái vẫn cần sự hỗ trợ từ cha mẹ. Trong bối cảnh đó, kỳ vọng con phụng dưỡng tuổi già bị xem là điều xa vời.
Nếu số tiền ấy được tiết kiệm thay vì đầu tư cho con cái, nhiều người tin rằng quỹ hưu trí của họ sẽ vững vàng hơn. Chính cách nhìn này góp phần lý giải vì sao dù chính sách khuyến khích sinh con được nới lỏng, tỷ lệ sinh vẫn không tăng mạnh, trong khi “nền kinh tế thú cưng” lại phát triển nhanh chóng.
Con người hiện đại sống trong một nền văn hóa nhanh, đề cao hiệu quả và lợi ích cá nhân. Khi đã có thể tự do sống theo cách mình muốn, không ít người đặt câu hỏi: "Tại sao phải để con cái ràng buộc cuộc đời?" Đó là tư duy của một “nhà đầu tư” cân đo đong đếm xem mình sẽ nhận được gì từ việc sinh con.
Sinh con không phải là một phép tính lợi - hại
Một quan điểm khác cho rằng, thay vì hỏi “Tôi được gì khi có con?”, hãy tự hỏi “Tôi sẽ thay đổi như thế nào khi có con?”. Đây không còn là cách nghĩ thực dụng, mà là một góc nhìn mang tính phát triển nội tâm.
Khi một đứa trẻ chào đời, đó không phải là tài sản hay sản phẩm của cha mẹ. Đứa trẻ giống như một “bài học sống”, một thử thách đặc biệt mà cuộc đời gửi đến để rèn luyện con người bạn.
Sinh con có thể được xem như một “thực hành cá nhân” ngưỡng tham gia rất thấp, nhưng độ khó lại cực cao. Giá trị không nằm ở phần thưởng vật chất, mà ở sự trưởng thành bên trong. Những khoảnh khắc tưởng như kiệt sức, những lần bật khóc vì áp lực, xen lẫn với những giây phút ấm áp, xúc động tất cả đều là một hành trình rèn luyện tâm hồn.
Thứ nhất: Con cái là tấm gương phản chiếu nội tâm của cha mẹ
Tâm lý học cho rằng thế giới nhìn thấy thường là sự phản chiếu của thế giới bên trong bạn. Trong quá trình nuôi dạy con, điều này càng trở nên rõ ràng. Khi con mắc lỗi, bạn phản ứng thế nào? Bạn nổi nóng, la mắng, hay bình tĩnh phân tích và hướng dẫn? Khi đối diện với mâu thuẫn, bạn áp đặt hay lắng nghe?
Hãy thử suy nghĩ: Phản ứng của bạn với con có giống cách cha mẹ từng đối xử với bạn khi còn nhỏ?
Đứa trẻ giống như một tấm gương soi chiếu lại gia đình gốc và những điểm yếu chưa được chữa lành trong bạn. Ở nơi làm việc, bạn có thể dịu dàng, chuyên nghiệp và lịch sự. Nhưng trước con cái, con người thật của bạn sẽ bộc lộ rõ nhất. Chính nhờ điều đó, bạn nhận ra mình vẫn có thể tốt hơn, kiên nhẫn hơn và bao dung hơn.
Thứ hai: Con cái buộc bạn trưởng thành theo một cách khác
Sự ra đời của một đứa trẻ sẽ làm xáo trộn hoàn toàn trật tự cuộc sống vốn có. Dù bạn kỷ luật và sắp xếp mọi thứ hoàn hảo đến đâu, trẻ sơ sinh vẫn cần được chăm sóc 24/24 giờ, không thể trì hoãn, không thể từ chối, cũng không thể thoái thác trách nhiệm. Bạn buộc phải học cách đối diện, chấp nhận và thích nghi.
Từ một người có thể sống khá ích kỷ, bạn dần biết quan tâm đến cảm xúc và nhu cầu của người khác. Những ranh giới cứng nhắc trong tính cách dần mềm lại. Lớp vỏ bảo vệ bên ngoài tan chảy thành sự bao dung và lòng trắc ẩn.
Bạn trưởng thành thành một phiên bản mới của chính mình điều mà không khóa học hay trải nghiệm cá nhân nào có thể thay thế hoàn toàn.
Thứ ba: Con cái khơi dậy sự tò mò và thúc đẩy bạn học hỏi
Trẻ em là những “cỗ máy đặt câu hỏi”. Tại sao bầu trời màu xanh? Vì sao hoa nở? Tại sao không thể ra ngoài chơi khi trời mưa?
Để trả lời con, chúng ta buộc phải tìm hiểu, đọc sách, tra cứu và học lại những điều tưởng chừng đã quên. Bạn trở thành “bách khoa toàn thư di động” của con.
Chính những câu hỏi hồn nhiên ấy khơi dậy sự tò mò tiềm ẩn trong bạn. Bạn không chỉ học vì công việc hay bằng cấp, mà vì mong muốn giải thích thế giới cho một sinh mệnh nhỏ bé đang tin tưởng mình tuyệt đối. Nhờ đó, bạn được “kích hoạt lại” trở nên linh hoạt hơn, hiểu biết hơn và bắt kịp thời đại hơn.
Sinh con có ý nghĩa gì trong cuộc đời mỗi người?
Việc sinh con có thể không mang lại cho bạn nhiều lợi ích vật chất, cũng không đảm bảo một tương lai an nhàn. Nhưng nó mang đến một trải nghiệm trưởng thành sâu sắc đôi khi còn mạnh mẽ hơn bất kỳ hình thức thiền định hay tu tập nào.
Bạn có thể đổi công việc, có thể kiếm nhiều tiền hơn. Nhưng con thì chỉ có một tuổi thơ và quãng thời gian ấy trôi qua rất nhanh. Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc nhất vô nhị, không gì có thể thay thế.
Có những người nhìn việc nuôi dạy con như một gánh nặng. Nhưng cũng có những người xem đó là hành trình tự hoàn thiện không thể tránh khỏi trong đời. Sau tất cả, câu hỏi “Có nên sinh con?” không có đáp án chung cho tất cả mọi người. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ phát triển bản thân, sinh con không chỉ là duy trì nòi giống hay hoàn thành trách nhiệm xã hội, mà còn là một hành trình khám phá và tái tạo chính mình.
Và với nhiều người, đó là hành trình khiến cuộc sống trở nên trọn vẹn hơn.
Hoàng Ly