'Con đường nhanh nhất' không chỉ là cắt vài trăm giấy phép

2 giờ trướcBài gốc

Bước cải cách này là một cách tiếp cận phát triển: Giải phóng những nguồn lực đang bị giữ lại bởi chính hệ thống quản lý, đồng thời thúc đẩy lòng tin kinh doanh của người dân và toàn bộ nền kinh tế.

Thủ tướng Lê Minh Hưng lưu ý trong cuộc họp ngày 29/4 với Bộ Tài chính: Cần có giải pháp huy động nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội, nguồn lực trong và ngoài nước cho phát triển kinh tế xã hội.

Quan trọng hơn, thông điệp này đi kèm với hành động ở quy mô đủ lớn để tạo ra khác biệt.

Khởi đầu tích cực cho con đường dài

Tuần trước, khi cả nước còn nghỉ lễ, Chính phủ đã bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, cắt giảm 890 điều kiện kinh doanh, đồng thời phân cấp 134 thủ tục và đơn giản hóa thêm 349 thủ tục khác.

Để thực hiện việc đó, hơn 160 văn bản pháp lý đã phải sửa đổi cùng lúc, từ nghị định đến quyết định điều hành. Tỉ trọng thủ tục hành chính cấp Trung ương hiện chỉ còn khoảng 27%, lần đầu tiên chạm ngưỡng mục tiêu “không quá 30%” theo định hướng cải cách thể chế.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc đếm xem đã cắt bao nhiêu điều kiện kinh doanh, vẫn chưa chạm đến bản chất của vấn đề, bởi quy mô của hệ thống cần cải cách lớn hơn rất nhiều.

Hiện nay, cả nước vẫn còn 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện với tổng cộng 4.603 điều kiện kinh doanh cụ thể.

Các chuyên gia ước tính, số quy định liên quan đến điều kiện kinh doanh lên tới “hàng ngàn” nếu mở rộng ra toàn bộ hệ thống pháp luật.

Đặt cạnh con số 890 điều kiện vừa được cắt giảm, có thể thấy đây mới chỉ là bước đầu của một quá trình dài, nơi cải cách là có thật nhưng sức ì của hệ thống cũng không hề nhỏ.

Giấy phép con: bao lần giảm rồi tăng

Thực ra, Việt Nam đã có những thời điểm cải cách mang tính bước ngoặt.

Từ Luật Doanh nghiệp 1999, nguyên tắc “người dân được làm tất cả những gì pháp luật không cấm” đã tạo ra một sự bùng nổ doanh nghiệp, khi hàng nghìn giấy phép con biến mất gần như ngay lập tức.

Giai đoạn 2016-2021 tiếp tục chứng kiến khoảng 1.500 - 2.000 điều kiện kinh doanh được cắt giảm. Trong giai đoạn 2021-2026, bên cạnh cắt giảm điều kiện kinh doanh, Chính phủ chuyển mạnh thẩm quyền về địa phương, để Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp quyết định nhiều khâu quan trọng như cấp phép xây dựng, chuyển đổi đất đai, chấp thuận chủ trương đầu tư hay lựa chọn nhà đầu tư.

Theo cách đó, bộ, ngành trung ương tập trung làm chính sách và giám sát, còn địa phương chịu trách nhiệm thực thi. Vì vậy, câu chuyện cải cách lúc này không còn nằm ở việc có cắt giảm điều kiện hay không, mà nằm ở việc các địa phương sẽ cắt và vận hành thủ tục ra sao trong thực tế.

Cắt hàng nghìn điều kiện nhưng hệ thống vẫn còn hàng chục nghìn, đó chính là nghịch lý của cải cách, và cũng là lý do vì sao câu chuyện “giấy phép con” luôn quay trở lại dưới những hình thức mới.

"Lưỡi kéo cải cách" cần đi sâu vào tầng tư duy

Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu quyết tâm, mà nằm ở cấu trúc của hệ thống pháp luật và cách thức quản lý.

Một ngành nghề được quy định tương đối rộng ở cấp luật, nhưng khi triển khai xuống các văn bản dưới luật lại bị chia nhỏ thành nhiều hoạt động khác nhau, mỗi hoạt động kéo theo một bộ điều kiện riêng; cộng với tư duy quản lý thiên về tiền kiểm - kiểm soát trước khi cho phép hoạt động - hệ thống gần như có xu hướng tự sinh ra các rào cản mới theo thời gian.

Ở góc độ khác là độ trễ của thể chế. Luật đã ban hành nhưng doanh nghiệp vẫn phải chờ nghị định, chờ thông tư, mà phía sau kéo theo quyết định đầu tư, tiến độ dự án và dòng tiền của nền kinh tế bị trì hoãn.

Điều kiện kinh doanh tạo ra tình trạng xin - cho gây tác hại nặng nề cho người dân trong sản xuất, kinh doanh và là nguyên nhân quan trọng gây ra tham nhũng, lãng phí, ách tắc.

Hiện nay, khoảng 200.000 ha đất cùng hàng loạt dự án với tổng giá trị khoảng 3,3 triệu tỉ đồng đang bị mắc kẹt trong nền kinh tế, con số này gấp khoảng ba lần tổng vốn đầu tư công dự kiến giải ngân trong một năm.

Nó cho thấy một lượng nguồn lực khổng lồ đang nằm yên, không phải vì thiếu tiền mà vì không thể vận hành.

Một dự án bị treo không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp, mà kéo theo việc làm không được tạo ra, tín dụng không được giải ngân, ngân sách không có nguồn thu và niềm tin đầu tư bị bào mòn.

Nhìn theo cách đó, cải cách thể chế không còn là một lựa chọn chính sách, mà là điều kiện tiên quyết để tăng trưởng.

Hơn nữa, trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 38-38,5 triệu tỉ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, tương đương khoảng 40% GDP, trong đó hơn 80% phải đến từ khu vực ngoài nhà nước.

Câu hỏi cốt lõi là doanh nghiệp có dám đầu tư hay không. Và họ chỉ dám đầu tư khi chi phí tuân thủ giảm xuống, luật chơi trở nên rõ ràng và có thể dự đoán trong dài hạn.

Vì vậy, cắt giảm điều kiện kinh doanh không chỉ là một giải pháp cải cách hành chính, mà là một công cụ kinh tế trực tiếp tác động tới quyết định đầu tư.

Để tránh vòng lặp “cắt rồi lại mọc”, cải cách phải đi sâu hơn: thu hẹp ngành nghề kinh doanh có điều kiện ngay từ luật, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kiểm soát điều kiện mới và xóa độ trễ thể chế bằng cách ban hành đồng bộ luật với nghị định, thông tư.

Những động thái gần đây cho thấy cách làm đang quyết liệt hơn, khi thời hạn được ấn định rõ, trách nhiệm gắn với người đứng đầu và hiệu quả cải cách được đo bằng chi phí doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được, thay vì số lượng văn bản.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả vẫn nằm ở niềm tin, bởi khi doanh nghiệp thấy thủ tục thực sự được cắt giảm và chi phí thực sự giảm xuống, họ sẽ dám đầu tư; khi môi trường kinh doanh trở nên dễ dự đoán hơn, dòng tiền sẽ bắt đầu chảy trở lại.

“Con đường nhanh nhất, ngắn nhất” mà Thủ tướng nhắc đến, vì thế không chỉ là cắt vài trăm giấy phép, mà là cắt vào chính những điểm nghẽn đang giữ nền kinh tế lại phía sau.

Khi làm được điều đó một cách liên tục, cải cách thể chế sẽ trở thành động lực tăng trưởng thực sự.

Hoàng Tư Giang

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/con-duong-nhanh-nhat-khong-chi-la-cat-vai-tram-giay-phep-251102.html