Cần xem thủ tục hành chính vô lý là nỗi hổ thẹn về năng lực quản trị

2 giờ trướcBài gốc

Đừng để thủ tục vô lý làm thui chột động lực sáng tạo

-Ông đánh giá thế nào về tính thời điểm và sự quyết liệt trong chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng về việc cắt giảm điều kiện kinh doanh hiện nay? Đâu là yếu tố cốt lõi để việc này không chỉ là phong trào?

-Tôi cho rằng chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng không chỉ đúng thời điểm mà còn là một mệnh lệnh cấp bách của nền kinh tế. Chúng ta đang đứng trước vận hội mới nhưng bộ máy vẫn bị níu kéo bởi những tư duy quản lý cũ kỹ. Nhìn lại lịch sử, thời cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải, chúng ta đã từng có những cuộc bứt phá ngoạn mục bằng cách “cởi trói” cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy rào cản không chỉ nằm ở số lượng giấy phép mà nằm ở “quyền, cho phép” đã ăn sâu vào tiềm thức của một bộ phận cán bộ.

Để việc cắt giảm không là phong trào, yếu tố cốt lõi phải là thay đổi từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”. Nếu chúng ta chỉ cắt giảm trên bề mặt mà không thay đổi bản chất của các quy định pháp luật thì gốc của vấn đề vẫn còn đó. Cải cách phải bắt đầu từ việc thừa nhận rằng người dân và doanh nghiệp có quyền tự do kinh doanh những gì pháp luật không cấm. Chính phủ phải đóng vai trò kiến tạo, tạo ra một sân chơi bình đẳng, minh bạch.

Một khi người đứng đầu các Bộ, ngành coi việc tồn tại một thủ tục vô lý là nỗi hổ thẹn về năng lực quản trị, lúc đó việc cải cách mới thực sự đi vào chiều sâu. Chúng ta cần những hành động cụ thể, đo lường được bằng sự hài lòng của doanh nghiệp chứ không phải bằng số lượng báo cáo đã nộp lên.

Ông Vũ Quốc Tuấn, nguyên Trợ lý cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

-Làm sao để thực hiện việc cắt giảm một cách thực chất, thưa ông? Làm thế nào để nhận diện đúng cái cần cắt thì cắt, chứ không phải cắt những cái “râu ria” để giữ lại những đặc quyền cốt yếu?

-Đây là bài toán hóc búa nhất. Trong thực tế, có một nghịch lý là các Bộ thường chọn cắt những thủ tục đơn giản, ít tác động để lấy con số đẹp báo cáo, trong khi những “giấy phép mẹ, giấy phép con” thực sự gây khó dễ thì lại được bao bọc dưới những lý do mỹ miều như “đảm bảo an ninh” hay “quản lý chuyên ngành”. Để nhận diện đúng, chúng ta cần phải dựa trên hai thước đo: Chi phí tuân thủ và tính cần thiết.

Nếu một điều kiện kinh doanh mà doanh nghiệp phải mất quá nhiều thời gian, công sức và cả chi phí không chính thức để đạt được, trong khi hiệu quả quản lý nhà nước thu lại gần như bằng không, thì đó chính là thứ phải cắt bỏ đầu tiên. Chúng ta cần một cuộc rà soát độc lập, không để các Bộ tự đá bóng tự thổi còi.

Việc định nghĩa lại “điều kiện kinh doanh” là cực kỳ quan trọng. Nhiều quy định hiện nay thực chất là tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng lại được biến tướng thành điều kiện để cấp phép. Phải bóc tách rõ ràng: Tiêu chuẩn là để tuân thủ, điều kiện là để gia nhập thị trường. Cái gì không phục vụ trực tiếp cho an toàn cộng đồng hay an ninh quốc gia thì phải mạnh dạn xóa bỏ. Đừng để tư duy “không quản được thì cấm” hoặc “quản bằng cách cấp phép” làm thui chột động lực sáng tạo của xã hội.

Cần loại bỏ “vi rút” giấy phép con ngay từ khâu dự thảo

-Ông có ủng hộ đề xuất mỗi Bộ nên có một Hội đồng độc lập để bảo vệ quan điểm cắt hay không cắt từng thủ tục? Cơ chế này sẽ vận hành ra sao để hiệu quả?

-Tôi hoàn toàn ủng hộ và cho rằng đây là giải pháp đột phá. Bản thân các cơ quan soạn thảo luôn có xu hướng bảo vệ quyền lực của mình. Một Hội đồng độc lập bao gồm các chuyên gia kinh tế, luật sư và đặc biệt là đại diện các hiệp hội doanh nghiệp, những người trực tiếp “thấm đòn” bởi các thủ tục, sẽ mang lại cái nhìn khách quan nhất. Hội đồng này không nên trực thuộc Bộ đó mà nên có sự giám sát từ Văn phòng Chính phủ hoặc một cơ quan cải cách độc lập.

Nhiệm vụ của Hội đồng là thực hiện đánh giá tác động ngược. Tức là, thay vì Bộ giải trình tại sao cần cắt, thì Bộ phải giải trình trước Hội đồng lý do tại sao cần giữ lại thủ tục đó. Nếu Bộ không chứng minh được tính cần thiết và hiệu quả của thủ tục trong việc ngăn ngừa rủi ro cho xã hội, Hội đồng có quyền kiến nghị bãi bỏ ngay lập tức.

Cơ chế này giống như một bộ lọc “kháng thể”, giúp loại bỏ những “vi-rút” giấy phép con ngay từ khâu dự thảo. Sự minh bạch trong các phiên họp của Hội đồng, thậm chí là công khai các tranh luận trên truyền thông, sẽ tạo sức ép dư luận vô cùng lớn, khiến các đơn vị soạn thảo không thể tùy tiện cài cắm các điều kiện có lợi cho lợi ích cục bộ.

Người dân quét mã QR để tra cứu thông tin, đăng nhập khai thủ tục hành chính tại Hà Nội.

-Có nên quy định cứng tỷ lệ cắt giảm từ 30% - 50% không, thưa ông? Liệu con số này có gây áp lực ảo dẫn đến tình trạng cắt lấy lệ?

-Việc đưa ra một con số định lượng như 30% hay 50% là cần thiết trong giai đoạn đầu để tạo sức ép và sự chuyển động cho cả hệ thống vốn đang trì trệ. Nó giống như một “phát súng lệnh” để mọi người cùng phải chạy. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở con số thì rất dễ rơi vào bẫy thành tích. Tôi đã thấy nhiều trường hợp một Nghị định bỏ đi 10 điều kiện nhỏ nhưng lại thêm vào 1 điều kiện lớn “ôm trùm” tất cả, kết quả là doanh nghiệp còn khổ hơn trước.

Vì vậy, con số 30-50% nên được hiểu là mục tiêu tối thiểu về mặt định lượng, nhưng phải đi kèm với tiêu chí về mặt chất. Chúng ta cần đo lường bằng tổng thời gian và chi phí mà xã hội tiết kiệm được sau khi cắt giảm. Ví dụ, nếu cắt 50% số thủ tục nhưng 50% còn lại vẫn chiếm 90% thời gian của doanh nghiệp thì cuộc cải cách đó coi như thất bại.

Chúng ta cần một phương pháp đánh giá khoa học hơn, có thể là bộ chỉ số chi phí tuân thủ (Standard Cost Model - SCM). Khi đó, mục tiêu không chỉ là “cắt bao nhiêu cái tên” mà là “giảm bao nhiêu tỷ đồng chi phí cho nền kinh tế”. Áp lực phải thực chất, và kết quả phải được xác nhận bởi chính cộng đồng doanh nghiệp chứ không phải qua báo cáo tự chấm điểm của các Bộ.

Chính phủ không nên làm những gì người dân làm tốt hơn

-Nên cắt giảm thủ tục hành chính ra sao để giải quyết triệt để sự rườm rà, tránh tình trạng cắt theo phong trào rồi lại mọc thêm?

-Để giải quyết triệt để, chúng ta phải chuyển mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Hiện nay, bộ máy của chúng ta vẫn đang sa lầy vào việc kiểm tra các điều kiện ngay từ cửa ngõ gia nhập thị trường, tạo ra cơ chế xin - cho. Hãy để doanh nghiệp tự công bố, tự chịu trách nhiệm và đi vào hoạt động ngay. Nhà nước chỉ tập trung vào việc thanh tra, kiểm tra và xử phạt thật nặng nếu có vi phạm. Khi quy trình là hậu kiểm, các điều kiện kinh doanh rườm rà sẽ tự khắc mất đi ý nghĩa tồn tại của chúng.

Bên cạnh đó, việc số hóa thủ tục hành chính phải là số hóa quy trình chứ không phải là mang quy trình giấy lên máy tính. Nếu quy trình cũ vẫn giữ nguyên sự chồng chéo giữa các Bộ mà chỉ đưa lên cổng dịch vụ công thì doanh nghiệp vẫn phải đi lòng vòng qua các “cửa điện tử”. Cần một cơ chế liên thông thực sự, nơi một dữ liệu chỉ cần nộp một lần.

Quan trọng nhất là phải có chế tài xử lý nghiêm người đứng đầu nếu để xảy ra tình trạng “đẻ” thêm giấy phép con. Chúng ta cần một Luật về Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nghiêm ngặt hơn, trong đó nghiêm cấm các thông tư, nghị định đưa ra các điều kiện kinh doanh mới mà không thông qua đánh giá tác động độc lập.

-Từ kinh nghiệm tư vấn cho các đời lãnh đạo Chính phủ (Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải), ông có thông điệp gì gửi đến những người đang trực tiếp thực thi cải cách hiện nay?

-Tôi luôn nhớ tinh thần của Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Thủ tướng Phan Văn Khải: “Chính phủ không làm thay những gì người dân làm tốt hơn”. Cải cách không phải là điều gì quá xa xôi, nó nằm ngay trong sự tận tâm và dũng cảm từ bỏ những đặc quyền cũ. Chúng ta đang nói về quản trị quốc gia hiện đại, mà cốt lõi của nó là sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tin tưởng vào người dân.

Nếu chúng ta thực thi với tinh thần kiến tạo thật sự, chúng ta sẽ thấy rằng khi doanh nghiệp phát triển, quốc gia hưng thịnh, thì đó chính là thành tựu lớn nhất của người cán bộ. Đừng để thế hệ sau nhìn lại và thấy chúng ta vẫn đang loay hoay với những cái “giấy phép con” mà lẽ ra đã phải được chôn vùi từ nhiều thập kỷ trước.

-Xin cám ơn ông!

Ông Vũ Quốc Tuấn (sinh năm 1927) là chuyên gia cao cấp Văn phòng Chính phủ, trợ lý tin cẩn của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt giai đoạn 1985-1994 và sau này là thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Phan Văn Khải, đóng vai trò quan trọng trong việc tham mưu các chính sách đổi mới.

Ông là người chứng kiến và ghi lại nhiều câu chuyện về tư duy đột phá, trọng dụng trí thức và tấm lòng vì dân của Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

Lê Thọ Bình

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/can-xem-thu-tuc-hanh-chinh-vo-ly-la-noi-ho-then-ve-nang-luc-quan-tri-post197292.html