Công nghệ viễn thám hé lộ bí ẩn về thành phố cổ của người Maya

4 giờ trướcBài gốc

Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Science Advances, các chuyên gia cho hay thành phố cổ Aguada Fénix của người Maya còn là tấm bản đồ vũ trụ vĩ đại nhất mà con người từng tạo ra. Ảnh: Takeshi Inomata.

Thành phố cổ Aguada Fénix nằm ở bang Tabasco, Mexico ngày nay. Nơi đây được xây dựng từ năm 1050 trước Công nguyên và bỏ hoang vào năm 700 trước Công nguyên. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy Aguada Fénix và tiến hành các đợt khai quật từ năm 2020 - 2024. Ảnh: Takeshi Inomata.

Bên cạnh các hoạt động thực địa, giới khoa học còn sử dụng LiDAR - một công nghệ viễn thám sử dụng tia laser để lập bản đồ 3D các cấu trúc ẩn - để kiểm tra thành phố Aguada Fénix. Nhờ công nghệ hiện đại này, các nhà nghiên cứu phát hiện Aguada Fénix đã tiết lộ thành phố cổ này mô tả vũ trụ và trật tự vũ trụ. Ảnh: Takeshi Inomata.

"Tấm bản đồ" khổng lồ ở Aguada Fénix đã được người Maya tạo ra bằng cách sử dụng một hệ thống các cấu trúc bao gồm kênh đào, đường đắp cao và đập. Chúng được quy hoạch rất công phu. Ảnh: Middle Usumacinta Archaeological Project.

Các cấu trúc này đan chéo nhau tạo thành một loạt các hình chữ thập. Kích thước của bản đồ vũ trụ này lên đến 9x7,5 km, tương đương hoặc lớn hơn kích thước của các thành đô Trung Mỹ thời kỳ sau, bao gồm cả Tikal và Teotihuacan lừng danh. Ở trung tâm của thành phố Aguada Fénix là một loạt các tòa nhà và những công trình phụ trợ, mà các nhà khảo cổ học gọi là "nhóm E". Ảnh: T. Inomata et al., Science Advances (2025).

Trong các cuộc khai quật, các chuyên gia tìm thấy một số hố chứa các hiện vật có thể được dùng trong nghi lễ, bao gồm đồ trang trí bằng đá xanh có thể tượng trưng cho một con cá sấu, một con chim và có thể là một người phụ nữ đang sinh con, các loại đồ gốm, thuốc màu, hiện vật quý giá bằng ngọc bích... Ảnh:: Takeshi Inomata/University of Arizona.

Một hồ nước nhỏ có nhiệm vụ cung cấp nước cho các kênh đào. Thế nhưng, các nhà khảo cổ học lưu ý rằng, kích thước khổng lồ của "tấm bản đồ vũ trụ" Aguada Fénix và kích thước nhỏ của hồ đã ngăn cản các kênh đào được lấp đầy nước trong thời gian dài. Ảnh: Atasta Flores.

Ngoài ra, các chuyên gia không có dấu hiệu nào của hoạt động tưới tiêu nông nghiệp, cho thấy các kênh đào không được sử dụng để trồng trọt, điều làm nổi bật mục đích nghi lễ của thành phố Aguada Fénix. Ảnh: Takeshi Inomata/University of Arizona.

Giáo sư Takeshi Inomata từ Đại học Arizona (Mỹ), trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết chuyển động của Mặt trời đã được phản ánh trong thiết kế tổng quan của Aguada Fénix. Theo ông, những người Maya xây dựng nên thành phố cổ này có lẽ nghĩ rằng vũ trụ được sắp xếp theo trục Bắc - Nam và Đông - Tây. Trong đó, trục Đông - Tây liên quan đến chuyển động của Mặt trời và có lẽ cũng liên quan đến sự trôi chảy của thời gian. Ảnh: Takeshi Inomata.

Thêm nữa, người Maya đã xây Aguada Fénix theo một hướng cụ thể của Mặt trời mọc, vốn gắn liền với chu kỳ 260 ngày, sau này trở thành chu kỳ lịch nghi lễ quan trọng nhất đối với nền văn minh này cũng như đế chế Aztec. Ảnh: Takeshi Inomata.