Cuộc chiến ở Iran dưới góc nhìn của Nga: Rủi ro, cơ hội và bài học chiến lược

3 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc hội đàm tại Helsinki, Phần Lan. Ảnh: THX/TTXVN

Bình luận trên trang web của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) có trụ sở tại Israel ngày 17/3, Bat Chen Druyan Feldman, nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Đại học Tel Aviv và Arkady Mil-Man, nhà nghiên cứu cấp cao và là Trưởng bộ phận Nghiên cứu Nga tại INSS (từng là Đại sứ Israel tại Nga) cho rằng, chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran vào cuối tháng 2/2026 đã đặt Nga trước một thực tế chiến lược hoàn toàn mới. Iran không phải là đồng minh chính thức của Nga, nhưng là đối tác quan trọng trong nỗ lực định hình một trật tự quốc tế khác, đối trọng với ảnh hưởng phương Tây. Vậy Điện Kremlin đã phản ứng như thế nào, rút ra bài học gì và đối mặt với những hệ lụy nào sau cuộc chiến này?

Những rủi ro Nga phải đối mặt

Từ góc nhìn của Điện Kremlin, kịch bản đáng lo ngại nhất là sự bất ổn hoặc sụp đổ của chế độ Iran. Đối với Nga, Iran là một phần của nhóm quốc gia phản đối bá quyền phương Tây. Sự suy yếu hay tan rã của Iran đồng nghĩa với một thất bại chiến lược đối với phe "chống phương Tây" và một thắng lợi đáng kể cho Washington cùng các đồng minh. Hơn nữa, sự sụp đổ của Iran sẽ gia tăng áp lực địa chiến lược lên Nga ở khu vực Nam Caucasus, nơi Mỹ đã có vai trò ngày càng rõ rệt trong việc xử lý xung đột Armenia - Azerbaijan.

Một mối lo ngại cụ thể khác là khả năng thiệt hại đối với nhà máy điện hạt nhân Bushehr - dự án trọng điểm trong hợp tác hạt nhân Nga - Iran. Thiệt hại tại đây không chỉ gây tổn thất kinh tế, mà còn đe dọa nhân viên người Nga đang làm việc tại chỗ, đồng thời làm suy yếu một trong những trung tâm ảnh hưởng quan trọng của Nga trong lĩnh vực năng lượng tại Trung Đông. Theo các chuyên gia trên, Nga đã tiếp cận Israel để cảnh báo rằng các cuộc tấn công xảy ra gần lò phản ứng Bushehr đang đặt nhân viên người Nga vào nguy hiểm thực sự.

Phản ứng ngoại giao

Ngay khi xung đột bùng nổ, Nga nhanh chóng lên án Mỹ và Israel. Sau khi xác nhận Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei bị ám sát, Tổng thống Vladimir Putin gọi đây là vụ ám sát "vi phạm các chuẩn mực đạo đức nhân loại và luật pháp quốc tế". Ngày 1/3, Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố tin này được đón nhận tại Moskva "với sự phẫn nộ và đau buồn sâu sắc". Đại diện thường trực của Nga tại Liên hợp quốc Vasily Nebenzya khẳng định Iran đã phải chịu "một cú đâm sau lưng", dù Tehran sẵn sàng tham gia tiến trình ngoại giao.

Trên mặt trận ngoại giao, ông Putin điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và các nhà lãnh đạo vùng Vịnh gồm Saudi Arabia, Qatar, Bahrain và UAE. Trong các thể chế quốc tế, Nga yêu cầu triệu tập phiên họp đặc biệt của Hội đồng IAEA vào ngày 2/3 để xử lý rủi ro từ các cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân. Ngày 11/3, Nga đưa ra dự thảo nghị quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, nhưng không được thông qua. Đáng chú ý, khi đề xuất của Bahrain chỉ trích các cuộc tấn công của Iran được đưa ra biểu quyết, Nga và Trung Quốc chọn bỏ phiếu trắng thay vì dùng quyền phủ quyết.

Những cơ hội chiến lược

Bên cạnh rủi ro, cuộc chiến cũng mở ra một số cơ hội cho Moskva. Xung đột tại Trung Đông làm phân tán sự chú ý quốc tế và nguồn lực của phương Tây khỏi chiến trường Ukraine. Đồng thời, bất ổn khu vực đẩy giá dầu tăng cao, mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho Nga - doanh thu ước tính tăng khoảng 150 triệu USD mỗi ngày. Đây là nguồn lực đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Nga đang chịu áp lực ngân sách nặng nề để duy trì cuộc chiến ở Ukraine.

Căng thẳng tại Vùng Vịnh cũng củng cố vị thế của Nga như một nhà cung cấp năng lượng ổn định cho Trung Quốc, khi xuất khẩu năng lượng của Nga không phụ thuộc vào các tuyến hàng hải hay eo biển Hormuz. Những nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm kiềm chế giá dầu leo thang - bằng cách nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với việc bán dầu - có thể mang lại lợi ích cho Moskva.

Về hợp tác an ninh, các nguồn tin của Mỹ cho biết Nga đã cung cấp thông tin tình báo giúp Iran tấn công các mục tiêu quân sự Mỹ tại Trung Đông sau khi Washington làm gián đoạn liên lạc vệ tinh của Tehran. Ngoài ra, Nga đang hỗ trợ Iran triển khai các chiến thuật vận hành thiết bị bay không người lái tiên tiến đã được thử nghiệm trong cuộc chiến ở Ukraine.

Bài học chiến lược cho Nga

Cuộc chiến ở Iran cũng khơi dậy các cuộc tranh luận chiến lược nội bộ tại Moskva. Ivan Timofeev, Giám đốc điều hành Hội đồng Quan hệ Quốc tế Nga (RIAC), rút ra bài học rằng các biện pháp trừng phạt chỉ là "khúc dạo đầu" cho việc sử dụng lực lượng quân sự và phương Tây theo đuổi chiến lược làm suy yếu lâu dài mà không kết thúc bằng nhượng bộ. Ông nhấn mạnh rằng sự thỏa hiệp của quốc gia bị tấn công chỉ làm tăng áp lực, rằng giới lãnh đạo nhà nước đã trở thành mục tiêu quân sự trực tiếp, và Nga phải "hoàn toàn dựa vào sức mạnh của chính mình", vì các đối tác có thể giúp né tránh trừng phạt kinh tế nhưng không thể cung cấp "chiếc ô quân sự".

Về phần mình, nhà phân tích người Nga Fyodor Lukyanov cho rằng chiến dịch chống Iran thể hiện sự xói mòn của trật tự quốc tế dựa trên thể chế, nơi năng lực quân sự biện minh cho hành động. Ông nhấn mạnh rằng việc ám sát lãnh đạo Iran củng cố nhận thức rằng năng lực hạt nhân là "đảm bảo tối thượng" cho sự tồn tại của chế độ.

Dmitri Trenin, Giám đốc Viện Kinh tế và Chiến lược Quân sự Thế giới tại Trường Kinh tế Cao cấp (HSE), nhận định Mỹ dưới thời Trump đã chuyển sang đường lối "tạo ra sự hỗn loạn toàn cầu có kiểm soát" để duy trì vị thế thống trị. Ông lập luận rằng Nga phải phát triển các mô hình răn đe mới cùng Trung Quốc, Ấn Độ và các bên khác, đồng thời tập trung vào phát triển trong nước và tăng cường quan hệ với các đối tác ngoài phương Tây.

Thái độ với Israel và triển vọng phía trước

Mặc dù chỉ trích mạnh mẽ hành động của Mỹ và Israel, Nga vẫn thận trọng tránh leo thang không thể đảo ngược trong quan hệ với Mỹ và Israel - đặc biệt khi Moskva đang tập trung vào cuộc chiến ở Ukraine và cần duy trì các kênh liên lạc với chính quyền Trump. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố: "Cuộc chiến này không phải là cuộc chiến của chúng ta".

Nhìn về phía trước, nếu chương trình hạt nhân của Iran không bị ngăn chặn trong chiến dịch hiện tại, Nga nhiều khả năng sẽ tìm cách tham gia vào các cuộc thảo luận về thỏa thuận hạt nhân tương lai.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/cuoc-chien-o-iran-duoi-goc-nhin-cua-nga-rui-ro-co-hoi-va-bai-hoc-chien-luoc-20260317174402243.htm