Đám giỗ miền Tây

một giờ trướcBài gốc

Theo ông Phạm Đình Trưởng, ngụ xã Vĩnh Phong, đám giỗ ở miền Tây thường diễn ra trong 2 ngày. Chiều hôm trước thường gọi là mâm tiên. Mâm cúng khi ấy khá đơn giản, chủ yếu để “rước” ông bà, tổ tiên. Tối đến, bà con, họ hàng, xóm giềng quây quần trò chuyện, nhắc lại những câu chuyện nghĩa tình, cách sống của người đã khuất để con cháu thêm hiểu và kính trọng cội nguồn gia đình. Có người nhâm nhi vài ly rượu đế, người cất vài câu vọng cổ, khiến không khí càng thêm đầm ấm, thân tình.

Mâm cỗ đám giỗ được người miền Tây chuẩn bị chu đáo, thể hiện sự kính nhớ tổ tiên và tinh thần sum họp gia đình. Ảnh: THỦY TIÊN

Tờ mờ sáng hôm sau, các bà, các chị trong xóm tụ họp đông đủ để phụ việc bếp núc. Người làm gà, làm vịt; người chặt thịt, lặt rau, nấu nướng… Cả căn bếp đỏ lửa, rộn ràng tiếng nói cười. Đám giỗ vì thế không chỉ là chuyện của một gia đình mà còn là dịp xóm giềng cùng san sẻ công việc, giữ gìn nghĩa tình lâu đời của miền quê Nam Bộ.

Ngày giỗ chính thường được chuẩn bị chu đáo hơn, với khoảng 8 - 10 món ăn. Trong mâm cơm giỗ miền Tây xưa, gần như không thể thiếu thịt kho hột vịt, canh khổ qua dồn thịt, lẩu cù lao cùng các loại bánh như bánh tét, bánh ít, bánh bò…

Khoảng 10 giờ, gia chủ bày mâm cúng với đầy đủ món ăn rồi thắp hương tưởng nhớ ông bà, tổ tiên. Sau lễ cúng, đợi nhang gần tàn cũng là lúc khách khứa, họ hàng cùng quây quần bên mâm cơm. Người lớn kể chuyện cũ, nhắc những kỷ niệm đẹp về người đã khuất. Con cháu lắng nghe để thêm hiểu nếp nhà, gia phong của gia đình. Người miền Tây quan niệm phần cơm sau khi cúng là lộc ông bà để lại cho con cháu nên ai cũng trân trọng.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Văn Hùng, đám giỗ là nét văn hóa truyền thống của người Việt nhằm tưởng nhớ, tri ân tổ tiên. Tuy nhiên, ở mỗi vùng, miền sẽ có cách tổ chức khác nhau, thể hiện rõ qua mâm cỗ và tập quán sinh hoạt.

Riêng mâm cơm giỗ miền Tây không quá cầu kỳ về hình thức, nhưng lại đậm sự sum vầy và tình cảm. Dù có thể thay đổi món ăn theo điều kiện từng gia đình, nhiều nhà vẫn giữ các món quen thuộc như thịt kho hột vịt, canh khổ qua hay lẩu cù lao. Những món ăn ấy không chỉ mang hương vị đặc trưng vùng, miền mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa về phong tục, tâm linh của người Nam Bộ. “Ngày trước, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện để thường xuyên có những món ăn này. Vì vậy, vào dịp giỗ, tết, người ta mới chuẩn bị chu đáo để dâng cúng tổ tiên, đồng thời gửi gắm mong ước về cuộc sống đủ đầy, sung túc”, ông Hùng nói.

Trong nồi thịt kho hột vịt, miếng thịt vuông và quả trứng tròn tượng trưng cho sự hài hòa âm dương. Quả trứng còn mang ý nghĩa sinh sôi, sum vầy, cầu mong con cháu an vui, gia đình hạnh phúc. Còn món khổ qua dồn thịt lại gửi gắm ước mong những điều buồn khổ sẽ qua đi, cuộc sống được thuận hòa, may mắn.

Món đặc biệt nhất có lẽ là món lẩu cù lao. Không chỉ hấp dẫn bởi cách trình bày đẹp mắt, món ăn này còn mang nhiều ý nghĩa về tình thân và sự đoàn tụ. Chiếc nồi có lõi than ở giữa tượng trưng cho sự “trong ấm ngoài êm” của gia đình. Tên gọi “cù lao” cũng gợi nhắc đến “Chín chữ cù lao”, nói về công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Món ăn được chuẩn bị công phu còn thể hiện sự chu đáo, hiếu khách của gia chủ đối với bà con, khách quý đến dự đám giỗ.

Bên cạnh các món ăn mặn, các loại bánh trong ngày giỗ cũng rất phong phú như bánh tét, bánh ít, bánh bò, bánh da lợn, bánh kẹp cuốn, bánh bông lan… Thường trước ngày giỗ, phụ nữ trong gia đình sẽ tụ họp để gói bánh, làm bánh. Không khí ấy vừa rộn ràng vừa ấm cúng.

Mỗi loại bánh đều mang ý nghĩa riêng, tượng trưng cho sự đoàn viên, lòng biết ơn tổ tiên và ước mong cuộc sống đủ đầy, yên ấm. Qua đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ miền Tây, những chiếc bánh còn gửi gắm triết lý sống chân tình, mộc mạc của người Nam Bộ.

Điều thú vị là sau buổi tiệc, khách ra về thường được gia chủ biếu phần quà nhỏ mang theo, có khi là đòn bánh tét, vài chiếc bánh ít, miếng bánh bò hay chút thịt kho, khổ qua hầm… Món quà quê giản dị nhưng chứa đựng sự chân thành, hiếu khách và tình làng, nghĩa xóm đậm đà của người miền Tây.

THỦY TIÊN

Nguồn An Giang : https://baoangiang.com.vn/dam-gio-mien-tay-a485251.html