Dám nghĩ, dám làm, chấm dứt 'xin - cho' trong đầu tư công

3 giờ trướcBài gốc

Việc đầu tư cần hướng tới hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại, phục vụ phát triển kinh tế

Kiểm soát tốt, tạo niềm tin lớn

Nhìn từ thực tế tại tỉnh Cao Bằng, ĐBQH Đoàn Thị Lê An (Cao Bằng) cho biết, tuyến cao tốc Đồng Đăng – Lạng Sơn, cao tốc Trà Lĩnh – Cao Bằng là dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Với lộ trình triển khai rõ ràng, giai đoạn 1 chuẩn bị từ năm 2020 - 2023 và giai đoạn thực hiện từ năm 2023 đến năm 2028, chia thành 2 giai đoạn đầu tư.

Giai đoạn 1 đã được khởi công từ ngày 1/1/2024 và đến nay đã đạt khoảng 80% giá trị hợp đồng, cho thấy tiến độ được kiểm soát tốt, tạo niềm tin rất lớn cho nhân dân. Đối với giai đoạn 2, Chính phủ đã có chỉ đạo rất kịp thời tại Thông báo số 43 ngày 13/2/2025, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về nguyên tắc triển khai ngay giai đoạn 2. Đến ngày 19/8/2025, giai đoạn 2 đã chính thức được khởi công phấn đấu hoàn thành giai đoạn 1 trong năm 2026.

“Những kết quả này, cho thấy khi có sự chỉ đạo sát sao và quan tâm vào cuộc của Trung ương, địa phương có quyết tâm chính trị cao, quyết liệt, cả hệ thống chính trị vào cuộc, doanh nghiệp đồng hành, nhân dân đồng thuận thì không có khó khăn nào là không thể vượt qua”, ĐBQH Đoàn Thị Lê An khẳng định.

Góp ý vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cho biết, mục tiêu tổng quát của kế hoạch là nâng cao hiệu quả đầu tư công, tạo sức lan tỏa, dẫn dắt và thu hút tối đa các nguồn vốn ngoài nhà nước cho đầu tư phát triển; thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh, bền vững; phát huy vai trò của đầu tư công như một trong các động lực tăng trưởng.

Đồng thời, việc đầu tư cần hướng tới hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại, phục vụ phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh. Cùng với đó, yêu cầu đổi mới công tác quản lý đầu tư công, thực hiện phân bổ, quản lý và sử dụng vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, năng lực hạ tầng được nâng cao, cũng như mức độ cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà người dân được thụ hưởng.

ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) phát biểu thảo luận

Khắc phục tình trạng có vốn nhưng không tiêu được

Tuy nhiên, ĐBQH Đoàn Thị Lê An cũng thẳng thắn nhìn nhận, tình trạng giải ngân chậm, không đồng đều giữa các bộ, ngành, địa phương vẫn còn tồn tại. Vẫn còn những địa phương có vốn nhưng không tiêu được, điều này đã phản ánh những điểm “nghẽn” mang tính hệ thống từ thể chế, thủ tục đến năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của người đứng đầu.

Trên cơ sở đó, Chính phủ tiếp tục tập trung mạnh hơn vào hoàn thiện thể chế theo hướng đơn giản, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đi đôi với kiểm tra, giám sát, phân định rõ trách nhiệm, nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư và đặc biệt khơi thông tâm lý e ngại, sợ sai, tạo động lực cho cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Về nguyên tắc phân bổ kế hoạch vốn, ĐBQH Lê Hữu Trí cho rằng, cần bảo đảm tuân thủ Hiến pháp và pháp luật về đầu tư công, ngân sách nhà nước; phù hợp với khả năng cân đối nguồn vốn và năng lực tài chính; đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn nợ công. Việc phân bổ, quản lý và sử dụng vốn cho các dự án phải dựa trên cơ sở hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội, đóng góp cho an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh, cũng như tính khả thi trong triển khai.

Trên cơ sở đánh giá những tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 qua báo cáo của Chính phủ, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính và kết quả giám sát tại các địa phương, ĐBQH Lê Hữu Trí đề xuất cần tiếp tục rà soát, loại bỏ dự án chưa cần thiết. Dự thảo Nghị quyết dự kiến bố trí 254.027 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn từ ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030 để thực hiện 5 chương trình mục tiêu quốc gia, tuy nhiên, Chính phủ cần tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ các dự án chưa thực sự cần thiết, chưa cấp bách, kém hiệu quả hoặc chưa bảo đảm đầy đủ thủ tục đầu tư theo quy định.

“Nguồn lực cần được ưu tiên tập trung cho các dự án trọng điểm, cấp bách, có khả năng tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững”, ĐBQH Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ĐBQH Lê Hữu Trí cũng cho rằng, Chính phủ và các địa phương cần thực hiện đồng bộ, quyết liệt việc đổi mới tư duy và hành động trong quản lý đầu tư công. Theo đó, cần tiến hành một cuộc cải cách mang tính cách mạng, toàn diện và thực chất trong công tác quản trị đầu tư công quốc gia. Mục tiêu là xóa bỏ triệt để cơ chế “xin - cho”, vốn lâu nay đã trở thành biểu tượng phổ biến của tiêu cực và tham nhũng, khiến đầu tư công bị biến dạng và không còn phản ánh đúng mục tiêu phục vụ phát triển.

Liên quan đến mục tiêu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021 - 2025, đại biểu cho rằng, con số 30% hay 40% không phải là yếu tố quan trọng nhất. Điều cốt lõi là mỗi đồng vốn đầu tư công phải mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thực chất và đóng góp vào tăng trưởng của nền kinh tế. Do đó, dù tỷ lệ cắt giảm là bao nhiêu, nếu dự án chưa thể hiện rõ chủ trương và hiệu quả đầu tư thì cần kiên quyết loại bỏ.

Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của cá nhân trong việc đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư. Không nên đánh đổi tăng trưởng bằng mọi giá để chấp nhận các dự án không rõ mục tiêu hoặc kém hiệu quả. Dù các chủ trương như siết chặt kỷ luật, tăng cường kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, giám sát và phòng chống tham nhũng đã được nhắc đến nhiều, nhưng việc thực hiện vẫn chưa triệt để, khiến đầu tư công tiếp tục trở thành “chùm khế ngọt” cho cơ chế “xin - cho” và lợi ích nhóm.

Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế giám sát từ sớm, từ xa; xác định rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh trong các khâu như lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt quyết toán và lựa chọn nhà thầu thi công. Đây là những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tiêu cực như nâng khống khối lượng, áp sai định mức, đẩy giá vốn công trình lên cao nhằm hợp thức hóa sai phạm. Do đó, cơ chế quản trị đầu tư công cần được siết chặt, không để tồn tại khoảng trống pháp lý về trách nhiệm.

"Nếu chỉ phát hiện sai phạm sau thanh tra, kiểm tra hoặc điều tra thì đã gây ra nhiều hệ lụy, vừa thiệt hại nguồn lực, vừa ảnh hưởng đến đội ngũ cán bộ, trong khi thực tế không thể thanh tra, kiểm tra toàn bộ các dự án, công trình", ĐBQH Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Hương Giang

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/dam-nghi-dam-lam-cham-dut-xin-cho-trong-dau-tu-cong-180942.html