Đàm phán Mỹ-Iran bế tắc, thế giới chuẩn bị 'kịch bản xấu'

2 giờ trướcBài gốc

Vài ngày sau khi Mỹ đưa ra đề xuất đàm phán mới với Iran gồm 14 điểm, đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) ngày 11/5 xác nhận Tehran đã gửi phản hồi chính thức tới Washington thông qua bên trung gian là Pakistan, trong đó yêu cầu Mỹ bồi thường chiến sự, công nhận chủ quyền của Iran với eo biển Hormuz và dỡ bỏ trừng phạt.

Mỹ bác bỏ đề xuất đàm phán của Iran. Ảnh: Reuters

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói Tehran không đòi hỏi Mỹ phải nhượng bộ. “Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình. Mọi điều khoản chúng tôi đưa ra đều hợp lý và hào phóng”, ông Baghaei phát biểu.

Đáp lại phản hồi nêu trên, Tổng thống Mỹ Donald Trump sáng 12/5 khẳng định những yêu cầu của Iran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” đối với Washington.

Tổng thống Trump cũng tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran, có hiệu lực từ ngày 8/4, đang “nguy kịch”. “Giống như khi bác sĩ bước vào và nói “Thưa ông, người thân của ông chỉ còn khoảng 1% cơ hội sống sót”, Tổng thống Trump ví von.

Theo New York Times, Mỹ đặt điều kiện tiên quyết cho mọi thỏa thuận với Iran là Tehran phải từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei cho biết việc thảo luận về chương trình hạt nhân chỉ có thể diễn ra “ở thời điểm thích hợp” sau khi Mỹ-Iran đạt thỏa thuận bước đầu.

Ngày 11/5, lãnh đạo Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) Mohammad Eslami tái khẳng định vấn đề công nghệ hạt nhân và làm giàu uranium không nằm trong chương trình nghị sự của bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ, vì Tehran tin rằng các cuộc đàm phán hiện chỉ nên tập trung vào việc chấm dứt xung đột khu vực.

Mỹ chưa nêu biện pháp để tiếp tục gia tăng sức ép với Iran nhằm đạt thỏa thuận. Reuters cho biết Mỹ ngày 11/5 đã áp đặt bổ sung các lệnh trừng phạt mới nhắm vào các cá nhân và tổ chức giúp Iran xuất khẩu dầu mỏ. Trước đó, Tổng thống Trump cảnh báo nối lại tấn công Iran nếu Tehran không đặt bút ký thỏa thuận.

Eo biển Hormuz chưa thể khơi thông do bất đồng Mỹ-Iran. Ảnh: Reuters

Từ Tehran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người đứng đầu phái đoàn đàm phán của Iran với Mỹ ở Pakistan, tuyên bố nước này “đã chuẩn bị cho mọi phương án”. “Lực lượng vũ trang Iran sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ bất kỳ hành động gây hấn nào đến mức các đối thủ sẽ phải bất ngờ”, ông phát biểu.

Giới quan sát nhận định, việc Mỹ và Iran lần lượt bác bỏ đề xuất đàm phán của đối phương cho thấy khác biệt quá lớn giữa hai bên. Đồng thời, đây là chỉ dấu eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 1/5 dầu khí toàn cầu và một lượng lớn phân bón, tiếp tục chịu hai vòng phong tỏa do Iran và Mỹ áp đặt.

Từ khi chiến sự Mỹ-Iran nổ ra, vé máy bay, cước vận tải, giá phân bón và nhiều mặt hàng tăng chóng mặt. Dữ liệu của chương trình Phát triển Liên hợp quốc cho thấy, xung đột Trung Đông khiến 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói và gây thiệt hại kinh tế lên tới 299 tỷ USD cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

New York Times cho biết, nhiều quốc gia, nhất là các nước châu Á buộc phải tiếp tục chuẩn bị các phương án ứng phó dài hạn với hậu quả từ việc thiếu hụt nguồn cung năng lượng và phân bón do đàm phán Mỹ-Iran sụp đổ và xung đột tái bùng phát.

Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, Thủ tướng Narendra Modi mới đây đã kêu gọi người dân tiết kiệm xăng dầu và phân bón. Kyodo ngày 12/5 đưa tin, Chính phủ Ấn Độ đang đẩy mạnh kế hoạch chuyển sang sử dụng khí đốt làm nhiên liệu cho khoảng 330 triệu hộ dân. Tuy nhiên, bước đi này khiến nguồn cung khí đốt dành cho các nhà máy sản xuất phân bón bị thu hẹp, kéo theo giá phân bón tăng mạnh.

Các nhà khí tượng cảnh báo hiện tượng El Nino trong năm 2026 có thể gây mưa ít hơn bình thường. Cộng với giá phân bón tăng, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, có thể chịu tác động tiêu cực.

Tại Đông Nam Á, nhiều nước tiếp tục ban bố thêm các chính sách khẩn cấp mới nhằm tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ người dân thông qua giảm thuế, phí.

Trong khi đó, các nước vùng Vịnh cấp tập tăng cường năng lực phòng không để ứng phó với nguy cơ bị tập kích bằng máy bay không người lái (UAV). Ngày 10/5, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xác nhận các khẩu đội phòng không của nước này một lần nữa được kích hoạt để đánh chặn UAV Iran. Đây là lần đầu tiên UAE bị tập kích bằng UAV kể từ khi lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran có hiệu lực.

Báo Mỹ: UAE từng tấn công Iran

Trong bài đăng gây bất ngờ ngày 12/5 (giờ Hà Nội), tờ Wall Street Journal (Mỹ) dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, UAE từng tiến hành một cuộc tấn công vào một nhà máy lọc dầu của Iran trên đảo Lavan ở vịnh Ba Tư hồi đầu tháng 4/2026.

Khói bốc lên từ một cơ sở năng lượng của Iran sau khi trúng hỏa lực hồi đầu tháng 4/2026. Ảnh: Reuters

Vụ tấn công đã gây ra một đám cháy lớn và khiến phần lớn công suất của cơ sở này bị tê liệt, theo Wall Street Journal. Iran khi đó xác nhận nhà máy lọc dầu bị hư hại do “một cuộc tấn công của kẻ thù”, sau đó đáp trả bằng cách phóng tên lửa và UAV vào UAE, Kuwait.

Cả Iran và UAE đều chưa xác nhận thông tin của Wall Street Journal. Nguồn tin của Wall Street Journal khẳng định Mỹ hoan nghênh cuộc tập kích do UAE thực hiện.

Thái Hà

Nguồn CAND : https://cand.com.vn/binh-luan-quoc-te/dam-phan-my-iran-be-tac-the-gioi-chuan-bi-kich-ban-xau-i804939/