Đan Mạch đề xuất trao 'bản quyền' khuôn mặt, giọng nói và cơ thể để chống deepfakes

4 giờ trướcBài gốc

Ảnh giả mạo (deepfake) của cố Giáo hoàng Phanxicô đã lan truyền rộng rãi trong những năm gần đây trước khi ngài qua đời, làm dấy lên cuộc tranh luận về hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra. Hình minh họa: theguardian

Luật sửa đổi bản quyền của Đan Mạch chống lại công nghệ Deepfakes

Trước làn sóng nội dung deepfake ngày càng tinh vi do trí tuệ nhân tạo tạo ra, Đan Mạch đang chuẩn bị một bước đi pháp lý được xem là táo bạo nhất châu Âu: sửa đổi Luật Bản quyền để trao cho mỗi công dân quyền kiểm soát pháp lý đối với chính khuôn mặt, giọng nói và hình thể của mình trong môi trường số.

Nếu được Quốc hội thông qua, đây có thể trở thành mô hình đầu tiên tại châu Âu coi “bản dạng số” của cá nhân như một loại tài sản được bảo hộ tương tự quyền sở hữu trí tuệ.

Dự thảo luật biến “bản dạng số” thành tài sản pháp lý

Theo đề xuất, luật bản quyền của Đan Mạch sẽ được mở rộng để bao gồm quyền đối với “digital likeness” - tức hình ảnh, giọng nói và hình thể của một cá nhân khi bị tái tạo bằng công nghệ số.

Khác với các cơ chế bảo vệ danh dự hay quyền riêng tư hiện hành, mô hình mới không chỉ xử lý hậu quả sau khi thiệt hại xảy ra, mà trao cho cá nhân quyền chủ động kiểm soát việc sử dụng bản dạng của mình ngay từ đầu. Mọi nội dung deepfake tái tạo một người mà không có sự đồng ý có thể bị coi là vi phạm pháp luật.

Điểm đáng chú ý là quyền này được thiết kế có hiệu lực tự động, không yêu cầu đăng ký hay thủ tục bổ sung. Chỉ cần một người tồn tại, họ mặc nhiên có quyền pháp lý đối với bản dạng số của mình.

Quyền yêu cầu gỡ bỏ và bồi thường

Một trong những cơ chế trung tâm của dự luật là quyền yêu cầu gỡ bỏ nội dung.

Người bị tạo deepfake có thể gửi yêu cầu trực tiếp đến các nền tảng trực tuyến để xóa bỏ nội dung sử dụng trái phép hình ảnh hoặc giọng nói của họ. Nếu nền tảng không thực hiện nghĩa vụ, họ có thể phải đối mặt với chế tài pháp lý hoặc trách nhiệm tài chính.

Ngoài ra, cá nhân còn có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu việc sử dụng trái phép gây ảnh hưởng đến danh tiếng, kinh tế hoặc quyền lợi cá nhân. Phạm vi bảo hộ thậm chí có thể kéo dài nhiều năm sau khi người đó qua đời, tương tự như thời hạn bảo hộ quyền tác giả.

Cân bằng với tự do ngôn luận

Một vấn đề quan trọng đặt ra là ranh giới giữa bảo vệ cá nhân và bảo vệ quyền tự do biểu đạt.

Dự thảo của Đan Mạch được cho là có các ngoại lệ đối với nội dung châm biếm, biếm họa hoặc sáng tạo nghệ thuật rõ ràng, miễn là không gây hiểu nhầm về tính xác thực. Điều này nhằm tránh việc luật bị lạm dụng để kiểm soát báo chí, nghệ thuật hay phê bình xã hội.

Tuy nhiên, việc xác định đâu là “deepfake gây hiểu lầm” và đâu là “tác phẩm châm biếm hợp pháp” vẫn sẽ là thách thức lớn trong quá trình thực thi.

Tại sao Đan Mạch phải sửa luật bản quyền?

Sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh đã khiến việc tạo video, âm thanh giả mạo trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Các trường hợp deepfake đã được ghi nhận trong lừa đảo tài chính, tống tiền, bôi nhọ danh dự và can thiệp thông tin chính trị.

Các công cụ pháp lý truyền thống như luật phỉ báng hay xâm phạm đời tư thường xử lý hậu quả sau khi thiệt hại xảy ra và đòi hỏi quy trình chứng minh phức tạp. Đan Mạch cho rằng việc đưa “bản dạng số” vào khung bảo hộ bản quyền sẽ tạo ra nền tảng pháp lý rõ ràng và mạnh mẽ hơn.

Thay vì chỉ tranh luận về tính thật - giả của nội dung, luật mới đặt trọng tâm vào câu hỏi cốt lõi: ai có quyền quyết định việc sử dụng khuôn mặt và giọng nói của một con người?

Nếu được thông qua, đề xuất của Đan Mạch có thể trở thành tiền lệ cho các quốc gia châu Âu khác trong bối cảnh Liên minh châu Âu đang hoàn thiện khung quản lý AI theo Đạo luật AI (AI Act).

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc mở rộng luật bản quyền sang lĩnh vực bản dạng cá nhân có thể tạo ra các hệ quả pháp lý phức tạp, đặc biệt trong môi trường xuyên biên giới của internet.

Dù vậy, động thái này phản ánh một xu hướng rõ rệt: khi công nghệ có thể sao chép con người chỉ bằng vài dòng mã, luật pháp buộc phải định nghĩa lại quyền sở hữu không chỉ với tác phẩm sáng tạo, mà với chính con người trong không gian số.

Đỗ Tho

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/dan-mach-de-xuat-trao-ban-quyen-khuon-mat-giong-noi-va-co-the-de-chong-deepfakes-179260305105515095.htm