Dân Thủ đô đi lại trên nền tảng dữ liệu số

6 giờ trướcBài gốc

VietTimes trao đổi với bà Trần Thị Phương Thảo, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP. Hà Nội, về hành trình này.

Từ “vừa đi vừa cầu may” đến “đi bằng dữ liệu”

- Sau hơn 3 năm triển khai chuyển đổi số trong vận tải công cộng, Hà Nội đã đạt nhiều kết quả nổi bật. Nếu phải khái quát bằng 3 từ, bà sẽ chọn những từ nào để phản ánh sự thay đổi về quản lý và trải nghiệm của người dân?

- “Chính xác - minh bạch - kết nối”. Trước đây, điều hành xe buýt chủ yếu dựa vào báo cáo thủ công và kiểm tra hiện trường. Mọi sự cố, chậm chuyến hay sai lộ trình đều được xử lý chậm vì thiếu dữ liệu thời gian thực.

Bà Trần Thị Phương Thảo - Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP. Hà Nội đại diện nhận giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2025.

Giờ đây, 100% xe buýt (gần 1.900 phương tiện) của Hà Nội đều được gắn thiết bị GPS, bảng LED điện tử, hệ thống thông báo điểm dừng. Tất cả dữ liệu được truyền trực tiếp về Trung tâm điều hành. Chúng tôi giám sát và xử lý ngay các tình huống như ùn tắc, chạy sai lộ trình hay dừng đỗ không đúng quy định.

Người dân cũng được hưởng lợi rõ rệt, họ có thể tra cứu, theo dõi hành trình xe, biết chính xác thời điểm xe đến bến, chọn tuyến tối ưu. Tôi cho rằng đó chính là ý nghĩa thật sự của chuyển đổi số, biến dữ liệu thành dịch vụ.

- Cụ thể hành khách được hưởng những lợi ích gì so với trước đây, thưa bà?

- Nếu trước đây đi xe buýt là “đi theo cảm tính”, người dân ra bến rồi chờ không biết khi nào xe đến, thì nay mọi thứ đã khác hoàn toàn.

Người dân có thể lên kế hoạch di chuyển cụ thể trước chuyến đi, xem thời gian đến bến theo từng biển số xe, nhận cảnh báo khi xe chậm hoặc thay đổi lộ trình. Trong chuyến đi, họ theo dõi vị trí xe trên bản đồ, và sau chuyến đi, có thể gửi góp ý hoặc khiếu nại trực tuyến, được xử lý nhanh và minh bạch.

Thêm vào đó, thẻ vé điện tử liên thông giúp hành khách chỉ cần một phương tiện thanh toán cho nhiều loại hình như buýt thường, buýt nhanh, metro, không phải xếp hàng mua vé, không lo tiền lẻ, tiền mặt. Điều này nâng trải nghiệm của người dùng lên một tầm hoàn toàn mới.

BusMap Hà Nội hỗ trợ tìm lộ trình và kết nối các loại hình giao thông công cộng trong thành phố.

- Nhiều người dùng phản hồi rất tích cực về ứng dụng BusMap và iHanoi. Bà có thể chia sẻ vai trò của hai nền tảng này trong hệ sinh thái giao thông thông minh?

- Chúng tôi gọi BusMap và iHanoi là “trợ lý hành trình” của người dân Thủ đô.
BusMap giúp hành khách tra cứu tuyến, theo dõi vị trí xe theo biển số, gợi ý lộ trình tối ưu, dự báo thời gian đến bến. Trong khi đó, iHanoi không chỉ có dữ liệu giao thông mà còn tích hợp thông tin đô thị, từ thời tiết, sự kiện đến các tiện ích công cộng, hướng tới một trải nghiệm số liền mạch.

Cả hai ứng dụng đều khai thác dữ liệu mở từ Trung tâm điều hành, biến dữ liệu khô khan thành trải nghiệm thân thiện. Tôi cho rằng, khi người dân thấy mình được phục vụ tốt hơn nhờ công nghệ, họ sẽ chủ động chọn phương tiện công cộng.

- Vậy theo bà, thói quen dùng xe buýt thay vì phương tiện cá nhân của người dân có thay đổi nhờ chuyển đổi số hay chưa?

- Có thể nói là bắt đầu thay đổi rõ rệt. Trước đây, nhiều người ngại đi xe buýt vì cảm giác chờ lâu, thiếu thông tin. Nhưng khi biết chính xác xe đến lúc nào, có thể theo dõi hành trình, nhận thông báo chậm trễ, họ dần tin tưởng và thấy xe buýt thuận tiện, tiết kiệm hơn.

Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là biến xe buýt thành lựa chọn mặc định cho người dân khi di chuyển trong đô thị, một lựa chọn thông minh, xanh và hiện đại.

Thuê dịch vụ để tập trung chuyên môn

- Trước khi số hóa, hệ thống điều hành xe buýt chủ yếu dựa vào báo cáo thủ công. Theo bà, đâu là điểm nghẽn lớn nhất khiến việc giám sát và xử lý sự cố chậm trễ, và chuyển đổi số đã giải quyết vấn đề này ra sao?

- Khó khăn lớn nhất là thiếu kết nối thông tin. Mỗi đơn vị vận tải có hệ thống riêng, dữ liệu phân tán. Khi xảy ra sự cố, việc tổng hợp và xử lý mất nhiều thời gian. Việc lập kế hoạch luồng tuyến cũng phải dựa vào báo cáo định kỳ chứ không theo thời gian thực.

Chuyển đổi số đã thay đổi hoàn toàn mô hình: Từ “điều hành phân tán – báo cáo thủ công” sang “điều hành tập trung - dữ liệu thời gian thực”. Còn bây giờ, chúng tôi có thể theo dõi từng chuyến xe, từng tuyến, thậm chí từng tài xế, để điều chỉnh linh hoạt theo tình hình giao thông. Đây là bước tiến rất lớn về hiệu quả quản lý.

Trung tâm điều hành giao thông thông minh Hà Nội giám sát giao thông, quản lý giao thông công cộng, sự cố và thanh toán vé điện tử.

- Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn liên quan đến quy trình và con người. Theo bà, đâu là thách thức lớn nhất trong việc đồng bộ ba yếu tố này, và Trung tâm đã xử lý ra sao để tạo sự thay đổi bền vững?

- Công nghệ có thể mua, có thể thuê; hạ tầng có thể đầu tư; nhưng thay đổi con người và quy trình mới là thách thức lớn nhất.

Chúng tôi phải đồng bộ 3 trụ cột Con người - Quy trình - Dữ liệu. Từ cán bộ quản lý đến nhân viên vận hành, ai cũng phải học cách làm việc theo dữ liệu, không theo thói quen.

Trung tâm đã tổ chức hàng chục lớp đào tạo, xây dựng quy trình mới, hợp nhất toàn bộ giám sát - phân tích - cảnh báo lên một nền tảng tập trung. Khi mọi người thấy kết quả thực tế - hệ thống minh bạch hơn, hiệu quả hơn - thì niềm tin vào chuyển đổi số cũng lớn dần lên.

- Nhiều đơn vị vẫn quen đầu tư hạ tầng công nghệ sở hữu, nhưng Trung tâm lại chọn mô hình thuê dịch vụ. Bà có thể lý giải lợi ích của cách tiếp cận này về chi phí, tính linh hoạt và khả năng cập nhật công nghệ?

- Nếu trước đây phải tính đến hàng trăm tỷ đồng đầu tư hạ tầng công nghệ, thì nay chúng tôi chọn cách thông minh hơn - thuê dịch vụ theo năm. Mô hình này giống như ‘thuê trí tuệ thay vì mua thiết bị’, chúng tôi chỉ trả tiền cho những gì thực sự sử dụng, tiết kiệm ngân sách, linh hoạt trong điều chỉnh và luôn được cập nhật công nghệ mới nhất từ các nhà cung cấp uy tín.

Điều quan trọng hơn là, khi không phải “ôm” quá nhiều phần việc kỹ thuật, cơ quan quản lý có thể tập trung hoàn toàn vào nhiệm vụ cốt lõi - điều hành, giám sát, phục vụ người dân. Phần công nghệ chuyên sâu được giao cho những đơn vị có kinh nghiệm, giúp hệ thống hoạt động ổn định, ít gián đoạn và dễ dàng mở rộng khi quy mô đô thị tăng lên.

Đây là một bước chuyển về tư duy - từ đầu tư sở hữu sang thuê dịch vụ - phù hợp với tinh thần chuyển đổi số linh hoạt, hiện đại của Trung tâm.

Hướng tới đô thị vận hành bằng dữ liệu, vì con người

- Trung tâm được trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam (VDA) 2025, điều này có ý nghĩa thế nào đối với Trung tâm và toàn ngành giao thông công cộng Hà Nội?

- Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam là “chất xúc tác” mạnh mẽ lan tỏa tinh thần đổi mới trong toàn hệ thống. Đây không chỉ là sân chơi tôn vinh mà còn là nơi các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cùng soi chiếu, học hỏi và truyền cảm hứng cho nhau trong hành trình số hóa.

Hà Nội đặt mục tiêu có 100% xe buýt xanh vào năm 2035.

Với Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông thành phố Hà Nội, giải thưởng giống như một “cú hích” tinh thần, giúp toàn thể cán bộ, viên chức thêm tự tin và quyết tâm hơn trên con đường chuyển đổi số. Sự ghi nhận này đã tạo ra năng lượng mới, thôi thúc chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh các dự án công nghệ trong lĩnh vực vận tải công cộng như hệ thống giám sát hành trình xe buýt, cơ sở dữ liệu hạ tầng, vé điện tử liên thông và ứng dụng BusMap Hà Nội.

Giải thưởng cũng là một động lực mạnh mẽ, củng cố quyết tâm của Trung tâm trong việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông vận tải. Từ đó, chúng tôi có thêm niềm tin để tiếp tục triển khai các sáng kiến mới, đưa công nghệ vào mọi khâu của quản lý và điều hành.

Bên cạnh đó, VDA còn mở ra cơ hội kết nối và học hỏi rất quý giá. Tại sự kiện trao giải, chúng tôi được giao lưu, trao đổi với nhiều đơn vị xuất sắc, từ đó tiếp cận những giải pháp, công nghệ và kinh nghiệm tiên tiến, giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm hướng đi phù hợp cho Hà Nội.

Và điều đặc biệt nữa, danh hiệu uy tín này giúp Trung tâm nâng cao vị thế, thu hút được nhân sự công nghệ chất lượng cao - yếu tố then chốt để chúng tôi duy trì tốc độ đổi mới trong thời gian tới.

- Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng “Trung tâm điều hành thông minh” vào năm 2030. Trong bức tranh chung của một Thủ đô vận hành số, Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị sẽ đóng vai trò như thế nào?

- Có thể hình dung “Trung tâm điều hành thông minh” như bộ não của một Hà Nội số, nơi toàn bộ dữ liệu về đời sống, kinh tế – xã hội được kết nối, phân tích và phản hồi tức thì. Trong cấu trúc đó, Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị chính là “hệ thần kinh giao thông”, đảm nhiệm việc cung cấp và luân chuyển dòng dữ liệu vận tải liên tục cho bộ não đó.

Chúng tôi sẽ truyền tải toàn bộ dữ liệu về luồng tuyến, giá vé, lộ trình, sản lượng hành khách, dữ liệu vé điện tử, hạ tầng và hành trình xe buýt theo thời gian thực. Những dữ liệu này không chỉ giúp cơ quan quản lý nhìn thấy “bức tranh giao thông sống động từng phút”, mà còn là nền tảng để dự báo, tối ưu luồng tuyến và ra quyết định điều hành kịp thời.

Mục tiêu của chúng tôi là một hệ thống giao thông “biết lắng nghe và phản hồi ngay lập tức” - nơi mỗi chiếc xe, mỗi điểm dừng và mỗi phản ánh của người dân đều trở thành một tín hiệu số, được thu nhận, xử lý và phản ánh vào hành động điều hành thông minh của thành phố. Khi đó, Hà Nội sẽ thực sự là một đô thị vận hành bằng dữ liệu, vì con người và vì cuộc sống đô thị thông minh hơn.

- Nếu kiến nghị một chính sách ưu tiên để thúc đẩy chuyển đổi số giao thông đô thị, bà sẽ nói gì?

- Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất lúc này là cần một hành lang pháp lý cởi mở hơn để thử nghiệm các công nghệ mới - từ dữ liệu mở, trí tuệ nhân tạo cho đến phương tiện tự hành. Chỉ khi dám thử, dám chấp nhận đổi mới, chúng ta mới tạo ra bước đột phá thật sự.

Bên cạnh đó, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu giữa các hệ thống là điều bắt buộc. Dữ liệu giao thông chỉ có giá trị khi được kết nối - khi mỗi nền tảng, mỗi cơ quan không còn là “ốc đảo thông tin”.

Và cuối cùng, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp vận tải mạnh dạn đầu tư chuyển đổi số. Bởi lẽ, chỉ khi nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, chúng ta mới có thể xây dựng một hệ sinh thái giao thông đô thị thông minh – nơi công nghệ phục vụ con người một cách thiết thực nhất.

- Xin cảm ơn bà!

Anh Lê

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/dan-thu-do-di-lai-tren-nen-tang-du-lieu-so-post193131.html