'Đất nước cần nhà khoa học, người trẻ cần điều gì?'

2 giờ trướcBài gốc

Những năm gần đây, Việt Nam liên tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và làm chủ công nghệ lõi.

Từ trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử đến vật liệu mới, tất cả đều cho thấy, nước ta đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng dựa vào tri thức và sáng tạo.

Nhiều chỉ đạo quan trọng cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi con người vừa là trung tâm, vừa là mục tiêu, động lực của sự phát triển. Đó không chỉ là câu chuyện lựa chọn nghề nghiệp, mà còn là hệ giá trị xã hội và tương lai nguồn nhân lực quốc gia.

Thế nhưng, giữa những định hướng chiến lược ấy, vẫn tồn tại một khoảng trống đáng lo là khoa học cơ bản đang dần mất sức hút đối với người trẻ. Không khó để nhận ra tâm lý này trong xã hội.

Nhiều người trẻ ưu tiên lựa chọn các ngành nghề có cơ hội thu nhập cao, dễ tạo danh tiếng hoặc nhanh thành công.

Không ít người sẵn sàng dành nhiều năm để xây dựng hình ảnh trên mạng xã hội, nhưng lại thiếu kiên nhẫn với hành trình nghiên cứu khoa học.

Trong một xã hội, nếu thành công được đo bằng mức thu nhập tức thời, lượng người theo dõi trên mạng hay khả năng nổi tiếng nhanh chóng, thì những công việc đòi hỏi lao động trí tuệ bền bỉ, nghiên cứu âm thầm và đầu tư dài hạn dễ trở nên “lép vế”.

Một “streamer” có thể được biết đến chỉ sau vài tháng, nhưng một nhà khoa học có khi mất vài đến cả chục năm mới tạo ra một công trình có giá trị.

Nghịch lý ấy đặt ra câu hỏi lớn: Nếu người giỏi ngày càng ít muốn làm khoa học, thì ai sẽ tạo ra nền tảng tri thức cho tương lai đất nước? Bởi, muốn phát triển thì trước hết phải có con người làm khoa học; không có nghiên cứu cơ bản sẽ không có công nghệ lõi, không có đội ngũ khoa học mạnh sẽ khó có năng lực tự chủ công nghệ.

Nhìn rộng ra, những quốc gia vươn lên mạnh mẽ đều bắt đầu từ việc đầu tư cho con người. Trong các cuộc đua công nghệ hiện nay đều xem giáo dục, khoa học cơ bản và nhân lực chất lượng cao là nền tảng chiến lược lâu dài.

Điều đó cho thấy, nguồn nhân lực chất lượng cao không thể hình thành trong thời gian ngắn, càng không thể được tạo ra bằng những phong trào mang tính thời vụ.

Đó phải là kết quả của một chiến lược giáo dục dài hạn, nơi người học được khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo, dám đặt câu hỏi và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến.

Tuy nhiên, đào tạo thôi là chưa đủ. Một vấn đề quan trọng khác là phải biết giữ chân và trọng dụng người tài.

Người làm khoa học không chỉ cần thu nhập tương xứng, mà còn cần môi trường sáng tạo, cơ chế sử dụng minh bạch, điều kiện nghiên cứu ổn định và sự tôn trọng đối với lao động trí tuệ. Không thể kêu gọi đổi mới sáng tạo nếu những người làm khoa học vẫn loay hoay với áp lực cơm áo hay thủ tục hành chính nặng nề.

Quan trọng hơn, xã hội cũng cần thay đổi cách nhìn về thành công. Một đất nước muốn đi xa phải biết tôn vinh những giá trị bền vững, những con người âm thầm nghiên cứu và sáng tạo vì tương lai đất nước.

Khoa học công nghệ không tự nhiên xuất hiện từ những hội nghị hay khẩu hiệu truyền thông, mà bắt đầu từ những lớp học nuôi dưỡng đam mê khám phá, từ những phòng thí nghiệm giữ chân được người tài và từ cách xã hội biết trân trọng trí tuệ. Giữ được khát vọng khoa học trong người trẻ cũng chính là giữ nền móng cho tương lai phát triển của quốc gia.

LÊ MINH DŨNG

Nguồn Đồng Tháp : https://baodongthap.vn/-dat-nuoc-can-nha-khoa-hoc-nguoi-tre-can-dieu-gi--a241606.html