Dầu diesel đang trở thành 'điểm nghẽn' mới của nền kinh tế toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28-2, giá trung bình dầu diesel tại Mỹ đã tăng khoảng 45%, trong khi xăng tăng khoảng 35%.

Giá dầu diesel đang tăng nhanh hơn đáng kể so với xăng trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông. Nguồn: Daily Commercial News

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo giá diesel trung bình có thể vượt 1,53 USD/lít trong tháng này, còn xăng ở mức khoảng 1,14 USD/lít. Dù giá đã giảm nhẹ trong tuần qua nhờ kỳ vọng đạt được thỏa thuận hòa bình, khoảng cách giữa diesel và xăng vẫn ở mức cao.

Ngay cả trước xung đột, nguồn cung diesel toàn cầu đã ở trạng thái căng thẳng, khiến thị trường gần như không có “vùng đệm” khi các nước vùng Vịnh Ba Tư, khu vực sản xuất lượng lớn diesel, buộc phải cắt giảm xuất khẩu. Thách thức càng lớn khi phần lớn dầu thô tại khu vực này đặc biệt phù hợp để sản xuất diesel và nhiên liệu máy bay.

“Đó là lý do diesel tăng mạnh hơn nhiều, trong khi xăng gần như chỉ biến động cùng giá dầu thô,” ông Joe DeLaura, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Rabobank, nhận định. “Thị trường đang thiếu diesel, thiếu nhiên liệu hàng không và thiếu dầu nhiên liệu, trong khi nguồn cung xăng vẫn tương đối dồi dào.”

Trước chiến sự, các nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh xuất khẩu diesel và nhiên liệu máy bay nhiều hơn đáng kể so với xăng, trong khi các khu vực khác không đủ năng lực bù đắp phần thiếu hụt này.

“Bạn đã mất đi nguồn cung trong một thị trường vốn đã căng thẳng, và gần như không có cách nào thay thế,” ông Jason Gabelman, chuyên gia phân tích năng lượng tại TD Cowen, cho biết.

Dù Mỹ là nước xuất khẩu ròng các sản phẩm dầu mỏ, bao gồm diesel, và một số quốc gia đã tăng nhập khẩu từ Mỹ, nguồn cung bổ sung vẫn không đủ để thay thế lượng thiếu hụt từ vùng Vịnh, nơi chiếm khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu. Trung Quốc, quốc gia có thể gia tăng xuất khẩu, cũng đã hạn chế bán ra để bảo đảm nguồn cung trong nước.

“Mỹ có thể sản xuất khá nhiều, nhưng không thể cung cấp cho cả thế giới,” ông DeLaura nói.

Một yếu tố khác nằm ở đặc tính dầu thô. Dầu khai thác tại vùng Vịnh phù hợp hơn để sản xuất diesel, trong khi dầu tại Texas và New Mexico lại thích hợp hơn cho xăng, khiến khả năng thay thế càng hạn chế.

Ở phía cầu, người sử dụng diesel như doanh nghiệp vận tải hay nông nghiệp khó cắt giảm tiêu thụ trong ngắn hạn, trái ngược với người dùng xăng có thể giảm nhu cầu bằng cách đi chung xe hoặc hạn chế di chuyển.

Về phía nguồn cung, các nhà máy lọc dầu cũng không thể nhanh chóng tăng sản lượng diesel. Chúng được thiết kế với tỷ lệ sản xuất nhất định và khó thay đổi trong ngắn hạn.

“Các nhà máy lọc dầu được đầu tư để sản xuất từng loại nhiên liệu ở mức nhất định trong phạm vi cho phép,” ông Patrick De Haan cho biết. “Không thể chỉ điều chỉnh là chuyển toàn bộ sang sản xuất diesel.”

Giá diesel cũng thường cao hơn xăng do chi phí xử lý và thuế cao hơn, khiến loại nhiên liệu này phản ánh sát hơn cung cầu toàn cầu, đặc biệt khi một phần lớn sản lượng được xuất khẩu.

“Càng nhiều diesel rời khỏi nước Mỹ, giá trong nước càng chịu tác động,” ông De Haan nói.

Theo ông Kenneth Gillingham, giáo sư kinh tế năng lượng tại Đại học Yale, việc vận chuyển diesel gặp hạn chế do thiếu công suất đường ống, khiến giá loại nhiên liệu này biến động mạnh giữa các khu vực.

“Nguồn cung mang tính khu vực khiến chênh lệch giữa giá xăng và diesel ngày càng rõ rệt,” ông nhận định.

Nếu Eo biển Hormuz được mở lại, giá năng lượng có thể giảm và tình trạng thiếu hụt sẽ dần được cải thiện. Tuy nhiên, giá diesel khó có thể nhanh chóng quay về mức trước xung đột do chuỗi cung ứng đã bị gián đoạn nghiêm trọng và quá trình phân phối lại nhiên liệu có thể mất nhiều tháng.

“Chính diesel mới là thứ vận hành nền kinh tế,” ông DeLaura nói. “Và ở một mức độ nào đó, nó vận hành cả thế giới.”

Ngọc Lâm

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/dau-diesel-dang-tro-thanh-diem-nghen-moi-cua-nen-kinh-te-toan-cau-746773.html