Những ngày tháng Ba âm lịch, không khí hướng về Giỗ Tổ Hùng Vương lan tỏa rộng khắp các địa phương. Tại Lạng Sơn, dù cách xa vùng đất Tổ Phú Thọ, nhưng trong tâm thức của mỗi người dân hình ảnh các Vua Hùng vẫn luôn thiêng liêng, gần gũi.
Thuyết minh viên Bảo tàng tỉnh giới thiệu cho các em học sinh trên địa bàn tỉnh về Trống đồng Na Dương tại nhà trưng bày
Theo thông lệ, hằng năm, đến dịp Quốc giỗ, gia đình bà Mã Thị Liên, khối 7, phường Tam Thanh lại lên kế hoạch, chuẩn bị tươm tất lễ vật trở về Khu di tích lịch sử đền Hùng tại xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ. Bà Liên chia sẻ: Khi đến đây, tôi cảm thấy rất tự hào, tôi và gia đình được tham quan, nghe hướng dẫn viên giới thiệu về các di tích như đền thượng, đền thờ Mẫu Âu Cơ, tấm bia đá ghi lại lời căn dặn của Bác Hồ trong lần Người về thăm đền Hùng... Tôi luôn nhắc nhở bản thân cũng như con cháu không được phép quên đi nguồn cội dân tộc.
Đối với những học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường việc tiếp cận di sản tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được thông qua nhiều hình thức đa dạng. Tại các trường học, nội dung về thời đại Hồng Bàng, về công lao dựng nước của các Vua Hùng được lồng ghép trong các tiết học lịch sử, giáo dục công dân.
Cô Hoàng Thị Bích, Giáo viên môn Lịch sử, Trường THPT Tràng Định, xã Thất Khê chia sẻ: Ngoài việc bám sát chương trình sách giáo khoa, tôi thường linh hoạt sử dụng nhiều phương pháp như kể chuyện lịch sử, trình chiếu hình ảnh, video về Đền Hùng, hay tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm. Đặc biệt, vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, tôi lồng ghép thêm các hoạt động trải nghiệm như tìm hiểu truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ, qua đó giúp bài học trở nên sinh động và gần gũi hơn.
Cùng với nhà trường, các thiết chế văn hóa như bảo tàng, thư viện cũng đóng vai trò quan trọng trong việc “đánh thức” di sản. Tại Bảo tàng tỉnh, nhiều hiện vật, tài liệu liên quan đến lịch sử dựng nước và giữ nước được trưng bày, giúp người xem có cái nhìn trực quan hơn về quá khứ. Không gian trưng bày được sắp xếp khoa học, kết hợp giữa hiện vật và bảng biển chú thích rõ ràng, dễ hiểu, giúp khách tham quan dễ dàng nắm bắt, tìm hiểu.
Ông Nông Đức Kiên, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: Chúng tôi luôn cố gắng đổi mới hình thức trưng bày, tổ chức các buổi tham quan chuyên đề, trải nghiệm thực tế để thu hút công chúng đến bảo tàng. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chỉ đạo thuyết minh viên bảo tàng khi giới thiệu các hiện vật thời kỳ tiền sơ sử, văn hóa Đông Sơn thì lồng ghép những câu chuyện có liên quan về thời đại Hùng Vương để khách tham quan có cái nhìn trực quan, rõ nét hơn.
Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ thông tin cũng mở ra nhiều cơ hội mới trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các bộ phim tài liệu, video ngắn, bài viết trên nền tảng số về các Vua Hùng và ngày Giỗ Tổ ngày càng phong phú, dễ tiếp cận. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân, đặc biệt là giới trẻ, có thể tìm hiểu lịch sử dân tộc mọi lúc, mọi nơi. Đây là một lợi thế lớn để đưa di sản đến với cộng đồng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Em Lương Ngọc Khánh, khối 18, phường Đông Kinh cho biết: Em thường xuyên theo dõi các bộ phim về Vua Hùng cũng như các câu chuyện truyền thuyết như bánh chưng bánh dày, Mỵ châu Trọng Thủy, Sơn tinh Thủy tinh, Lạc Long Quân và Âu Cơ... trên ứng dụng youtube. Hình ảnh sống động giúp em tiếp nhận kiến thức lịch sử được dễ dàng hơn, không khô khan nhiều số liệu, chữ như trong sách.
Có thể thấy, thờ cúng Hùng Vương và hình tượng Quốc tổ Vua Hùng không chỉ là một nghi lễ, một biểu tượng văn hóa của dân tộc mà còn là cội nguồn tinh thần, là nền tảng để xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc. Việc đưa di sản vào đời sống hôm nay không chỉ nhằm bảo tồn mà còn để tiếp tục phát huy những giá trị tốt đẹp, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng. Khi những giá trị truyền thống được thắp sáng trong đời sống hiện đại, di sản sẽ không còn là “câu chuyện của quá khứ” mà trở thành nguồn lực tinh thần quý giá cho sự phát triển bền vững của xã hội hôm nay và mai sau.
ĐỨC TÂM