Để di sản trở thành nguồn lực phát triển

một ngày trướcBài gốc

Khánh Hòa được đánh giá có dư địa dồi dào để phát triển kinh tế khi khai thác di sản. Nhưng để kho tài nguyên di tích, lễ hội, tri thức dân gian... đóng góp nhiều hơn vào ngân sách, tạo nguồn lực tái đầu tư cho việc giữ gìn, phát huy di sản, cần những cách làm mang tính đột phá hơn.

Nguồn tài nguyên phong phú

Trong quá trình thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn tỉnh, lĩnh vực di tích, di sản văn hóa vẫn được xem là một mũi nhọn, chứa đựng nhiều tiềm năng để phát triển. Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL), trên địa bàn tỉnh có 3 di tích quốc gia đặc biệt (Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Bà Pô Nagar); 28 di tích, danh thắng được xếp hạng cấp quốc gia; 241 di tích, danh thắng được xếp hạng cấp tỉnh; hàng trăm di tích, danh thắng khác được đưa vào danh sách kiểm kê. Tỉnh cũng có 3 di sản được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp (nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, nghệ thuật bài chòi Trung Bộ, nghệ thuật làm gốm của người Chăm); có 12 lễ hội, nghi lễ, tri thức dân gian được Bộ VH-TT-DL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bên cạnh những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đã được xếp hạng, công nhận, ngành Văn hóa tỉnh tiếp tục triển khai thực hiện việc xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị công nhận thêm một số di tích, di sản văn hóa khác mang tầm quốc gia, quốc tế.

Người dân và du khách tham quan di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai.

Tuy nguồn tài nguyên để phát triển kinh tế di sản trên địa bàn tỉnh có sự phong phú nhưng việc khai thác những giá trị đó vẫn chưa như kỳ vọng. Hiện nay, việc thu phí tham quan mới được tổ chức tại 3 địa điểm gồm: Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar; di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai; danh thắng quốc gia Hòn Chồng. Theo báo cáo của Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh, từ đầu tháng 12-2024 đến cuối tháng 11-2025, tại 3 di tích, danh thắng nêu trên đã phục vụ hơn 2,6 triệu lượt khách có thu phí tham quan; tổng doanh thu từ phí tham quan và các nguồn thu khác ở 3 địa điểm đạt hơn 86,6 tỷ đồng. Có thể thấy, quy mô và kết quả của kinh tế di sản trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhỏ hẹp, hay đúng hơn chỉ mới ở bước khởi đầu. Hàng loạt di tích, di sản văn hóa khác trên địa bàn tỉnh đều dừng lại ở việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy ở khía cạnh giới thiệu, giáo dục truyền thống, chứ chưa thể mang lại nguồn thu kinh tế.

Cần chú trọng phát triển kinh tế di sản

Câu chuyện về kinh tế di sản không phải là vấn đề mới được đặt ra đối với ngành Văn hóa tỉnh. Bởi lâu nay, chúng ta cũng đã từng đề cập đến việc phát triển kinh tế ban đêm, phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó đều có những nội dung, kế hoạch, giải pháp liên quan đến khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa. Nhìn ra một số tỉnh, thành phố trong nước có hoạt động du lịch phát triển như: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Huế, Ninh Bình, Tây Ninh, Thanh Hóa..., nguồn thu từ các di tích, di sản văn hóa hằng năm đều ở mức cao và có đóng góp đáng kể vào ngân sách. Điều đó không đơn thuần đến từ quy mô, ý nghĩa, giá trị di sản ở các địa phương đó hơn Khánh Hòa, mà quan trọng là đến từ cách tư duy và hành động. Ở một số nơi, việc khai thác giá trị di tích, di sản văn hóa đã có sự hợp tác công - tư một cách hiệu quả. Đơn vị đại diện cho Nhà nước giữ vai trò quản lý về mặt chuyên môn nhằm không để xảy ra những biểu hiện tiêu cực trong quá trình khai thác kinh tế; doanh nghiệp tư nhân sẽ thực hiện việc khai thác giá trị di tích, di sản văn hóa vào mục đích kinh tế. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Tuấn - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, trong định hướng trở thành cực tăng trưởng quốc gia, Khánh Hòa cần ưu tiên thực hiện nhiều nhiệm vụ mang tính đột phá. Trong đó, tỉnh cần quan tâm đến việc phát triển công nghiệp văn hóa với lĩnh vực địa phương có thế mạnh, đó là du lịch văn hóa. Khai thác tốt các di tích, di sản văn hóa vào hoạt động du lịch cũng góp phần vào phát triển kinh tế một cách bền vững.

Biểu diễn văn nghệ phục vụ khách tham quan tại di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar.

Tại hội nghị tổng kết ngành VH-TT-DL toàn quốc năm 2025, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh: "Di sản văn hóa không chỉ là niềm tự hào của dân tộc, mà đã trở thành tài sản, nguồn lực đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Từ việc khai thác hiệu quả di sản văn hóa, nhiều địa phương đã phát triển mạnh mẽ, thay đổi cơ cấu kinh tế, diện mạo làng quê, đời sống người dân được nâng lên rõ rệt. Thời gian tới, di sản văn hóa phải trở thành tài sản, nguồn lực nổi trội, mang lợi thế so sánh; việc bảo tồn, tôn tạo, phát huy di sản phải gắn với sinh kế cộng đồng và phát triển bền vững".

Xác định rõ tiềm năng, nguồn lực và vai trò của kinh tế di sản chính là cách chúng ta vinh danh vốn văn hóa truyền thống, thành tựu vật chất của các bậc tiền nhân đã để lại. Vậy nên chăng, chúng ta cần đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức về giá trị của di sản văn hóa và ý nghĩa của việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, đặc biệt là nâng cao nhận thức về kinh tế di sản sâu rộng hơn. Bên cạnh đó, cần khẩn trương hoàn thiện và tổ chức thực hiện các quy hoạch bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh; xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học; hệ thống hóa các giá trị di sản văn hóa để xây dựng dữ liệu cho phát triển kinh tế di sản, du lịch, công nghiệp văn hóa; có cơ chế thu hút các nhà đầu tư, doanh nghiệp, tổ chức tham gia hoạt động trong lĩnh vực kinh tế di sản; tăng cường quảng bá, xây dựng thương hiệu di sản văn hóa Khánh Hòa.

GIANG ĐÌNH

Nguồn Khánh Hòa : http://www.baokhanhhoa.vn/van-hoa/202601/de-di-san-tro-thanh-nguon-luc-phat-trien-1ff2982/