Đề xuất mô hình 'khu tự do đổi mới sáng tạo' để TP.HCM cạnh tranh toàn cầu

2 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, điểm nhấn mang tính đột phá của dự thảo 'Luật Đô thị đặc biệt' cho TP.HCM là đề xuất bổ sung mô hình “khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo” hoặc “khu tự do đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế”. Các mô hình này được kỳ vọng tạo ra không gian thể chế linh hoạt hơn để thử nghiệm công nghệ mới, thu hút nhân tài toàn cầu và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Tập đoàn Becamex, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái định vị vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Nhưng muốn bứt phá, thành phố phải chấp nhận tư duy phát triển mới, vượt khỏi các giới hạn quản trị truyền thống.

"Các mô hình như khu thương mại tự do, khu đổi mới sáng tạo hay đô thị khoa học công nghệ không chỉ đơn thuần là 'ưu đãi đầu tư', mà phải là nơi thử nghiệm những chuẩn mực quản trị mới, cơ chế vận hành mới và chất lượng sống mới", ông Nguyễn Thế Duy nhận định.

Từ chiếc "áo cơ chế" chật hẹp đến mệnh lệnh đổi mới

Tại hội thảo góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt diễn ra mới đây, vị lãnh đạo trẻ đến từ Tập đoàn Becamex nhấn mạnh rằng, sau nhiều năm phát triển nhanh, TP.HCM đang đối mặt với hàng loạt áp lực đô thị như ùn tắc giao thông, thiếu không gian công cộng, quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và chi phí sinh hoạt ngày càng cao.

Vì vậy, nếu chỉ tạo ra các “đặc khu ưu đãi” cho doanh nghiệp mà không giải quyết được bài toán chất lượng sống thì khó tạo ra sự phát triển bền vững.

Theo ông Duy, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép TP.HCM có thêm quyền chủ động trong quy hoạch tích hợp giữa công nghiệp - đô thị - dịch vụ - giao thông và khoa học công nghệ. Đây cũng là hướng phát triển mà Becamex đã theo đuổi nhiều năm qua thông qua mô hình khu công nghiệp thế hệ mới gắn với đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Thành phố hoàn toàn có thể hình thành những “vùng động lực mới” theo mô hình đô thị khoa học công nghệ, kết nối đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và trung tâm tài chính để tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Đặc biệt, việc phát triển các khu tự do đổi mới sáng tạo cần được đặt trong tổng thể chiến lược liên kết vùng, kết nối các trung tâm logistics, cảng biển, công nghiệp công nghệ cao và các đô thị vệ tinh thành một mạch máu kinh tế thông suốt.

Ông Nguyễn Thế Duy, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Tập đoàn Becamex, góp ý cho dự thảo 'Luật Đô thị đặc biệt'. Ảnh: Hạ Long

Tuy nhiên, thể chế vượt trội phải đi cùng cơ chế giám sát hiệu quả và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

"Nếu chính sách chỉ tập trung ưu đãi đầu tư mà thiếu các tiêu chí về môi trường sống, phát triển xanh, nhà ở cho người lao động hay hạ tầng xã hội thì sẽ khó tạo ra giá trị lâu dài", ông nhấn mạnh.

Đặc biệt, vị đại biểu trẻ của Quốc hội khóa XVI cũng nhấn mạnh, các đô thị hiện đại không còn chỉ cạnh tranh bằng hạ tầng vật lý hay ưu đãi thuế, mà cạnh tranh bằng khả năng thu hút con người. Một đô thị muốn giữ chân chuyên gia, kỹ sư, nhà khoa học và người lao động chất lượng cao thì phải có môi trường sống tốt, giao thông thuận tiện, giáo dục, y tế, văn hóa và không gian công cộng hiện đại.

Chính vì vậy, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt lần này không chỉ là sửa đổi cơ chế quản lý cho riêng TP.HCM, mà còn mở ra một mô hình phát triển đô thị mới cho Việt Nam trong giai đoạn tới.

"Tăng trưởng kinh tế là phương tiện, chất lượng sống của người dân mới là mục đích tối thượng. Trong tư duy phát triển mới, người dân và người lao động không chỉ là đối tượng thụ hưởng thụ động, mà phải trở thành trung tâm của toàn bộ quá trình hoạch định chính sách", ông Duy góp ý.

“Đích đến cuối cùng của mọi cơ chế đặc thù không phải chỉ là tăng trưởng GDP, mà phải làm cho người dân sống tốt hơn, người lao động có điều kiện làm việc và an cư tốt hơn”

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó chủ tịch Tậpd đoàn Becamex

Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, thành phố từng trải qua năm nhiệm kỳ liên tiếp duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số nhờ tinh thần năng động, đổi mới và dám tiên phong. Tuy nhiên, đà tăng trưởng ấy đã có dấu hiệu chững lại trong ba nhiệm kỳ gần đây, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một “cú hích” thể chế đủ mạnh để tái kích hoạt các động lực phát triển.

Ông Được cho rằng các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260 đã tạo ra dư địa quan trọng cho TP.HCM bứt phá, song vẫn mang tính thí điểm và có thời hạn. Trong khi đó, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng pháp lý ổn định, lâu dài, tạo niềm tin chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư.

“Các doanh nghiệp hãy mạnh dạn đề xuất, kiến nghị những cơ chế vượt khung để cùng xây dựng TP.HCM thành một siêu đô thị quốc tế”, ông Được nhấn mạnh.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đề nghị các doanh nghiệp mạnh dạn góp ý cho dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Ảnh: Hạ Long.

Đề xuất loạt cơ chế vượt khung chưa từng có

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), đánh giá dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đã thể hiện tinh thần phân cấp, phân quyền rất mạnh khi trao cho TP.HCM quyền áp dụng các cơ chế đặc thù, thậm chí được “quy định khác” với nhiều văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Trung ương ban hành.

Theo HoREA, đây không đơn thuần là một thay đổi về kỹ thuật lập pháp, mà là bước chuyển lớn trong tư duy quản trị dành cho một siêu đô thị đang gánh trên vai vai trò đầu tàu kinh tế quốc gia.

Ông Châu cũng nhắc lại các mục tiêu chiến lược mà Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM: đến năm 2030 trở thành trung tâm kinh tế, khoa học công nghệ hàng đầu Đông Nam Á; năm 2045 vươn tầm châu Á và đến năm 2075 trở thành đô thị toàn cầu hiện đại, thông minh với GRDP bình quân đầu người tối thiểu 100.000 USD.

Để hiện thực hóa tham vọng này, HoREA đề xuất bổ sung cơ chế “quyền chuyển đổi không gian”, một công cụ quy hoạch hiện đại cho phép chuyển quyền phát triển xây dựng từ khu vực này sang khu vực khác. Theo HoREA, cơ chế này sẽ giúp TP.HCM có thêm dư địa bảo tồn di sản, mở rộng không gian công cộng và tái thiết đô thị hiệu quả hơn trong bối cảnh áp lực chỉnh trang và phát triển hạ tầng ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, HoREA kiến nghị trao thêm quyền chủ động cho TP.HCM trong triển khai mô hình TOD quanh các ga metro và depot.

"Thay vì phải bố trí quỹ đất thanh toán ở nơi khác như mô hình BT trước đây, thành phố có thể trực tiếp phát triển các tổ hợp tích hợp hạ tầng, thương mại dịch vụ và nhà ở ngay tại khu vực TOD, qua đó tối ưu giá trị đất đai và tạo động lực phát triển mới cho giao thông công cộng", ông Châu nói.

Một đề xuất đáng chú ý khác của HoREA là ưu tiên phát triển nhà ở xã hội cho cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang có nơi làm việc cách nhà từ 20km trở lên. Theo HoREA, nhu cầu an cư của nhóm này rất lớn nhưng trên thực tế vẫn khó tiếp cận nhà ở xã hội do vướng điều kiện và cơ chế hiện hành.

Ở khía cạnh tài chính đất đai, HoREA cũng kiến nghị TP.HCM được chủ động ban hành hệ số điều chỉnh giá đất riêng nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất, đặc biệt là đất nông nghiệp vốn đang có mức giá thấp trong bảng giá đất hiện hành.

Phía HoREA cũng cảnh báo, nếu áp dụng cứng nhắc công thức tính tiền sử dụng đất theo bảng giá đất mới, chi phí đất trong các dự án nhà ở thương mại có thể tăng gấp 2-3 lần, kéo theo áp lực tăng giá nhà trên diện rộng.

Vì vậy, hiệp hội đề xuất cho phép TP.HCM xây dựng “hệ số k3” riêng để tính tiền sử dụng đất và tiền thuê đất sát thực tiễn hơn.

Ngoài ra, HoREA còn đề xuất bổ sung quy định giới hạn chiều sâu tầng hầm nhà ở riêng lẻ nhằm tránh xung đột với hệ thống công trình ngầm trong tương lai; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn quy hoạch đối với dự án cải tạo chung cư cũ và phát triển nhà ở xã hội, hai lĩnh vực đang được xem là bài toán cấp bách của "siêu đô thị" TP.HCM.

Đại diện cho tiếng nói của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, ông Đinh Hồng Kỳ, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), cho rằng nếu muốn TP.HCM thực sự trở thành “phòng thí nghiệm” thể chế cho các mô hình mới, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần tạo ra một hành lang pháp lý đủ an toàn cho những người dám đổi mới.

Theo ông Kỳ, luật phải tách bạch rõ giữa hành vi cố ý trục lợi với những rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm chính sách, công nghệ hay mô hình quản trị mới. Bởi lẽ, bản chất của đổi mới sáng tạo luôn đi kèm khả năng thất bại.

Ông nhấn mạnh, khi TP.HCM được trao quyền triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nếu doanh nghiệp và cơ quan thực thi tuân thủ đầy đủ quy trình, minh bạch dữ liệu, công khai mục tiêu và chịu sự giám sát chặt chẽ, thì những thử nghiệm không đạt kỳ vọng không nên bị hình sự hóa.

“Một cơ chế thử nghiệm đúng nghĩa phải chấp nhận khả năng thất bại. Nếu mọi thử nghiệm đều buộc phải thành công tuyệt đối thì sẽ không còn là thử nghiệm nữa”, ông Kỳ nói.

Theo ông, điều cốt lõi là phải thiết kế được “hàng rào pháp lý” đủ rõ để bảo vệ những cán bộ, doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng cơ chế thử nghiệm để trục lợi.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Kỳ đề xuất xây dựng cơ chế “sandbox thể chế” cho phép TP.HCM thí điểm các mô hình vượt khung pháp luật hiện hành tại Thủ Thiêm, Cần Giờ hay các khu TOD quanh metro. Đây có thể trở thành không gian thử nghiệm cho hàng loạt lĩnh vực mới như fintech, tài sản số, xe tự hành hay logistics không giấy tờ.

Theo ông, trong bối cảnh công nghệ và mô hình kinh doanh thay đổi quá nhanh, nếu thể chế không đủ linh hoạt để thử nghiệm và điều chỉnh, TP.HCM sẽ khó giữ vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo của cả nước.

Còn dưới góc nhìn của một doanh nhân trẻ, ông Nguyễn Thế Duy kiến nghị bổ sung vào dự thảo luật mô hình “Khu tự do đổi mới sáng tạo về khoa học - công nghệ - giáo dục quốc tế” (STEI-FIZ).

Theo đề xuất, STEI-FIZ không được định vị như một khu công nghệ cao hay trung tâm giáo dục đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái tích hợp toàn diện giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo quốc tế, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp công nghệ cao trong cùng một không gian thể chế đặc thù.

Mô hình này được thiết kế theo hướng tự do hóa tối đa các hoạt động trao đổi tri thức, thử nghiệm chính sách và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao toàn cầu... những yếu tố cốt lõi tạo nên sức cạnh tranh của các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới.

Điểm khác biệt quan trọng của STEI-FIZ nằm ở “hạ tầng thể chế”, thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng vật lý. Theo lãnh đạo Becamex, trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, năng lực cạnh tranh không còn nằm ở ưu đãi đất đai hay chi phí lao động rẻ, mà ở khả năng tạo ra một môi trường đủ mở để tri thức, công nghệ và nhân tài có thể lưu chuyển tự do.

Do đó, doanh nghiệp này kiến nghị cần luật hóa địa vị pháp lý đặc thù cho STEI-FIZ, đồng thời trao quyền tự chủ cao trong quản trị, vận hành và thiết kế cơ chế ưu đãi đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Nếu được triển khai hiệu quả, STEI-FIZ có thể trở thành “điểm hội tụ tri thức” mới của khu vực, nơi các tập đoàn công nghệ đa quốc gia, viện nghiên cứu, chuyên gia và nhà khoa học quốc tế lựa chọn làm nơi nghiên cứu, làm việc và phát triển dài hạn.

Quan trọng hơn, mô hình này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một trong những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm của Việt Nam: khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao với nhu cầu chuyển đổi số và sản xuất công nghệ cao của doanh nghiệp.

Theo Ban soạn thảo, dự án Luật Đô thị đặc biệt hiện gồm khoảng 46 điều, hướng tới thiết lập một khung thể chế riêng cho đô thị có quy mô dân số và kinh tế lớn nhất cả nước.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là TP.HCM chỉ lập một “Quy hoạch tổng thể thành phố”, tích hợp và thay thế nhiều loại quy hoạch hiện hành nhằm giảm chồng chéo, tăng tính đồng bộ trong quản trị đô thị.

Dự thảo luật cũng đề xuất trao thêm quyền chủ động cho thành phố trong phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch; đồng thời cho phép lập song song quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết để rút ngắn quy trình đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục.

Theo dự thảo, gần 300 thẩm quyền từ Trung ương sẽ được phân cấp cho TP.HCM; luật cũng được ưu tiên áp dụng khi có xung đột với các luật khác.

Dự luật dự kiến trình Quốc hội khóa XVI vào cuối năm 2026.

Quốc Hải

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/de-xuat-mo-hinh-khu-tu-do-doi-moi-sang-tao-de-tphcm-canh-tranh-toan-cau-d46141.html