Áp dụng trường hợp nào?
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có góp ý hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gửi Bộ Công an. VCCI ghi nhận và đánh giá cao nhiều điểm tiến bộ trong dự thảo, như chế định “tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự”. Theo đại diện cộng đồng doanh nghiệp, đây là một chế định hoàn toàn mới, tạo ra tầng xử lý trung gian giữa “truy cứu ngay” và “miễn ngay”, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 về ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế trước khi xử lý hình sự.
VCCI có ý kiến xoay quanh đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Ảnh minh họa.
Dự thảo đề xuất chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế; đồng thời đặt điều kiện hành vi phải gắn với mục đích “phát triển kinh tế xã hội”, “mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cho địa phương, đất nước”. Tuy nhiên, theo VCCI, điều kiện mang tính định tính này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan tố tụng, từ đó ảnh hưởng đến tính công bằng và minh bạch của chính sách.
Theo đó, đại diện cộng đồng doanh nghiệp đề nghị cân nhắc điều chỉnh theo hướng xác định các điều kiện cốt lõi rõ ràng hơn, bao gồm: Hành vi gây thiệt hại về kinh tế; không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân; chủ thể vi phạm có khả năng và cam kết khắc phục toàn bộ hậu quả.
VCCI cũng đề nghị ban soạn thảo bổ sung giải trình rõ hơn về hậu quả pháp lý và thủ tục thực hiện chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
Cân nhắc xử lý vi phạm tài sản số, ngân hàng
Về hành vi trái phép liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo, VCCI cho rằng, khung pháp lý quản lý còn đang trong quá trình xây dựng. Luật Công nghiệp Công nghệ số mới định nghĩa “tài sản số” nhưng chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh về kinh doanh, giao dịch trong lĩnh vực này.
Khi chưa có quy định rõ ràng về hành vi nào là “hợp pháp” và hành vi nào là “trái phép”, việc hình sự hóa hành vi “trái phép” sẽ tạo ra rủi ro pháp lý rất lớn cho doanh nghiệp fintech, sàn giao dịch và nhà đầu tư. Mô tả hành vi trong dự thảo cũng còn rất chung chung.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nước tiên tiến như Singapore, Nhật Bản, Liên minh châu Âu đều xây dựng khung pháp lý quản lý trước (cấp phép, đăng ký, cơ chế thử nghiệm sandbox), sau đó mới hình sự hóa các hành vi vi phạm nghiêm trọng đã được định nghĩa rõ.
VCCI đề nghị chỉ hình sự hóa các hành vi trong lĩnh vực này sau khi đã có khung pháp lý quản lý hoàn chỉnh. Trong giai đoạn hiện tại, các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua tiền ảo hoàn toàn có thể xử lý theo các tội danh hiện hành như: Điều 174 (lừa đảo chiếm đoạt tài sản), và Điều 290 (sử dụng mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản).
Về các hành vi trong lĩnh vực ngân hàng như bảo lãnh tín dụng, quản lý tài sản bảo đảm, quản lý khoản vay sau giải ngân, dự thảo liệt kê các hoạt động nhưng chưa mô tả hành vi phạm tội cụ thể. Theo VCCI, nếu quy định quá rộng, mọi sai sót trong quản lý khoản vay, quản lý tài sản bảo đảm đều có nguy cơ bị hình sự hóa. Điều này có thể khiến cán bộ ngân hàng e ngại trong việc ra quyết định tín dụng, ảnh hưởng đến dòng chảy tín dụng phục vụ phát triển kinh tế...
Việt Linh