Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lịch sử khi chuyển dịch từ vai trò gia công truyền thống sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thời trang toàn cầu. Theo dữ liệu mới nhất, năm 2024 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Việt Nam lần đầu tiên vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất vào thị trường Mỹ trong 5 tháng đầu năm.
Sự chuyển dịch từ gia công cắt may sang mô hình FOB
Tại Hội thảo thường niên Liên hiệp các Học viện công nghệ thời trang quốc tế (IFFTI) lần thứ 28, các chuyên gia nhận định Việt Nam không còn đơn thuần là một trung tâm sản xuất quy mô lớn. Ông Haluk Demirtel, Phó Chủ tịch Vận hành tại Li & Fung, cho biết sự tăng trưởng tại thị trường Mỹ là kết quả của việc doanh nghiệp nội địa chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình FOB (Free On Board).
Dệt may Việt Nam đang đứng trước cơ hội vượt khỏi vai trò gia công truyền thống.
Với mô hình FOB, các doanh nghiệp chủ động từ khâu thu mua nguyên phụ liệu, quản lý sản xuất đến khâu giao hàng. Điều này giúp nâng cao biên lợi nhuận và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là sự lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, vốn chiếm tới 70% và chủ yếu đến từ Trung Quốc. Việc giải quyết bài toán dòng tiền và thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) được xem là yếu tố then chốt để hoàn thiện chuỗi cung ứng nội địa.
Áp lực sản xuất xanh và rào cản thương mại
Dù có nhiều lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do, ngành dệt may đang đối mặt với áp lực chuyển đổi sang sản xuất bền vững. Giáo sư Donna Cleveland từ Đại học RMIT Việt Nam nhận định, Việt Nam là địa điểm đặc biệt phù hợp để thảo luận về tương lai thời trang nhờ sự hội tụ giữa sản xuất quy mô lớn và tri thức văn hóa bản địa.
Bà Vũ Thảo, nhà sáng lập Kilomet109 (trái) giới thiệu sản phẩm thời trang được lấy từ nguyên liệu tự nhiên.
Tuy nhiên, ông Demirtel thẳng thắn thừa nhận rằng tính bền vững vẫn đang chịu áp lực từ yếu tố giá cả. Đối với nhiều người tiêu dùng quốc tế, giá thành vẫn là ưu tiên hàng đầu, trong khi các tiêu chuẩn xanh hiện mới dừng lại ở mức khuyến khích thay vì bắt buộc. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải cân đối giữa chi phí đầu tư công nghệ sạch và khả năng cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế.
Tái định nghĩa giá trị thông qua văn hóa bản địa
Bên cạnh sản xuất xuất khẩu, thị trường nội địa cũng bộc lộ những khoảng cách về tiêu chuẩn sản xuất. Bà Nguyễn Liên Chi, Giám đốc nội dung tạp chí ELLE Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc "bản địa hóa" khái niệm bền vững, biến nó thành hành động thiết thực thay vì chỉ dừng lại ở nhận thức.
Một hướng đi mới đầy triển vọng là kết nối thời trang đương đại với các cộng đồng địa phương. Nhà thiết kế Vũ Thảo, sáng lập Kilomet109, đã thành công trong việc xây dựng mạng lưới hợp tác với đồng bào dân tộc thiểu số để sử dụng sợi và thuốc nhuộm tự nhiên. Cách tiếp cận này không chỉ bảo tồn kỹ thuật truyền thống mà còn tạo ra thế mạnh khác biệt cho thời trang Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Triển lãm kết hợp giữa dệt may truyền thống và thiết kế đương đại tại IFFTI 2026.
Tóm lại, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ "công xưởng sản xuất" thành "tác nhân định hình" chuỗi giá trị toàn cầu. Để đạt được điều này, sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, nhà thiết kế và các chính sách hỗ trợ phát triển bền vững sẽ là nhân tố quyết định trong giai đoạn mới.
PHỐ HỘI