Trước bối cảnh dịch bệnh Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo đang diễn biến theo chiều hướng ngày càng tồi tệ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phát đi lời kêu gọi khẩn thiết tới các bên xung đột tại miền đông nước này, yêu cầu một lệnh ngừng bắn ngay lập tức.
Lời kêu gọi trên được đưa ra trong bối cảnh xung đột vũ trang kéo dài đang khiến các nỗ lực kiểm soát dịch bệnh ở CHDC Congo rơi vào tình trạng tê liệt hoàn toàn, đẩy công tác cứu trợ y tế vào ngõ cụt và trực tiếp đe dọa đến mạng sống của hàng triệu người dân vô tội.
Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đưa ra lời cảnh báo về một "cuộc va chạm thảm khốc giữa dịch bệnh và chiến tranh" đang diễn ra tại miền đông CHDC Congo. Những cuộc giao tranh ác liệt không hồi kết đã buộc hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa, chịu cảnh ly tán và phải chen chúc trong các trại tị nạn tạm bợ, tồi tàn, quá tải.
Đây chính là môi trường lý tưởng để virus Ebola sinh sôi và lây lan với tốc độ chóng mặt. Người đứng đầu WHO cay đắng thừa nhận, ngành y tế không thể xây dựng lòng tin trong cộng đồng hay thực hiện các biện pháp cách ly người bệnh một khi bom đạn vẫn trút xuống mỗi ngày.
Nỗi kinh hoàng nơi tuyến đầu
Theo các số liệu cập nhật mới nhất, CHDC Congo đã ghi nhận gần 1.000 ca nghi nhiễm, trong đó có hơn 200 trường hợp tử vong. Đau lòng hơn, trẻ em chiếm tới 1/4 số ca tử vong bởi Ebola.
Cơn ác mộng y tế này không còn gói gọn trong một vùng mà đã tràn qua 11 khu vực y tế thuộc các tỉnh Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu của CHDC Congo. Ebola thậm chí đã lan sang nước láng giềng Uganda với 17 ca nhiễm được xác nhận, cướp đi sinh mạng và đe dọa sự an toàn của cả các nhân viên y tế nơi tuyến đầu.
Một khu cách ly bệnh nhân Ebola bị "những cá nhân không rõ danh tính" phóng hỏa ở Mongbwalu, CHDC Congo. Ảnh: Michel Lunanga/Getty Images
Nguyên nhân khiến cuộc khủng hoảng này thêm phần trầm trọng chính là sự leo thang xung đột giữa quân đội Chính phủ Congo và nhóm phiến quân M23. Các cơ sở y tế liên tục trở thành mục tiêu tấn công, lều trại của bệnh nhân bị thiêu rụi, cùng với đó là tâm lý hoài nghi, bất hợp tác từ phía cộng đồng đã đẩy các y bác sĩ vào tình thế nguy hiểm cận kề.
Giữa làn mưa bom bão đạn và sự khan hiếm vật tư trầm trọng, nhiều bác sĩ phải tự bỏ tiền túi để mua sắm từ những thứ cơ bản nhất như xà phòng, chất khử trùng chlorine, đồ bảo hộ cho đến cả túi đựng thi thể bệnh nhân.
Khó khăn chồng chất khó khăn, khi việc vận chuyển các mẫu xét nghiệm phải vượt qua chặng đường hơn 1.700 km trên những cung đường xuống cấp nghiêm trọng, khiến thời gian chẩn đoán bị kéo dài và cơ hội cứu sống người bệnh dần trôi qua.
Vòng xoáy chết chóc giữa đói nghèo và dịch bệnh
Thảm kịch tại CHDC Congo còn bị đẩy lên đỉnh điểm bởi bóng ma của nạn đói. Gần 10 triệu người dân tại các tỉnh miền đông nước này đang phải vật lộn từng ngày với tình trạng thiếu hụt lương thực nghiêm trọng. Cơ thể suy nhược do thiếu ăn, suy dinh dưỡng đã bào mòn hệ miễn dịch của người dân, biến họ thành những mục tiêu dễ bị virus Ebola tấn công nhất.
Sự kết hợp giữa đói nghèo và dịch bệnh đã tạo nên một vòng xoáy chết chóc bủa vây những kiếp người khốn khổ.
Dù các tổ chức nhân đạo quốc tế lớn như Quỹ Cứu trợ Trẻ em (Save the Children) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) đang nỗ lực hết mình để ứng cứu, các hoạt động cứu trợ liên tục bị gián đoạn và cản trở do tình hình an ninh bất ổn.
Về mặt tài chính, dù các nhà tài trợ quốc tế đã cam kết hỗ trợ khoản ngân sách lên tới khoảng 500 triệu USD, quy trình thủ tục chậm trễ khiến nguồn vốn này vẫn chưa thể được giải ngân kịp thời đến nơi cần thiết.
Trên mặt trận khoa học, các chuyên gia đang chạy đua với thời gian để thử nghiệm các loại thuốc kháng virus và liệu pháp kháng thể đơn dòng, nhưng những điều kiện thực địa khắc nghiệt và nguy hiểm đã kìm hãm đáng kể tiến độ nghiên cứu.
Trước tình thế này, WHO một lần nữa khẩn thiết kêu gọi cộng đồng quốc tế phải hành động ngay lập tức trước khi quá muộn. Giám đốc Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh, việc khống chế thành công sự lây lan của dịch Ebola hoàn toàn phụ thuộc vào việc các nhân viên y tế có được bảo đảm quyền tiếp cận nhân đạo một cách an toàn và liên tục hay không.
Quyết định có chấp nhận một lệnh ngừng bắn tạm thời của các bên tham chiến hay không giờ đây sẽ là yếu tố then chốt, định đoạt số phận của hàng triệu sinh mạng vô tội đang bị kẹt giữa làn đạn lạc và 'lưỡi hái tử thần' của dịch bệnh.
Anh Vũ