Điểm nghẽn đối với người mua nhà ở xã hội

2 giờ trướcBài gốc

“Nút thắt” về thủ tục xác định thu nhập

Những năm gần đây, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển NƠXH, để đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người thu nhập thấp và lao động khu công nghiệp. Theo đó, NƠXH được ưu tiên phát triển và khuyến khích đầu tư thông qua cơ chế đất đai, tín dụng ưu đãi, giảm tiền sử dụng đất và các ưu đãi khác nhằm tạo nguồn cung ổn định cho thị trường. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy nhiều vướng mắc phát sinh ngoài dự kiến, ảnh hưởng trực tiếp đến người mua, đặc biệt là ở khâu xác nhận thu nhập.

Đây là một trong những điều kiện bắt buộc để một người đăng ký mua NƠXH được coi là đủ điều kiện theo quy định hiện hành. Về nguyên tắc, để mua được NƠXH, người mua phải chứng minh rằng thu nhập của họ nằm trong mức quy định, không sở hữu nhà ở tại địa phương nơi đang đăng ký mua. Điều này nhằm đảm bảo chính sách đúng đối tượng, dành phần cho những người thực sự cần hỗ trợ. Nhưng khi điều kiện này được cụ thể hóa thành các thủ tục hành chính, lại xuất hiện nhiều bất cập đáng lo ngại.

Việc xác nhận thu nhập cho người mua NƠXH còn gặp nhiều vướng mắc.

Theo quy định tại Nghị định 261/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 100/2024/NĐ-CP, người mua NƠXH phải xác định thu nhập bình quân trong 12 tháng liền kề trước khi nộp hồ sơ và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Với người lao động ký hợp đồng chính thức và nhận lương qua tài khoản hàng tháng, việc xác nhận này tương đối đơn giản: hồ sơ có bảng lương, hợp đồng lao động và giấy tờ liên quan làm cơ sở để xác minh…

Nhưng với nhóm lao động tự do, lao động phi chính thức, kinh doanh nhỏ lẻ hoặc làm việc “gig economy” (như lái xe công nghệ, bán hàng online, lao động thời vụ…), việc chứng minh thu nhập trở nên cực kỳ phức tạp. Nhiều trường hợp người lao động có thu nhập thực tế phù hợp nhưng không có giấy tờ chứng minh hợp lệ, khiến hồ sơ bị “kẹt” ở bước xác nhận thu nhập, “điểm nghẽn” khiến họ mất cơ hội đăng ký mua NƠXH. Thậm chí có người mất hàng tháng mà vẫn chưa nhận được xác nhận, trong khi thời hạn nộp hồ sơ theo yêu cầu của chủ đầu tư có hạn, dẫn đến bỏ lỡ cơ hội mua nhà.

“Việc xác nhận thu nhập hiện nay đang đặt nặng yếu tố “chứng từ” hơn là “bản chất thu nhập”, vô tình làm mất đi ý nghĩa nhân văn của chính sách NƠXH. Không thể áp cùng một tiêu chí hành chính cho cả người làm công ăn lương và người lao động tự do. Chính sách cần có ‘độ mở’ nhất định, chấp nhận các hình thức chứng minh thay thế, như dữ liệu bảo hiểm, giao dịch ngân hàng, hoặc xác nhận theo hộ gia đình”, - chuyên gia kinh tế TS Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Sớm kiện toàn hệ thống dữ liệu thông tin

Theo đánh giá, “điểm nghẽn” về xác minh thông tin thu nhập đối với người có nhu cầu mua NƠXH xuất phát từ việc thiếu dữ liệu thu nhập chính thức về lao động tự do và nhóm phi chính thức. Cơ sở dữ liệu quốc gia hiện chưa có hệ thống thống nhất để lưu trữ và đối chiếu thông tin về thu nhập ngoài hệ thống lương chính thức, dẫn đến các cơ quan chức năng, đặc biệt là công an xã/phường hoặc UBND cấp xã, không có căn cứ pháp lý hay dữ liệu để xác nhận.

Bên cạnh đó, quy định hành chính chưa đồng bộ, việc xác nhận thu nhập được giao cho các cơ quan khác nhau, có nơi giao cho công an, có nơi giao cho UBND xã/phường, nhưng không có hướng dẫn rõ ràng và công cụ kỹ thuật hỗ trợ, dẫn đến sự “mơ hồ” trong thực thi. Điều này không chỉ kéo dài thời gian xử lý, mà còn gây khác biệt trong cách áp dụng ở từng địa bàn, ảnh hưởng tới tính công bằng của chính sách.

Cần sớm kiện toàn hệ thống dữ liệu và kết nối thông tin trên toàn quốc để phục vụ quá trình xác nhận thu nhập cho người mua NƠXH.

Ngoài ra, việc chưa có hệ thống liên thông dữ liệu dân cư – thu nhập – hồ sơ việc làm cũng là một vướng mắc, khiến mỗi địa phương đều phải xử lý riêng rẽ các trường hợp nộp hồ sơ, gây áp lực lớn cho cán bộ và kéo dài thời gian xử lý. Đây là một trong những lý do khiến nhiều hồ sơ NƠXH không được giải quyết kịp thời, trong khi nhu cầu ngày càng gia tăng ở các đô thị lớn.

“Đối với người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, lao động không có hợp đồng lao động, đây không chỉ là “gàn dở thủ tục”, mà là rào cản thực sự khiến họ không thể tiếp cận chính sách an sinh xã hội mà lẽ ra họ được thụ hưởng. Về phía doanh nghiệp có thể làm các dự án NƠXH rơi vào trạng thái làm nhà mới nhưng người mua không đến kịp. Ngoài ra, việc chậm giải quyết hồ sơ mua NƠXH còn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện hành vi tiêu cực” – chuyên gia về quản lý đô thị TS Nguyễn Quang nhìn nhận.

Trước những vướng mắc này, nhiều chuyên gia cho rằng, cần phải đẩy nhanh việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa các cơ quan Nhà nước, đặc biệt là dữ liệu dân cư, việc làm, thu nhập, bảo hiểm, thuế… để cơ quan chức năng có thể tra cứu và đối chứng ngay khi tiếp nhận hồ sơ, sẽ giúp minh bạch và giảm thời gian xử lý. Đồng thời, Chính phủ ban hành hướng dẫn cụ thể, thống nhất về quy trình xác nhận thu nhập trên toàn quốc để tránh tình trạng mỗi địa phương vận dụng khác nhau. Song song đó, cần tăng cường đào tạo kỹ năng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tiếp dân.

“Nếu các cơ sở dữ liệu về dân cư, thuế, bảo hiểm, việc làm được liên thông, việc xác định đối tượng mua nhà ở xã hội sẽ trở nên đơn giản, minh bạch và ít tranh cãi hơn. Muốn NƠXH phát triển bền vững, phải coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu. Ngoài ra, cần chuẩn hóa quy trình xác nhận trên toàn quốc, tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và áp dụng khác nhau; đồng thời quy định rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý hồ sơ của cơ quan xác nhận để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân” – chuyên gia kinh tế PGS. TS Trần Đình Thiên nêu quan điểm.

Doãn Thành

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/diem-nghen-doi-voi-nguoi-mua-nha-o-xa-hoi.966315.html