Điểm nóng xung đột ngày 9-1: Mỹ muốn có Greenland từ gần 160 năm trước

18 giờ trướcBài gốc

Sau khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, ông Donald Trump tiếp tục làm dư luận quốc tế dậy sóng khi công khai tuyên bố mong muốn kiểm soát Greenland, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự.

Theo CNN, những phát ngôn của Tổng thống Mỹ ngay lập tức làm châu Âu lo ngại và hứng chịu làn sóng chỉ trích dữ dội.

Ý định từ thế kỷ XIX

Sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland đã xuất hiện từ thế kỷ XIX. Năm 1867, ngay sau khi Mỹ mua Alaska từ Nga với giá 7,2 triệu USD, Ngoại trưởng Mỹ khi đó là ông William H. Seward đã tính tới việc mở rộng ảnh hưởng ở Bắc Cực. Ông đề xuất khả năng mua thêm Greenland và Iceland từ Đan Mạch.

Iceland từng là thuộc địa của Na Uy và Đan Mạch trong quãng thời gian 1262-1944 trước khi giành độc lập.

Greenland – hòn đảo đang được Mỹ nhiều lần bày tỏ mong muốn kiểm soát. Ảnh: AP

Theo tài liệu của Bộ Ngoại giao Mỹ, ông Seward cùng các cộng sự cho rằng Greenland có đường bờ biển dài, nhiều vịnh sâu, thuận lợi cho đánh bắt và giao thương, đồng thời giàu tiềm năng khoáng sản.

Tuy nhiên, kế hoạch này chỉ dừng lại trên giấy, chưa bao giờ trở thành đề nghị chính thức.

Đến năm 1910, theo đài CNN, Đại sứ Mỹ tại Đan Mạch Maurice Francis Egan đưa ra một ý tưởng được chính ông mô tả là "rất táo bạo": Mỹ sẽ trao cho Đan Mạch đảo Mindanao ở Philippines (khi đó là lãnh thổ của Mỹ) để đổi lấy Greenland và quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch.

Đề xuất này cũng nhanh chóng chìm vào quên lãng khi châu Âu tiến gần Thế chiến thứ nhất. Sau đó, Mỹ chỉ mua được quần đảo Tây Ấn của Đan Mạch (nay là Quần đảo Virgin) vào năm 1917 với số vàng trị giá 25 triệu USD.

Lời đề nghị 100 triệu USD

Trong Thế chiến thứ hai, sau khi Đức chiếm Đan Mạch, Mỹ đảm nhận việc bảo vệ Greenland và thiết lập các căn cứ quân sự tại đây. Đến năm 1946, Tổng thống Mỹ Harry Truman lần đầu tiên đưa ra đề nghị chính thức mua Greenland.

Theo các tài liệu được giải mật, Mỹ sẵn sàng trả 100 triệu USD bằng vàng cho Đan Mạch. Washington khi đó coi Greenland là yếu tố then chốt cho an ninh quốc gia trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bắt đầu manh nha. Tuy nhiên, Đan Mạch thẳng thừng từ chối bán lãnh thổ.

Vị trí của Greenland trên bản đồ Bắc Đại Tây Dương, nơi được xem là nút giao chiến lược. Ảnh: AP

Dù không mua được Greenland, Mỹ vẫn được phép duy trì sự hiện diện quân sự. Hiện nay, Mỹ chỉ còn một căn cứ duy nhất tại đây là Căn cứ không gian Pituffik (tên cũ là Thule).

Năm 1979, Greenland tổ chức trưng cầu dân ý và giành quyền tự trị, mở rộng quyền tự quyết đối với các vấn đề nội bộ dù vẫn là vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch. Người dân Greenland ngày càng thể hiện rõ lập trường không muốn trở thành "món hàng" trong các thương vụ địa – chính trị.

Căng thẳng quay lại

Trong nhiệm kỳ đầu của mình, ông Donald Trump từng gây sốc khi ví việc mua Greenland như một "thương vụ bất động sản lớn" vào năm 2019. Ý tưởng này lập tức bị chính quyền Đan Mạch và Greenland bác bỏ.

Sau khi tái đắc cử tổng thống Mỹ năm 2024, ông Trump tiếp tục khơi lại vấn đề. Thậm chí, ông tuyên bố Mỹ "sẽ có được Greenland, bằng cách này hay cách khác".

Nhà Trắng mới đây còn khẳng định việc kiểm soát Greenland là ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ, không loại trừ khả năng dùng đến quân đội.

Tuy nhiên, với nhiều lần thất bại và sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế, tham vọng của Mỹ đối với Greenland tiếp tục là bài toán khó, tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn nghiêm trọng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

"Kho báu" băng giá

Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, có diện tích hơn 2,1 triệu km², nằm ở vị trí chiến lược giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Hòn đảo này án ngữ "khe hở GIUK" – tuyến hàng hải quan trọng nối Bắc Cực với Đại Tây Dương.

Không chỉ vậy, Greenland còn sở hữu trữ lượng đáng kể dầu khí, khí đốt và các loại đất hiếm, khiến giá trị địa – chính trị của vùng đất băng giá này ngày càng tăng.

Tường Như

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/diem-nong-xung-dot-ngay-9-1-my-muon-co-greenland-tu-gan-160-nam-truoc-196260108072043941.htm