Các công ty công nghệ lượng tử đang bước vào giai đoạn chuyển mình rõ rệt, khi lĩnh vực này dần rời khỏi phạm vi nghiên cứu thuần túy để tiến gần hơn tới thị trường. Làn sóng niêm yết cổ phiếu gần đây cho thấy nhiều doanh nghiệp không còn chỉ tập trung vào các đột phá khoa học, mà bắt đầu tìm kiếm nguồn vốn, khách hàng và cơ hội tạo doanh thu trong tương lai gần.
Ảnh chụp tại lễ niêm yết cổ phiếu của Horizon Quantum trên bảng điện tử Nasdaq MarketSite, New York (Mỹ), ngày 20-3-2026. Ảnh: CNBC
Đáng chú ý, xu hướng này diễn ra trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu vẫn còn nhiều biến động. Tuy vậy, một số công ty lượng tử vẫn quyết định lên sàn, coi đây là thời điểm phù hợp để tận dụng sự quan tâm của nhà đầu tư đối với công nghệ mới.
Công ty phát triển phần cứng và phần mềm lượng tử Xanadu Quantum đã bắt đầu giao dịch trên Nasdaq và Sở giao dịch chứng khoán Toronto sau khi sáp nhập với một công ty SPAC (công ty mua lại có mục đích đặc biệt).
Trước đó, Horizon Quantum, công ty phần mềm lượng tử có trụ sở tại Singapore, cũng đã niêm yết theo cách tương tự. Công ty điện toán lượng tử nguyên tử trung tính Infleqtion lên sàn New York từ tháng 2, trong khi IonQ, một trong những doanh nghiệp niêm yết sớm nhất trong lĩnh vực này, thường được xem là trường hợp mở đường cho các công ty đi sau.
Dù vậy, phản ứng của thị trường cho thấy sự thận trọng vẫn hiện hữu. Sau khi niêm yết, cổ phiếu của một số doanh nghiệp đã giảm, phản ánh tâm lý dè dặt của nhà đầu tư đối với các công nghệ còn trong giai đoạn thử nghiệm. Tuy nhiên, điều này không làm chậm lại kế hoạch của các công ty, bởi họ cho rằng ngành lượng tử đang tiến đến một thời điểm quan trọng.
Ông Joe Fitzsimons, nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Horizon Quantum, nhận định đây là thời điểm phù hợp để bước ra thị trường.
“Đối với điện toán lượng tử, đây thực sự là thời điểm lý tưởng để ra mắt,” ông nói, đồng thời cho biết trong khoảng 18 tháng qua đã có nhiều bước tiến đáng kể. Theo ông, những tiến bộ này giúp lĩnh vực lượng tử không còn quá xa vời như trước, mà bắt đầu có cơ sở để hướng đến các ứng dụng thực tế.
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia trong ngành chia sẻ. Ông Velu Sinha, đối tác tại Bain & Company, công ty tư vấn quản lý của Mỹ, cho rằng điện toán lượng tử đang chuyển dần từ lĩnh vực nghiên cứu sang giai đoạn thương mại rõ nét hơn. Ông cho biết các công ty đang tận dụng cơ hội để tiếp cận nguồn vốn và mở rộng hoạt động, khi nhà đầu tư ngày càng quan tâm tới khả năng tạo ra giá trị thực tế.
Sức hút của điện toán lượng tử nằm ở khả năng giải quyết những bài toán mà máy tính truyền thống khó xử lý hiệu quả. Các ứng dụng tiềm năng trải rộng từ khám phá thuốc, khoa học vật liệu đến tối ưu hóa logistics và mô hình tài chính. Chính triển vọng này đã khiến lĩnh vực lượng tử thu hút sự quan tâm của các tập đoàn công nghệ lớn như Alphabet, Microsoft, Amazon và IBM, những bên đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển công nghệ này trong nhiều năm qua.
Tuy nhiên, con đường từ tiềm năng đến ứng dụng thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Công nghệ lượng tử hiện chưa đạt đến mức ổn định cần thiết để triển khai rộng rãi. Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu đã đạt được tiến bộ trong việc cải thiện khả năng sửa lỗi và nâng cao số lượng qubit, nhưng để tạo ra lợi thế rõ rệt so với máy tính cổ điển, ngành vẫn cần thêm thời gian.
Theo ông Velu Sinha, đối tác tại Bain & Company, những minh chứng đầu tiên về lợi thế lượng tử thực tiễn có thể xuất hiện vào giai đoạn 2028-2029, khi các hệ thống đạt khoảng 100 qubit logic.
“Nhưng để có các ứng dụng thương mại quy mô lớn, như phát triển thuốc hay tối ưu hóa hậu cần, ngành có thể cần tới 1.000 qubit - 10.000 qubit logic”, ông cho biết, đồng thời nhận định thời điểm triển khai rộng rãi nhiều khả năng rơi vào giữa những năm 2030.
Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt để tạo nguồn thu sớm. Horizon Quantum tập trung phát triển các công cụ có thể hoạt động trên cả hệ thống cổ điển và lượng tử.
Ông Joe Fitzsimons, Giám đốc điều hành công ty, cho biết nguồn vốn huy động được sẽ dùng để mở rộng đội ngũ và “tung ra phiên bản thử nghiệm đầu tiên cho người dùng sớm trong năm nay”, qua đó từng bước tiếp cận thị trường thay vì chờ công nghệ hoàn thiện.
Tương tự, Xanadu Quantum đầu tư vào các nền tảng điện toán đám mây cho phép nhà phát triển trả phí để thử nghiệm thuật toán. Infleqtion cũng theo đuổi lộ trình từng bước.
Ông Matthew Kinsella, Giám đốc điều hành công ty, cho rằng “quá trình thương mại hóa sẽ diễn ra theo từng giai đoạn”, đồng thời nhấn mạnh nguồn vốn từ niêm yết sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động và đẩy nhanh triển khai ứng dụng.
Bên cạnh khu vực tư nhân, vai trò của chính phủ vẫn rất quan trọng. Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu đã cam kết đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ lượng tử, coi đây là lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong điện toán và an ninh mạng.
Theo ông Marc Einstein, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, việc mỗi cá nhân sở hữu máy tính lượng tử có thể còn khá xa. Tuy nhiên, ông cho rằng “các tổ chức lớn vận hành hệ thống và cung cấp dịch vụ lượng tử có thể xuất hiện sớm hơn nhiều”, cho thấy thị trường trong tương lai gần nhiều khả năng sẽ phát triển theo mô hình dịch vụ, thay vì phổ cập thiết bị như máy tính cá nhân hiện nay.
Theo CNBC, CNN
Tùng Lâm