Đình của người làng biển

3 giờ trướcBài gốc

Đình làng Nại Hiên Đông. Ảnh: Hoài Nam

Dấu tích làng xưa

Nằm trên đường Phạm Văn Xảo, đình làng Nại Hiên Đông (phường Sơn Trà) là một trong những di tích lịch sử - văn hóa, gắn liền với lịch sử hình thành làng xã nơi cửa biển Đà Nẵng.

Nhiều nguồn sử liệu hiện tồn cho biết, vùng đất này được định cư từ giữa thế kỷ 15, khi những cư dân Đại Việt đầu tiên theo dòng di dân từ đồng bằng Bắc Bộ vào khai khẩn, lập làng. Họ dựng nên ngôi đình để thờ thần Thành hoàng và các bậc Tiền hiền, Hậu hiền - những người có công mở đất.

Khởi thủy, Nại Hiên Đông có tên dân dã là xứ Cồn Nhàn. Có người cho rằng không phải Cồn Nhàn mà là Cồn Nhạn. Chữ “Nhàn” do chữ “Nhạn” đọc chệch mà ra.

Nguyên xưa kia, đây là vùng đầm lầy nước đọng gần cửa biển, khi thủy triều lên xuống, những con tôm, cá, cua biển... theo dòng nước tràn vào. Chim nhạn tập trung kiếm ăn khá đông, đặc kín cả cồn vì thế có tên “Cồn Nhạn”. Chúng thường làm tổ trên mái hiên đình nên làng Nại Hiên Đông còn có tên gọi là “xứ chim nhạn”.

Theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, Nại (耐) là chịu nhịn; Hiên (軒) là mái hiên; và Đông (東) là hướng Đông. Như vậy, Nại Hiên Đông là tiền đình hướng Đông, nhẫn nại chịu đựng mưa sa gió bão.

Dựa trên những tư liệu và bia ký cổ của chùa An Long (sau lưng Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng), một số nhà nghiên cứu cho rằng, đình Nại Hiên Đông có thể được xây dựng trước năm 1657, sớm hơn chùa An Long. Trải theo thời gian, ngôi đình bị chiến tranh tàn phá. Hư hại rồi khôi phục nhiều lần, đến năm 2021, đình được trùng tu mới trên nền cũ, giữ nguyên bố cục truyền thống của đình làng Việt.

Lễ hội cầu ngư ở Nại Hiên Đông. Ảnh: Bảo tàng Đà Nẵng

Mái đình trầm mặc

Tọa lạc trên khu đất rộng 1.640m², mặt tiền hướng Tây Nam, đình Nại Hiên Đông mang dáng vẻ cổ kính với bố cục hình chữ đinh (丁) (còn gọi là kiểu “chuôi vồ”). Phần chánh điện rộng hơn 70m², nối liền với hậu tẩm phía sau.

Mái đình lợp ngói âm dương, đỉnh mái được đắp hình “lưỡng long tranh châu”, các mảng chạm khảm sành sứ tinh xảo, gợi nét mềm mại giữa khối kiến trúc vững chãi. Hai bên mái trước là nhà trống và nhà chuông, tạo nên thế “trùng thềm điệp ốc” thanh thoát, khiến mái đình nổi bật giữa nền trời vùng cửa biển.

Trước sân là bức bình phong hình cuốn thư, mặt trước chạm nổi đắp sành sứ hình hổ trấn giữ, mặt sau trang trí hình chim phượng, những đồ án trang trí này biểu tượng cho sức mạnh và sự bảo hộ của thần linh.

Bên trong đình có gian chánh điện thờ Thành hoàng - vị thần bảo hộ làng; hai gian tả ban và hữu ban thờ các vị Tiền hiền, Hậu hiền đã có công khai khẩn, lập ấp.

Hai câu đối chữ Hán treo ở gian giữa ca ngợi vị thế và khí thiêng nơi đây: “Nhật xuất Đông hiên vạn vật hướng dương hàm cổ sắc; Long hoàn tây nhạn thiên thu diễn phái ngưỡng văn quang” (Tạm dịch: Trời mọc hướng Đông, muôn vật đượm sắc cổ xưa; Rồng bay, nhạn múa, muôn đời tỏa sáng văn minh).

Điểm nhấn về tín ngưỡng

Trong khuôn viên đình, Sở Âm linh được xem là điểm nhấn đặc biệt về tín ngưỡng. Đây là nơi thờ vong linh tử sĩ, những người dân mất trên biển hay các cô hồn không nơi nương tựa.

Với người dân Nại Hiên Đông, việc lập Sở Âm linh không chỉ để cầu an mà còn thể hiện lòng nhân ái, tinh thần “kính nhi viễn chi” - kính trọng mà không sợ hãi, cúng tế để siêu độ những linh hồn lang thang, mong họ phù hộ dân làng được bình an.

Bên cạnh Sở Âm linh, ngôi mộ Tiền hiền Phan Quý Công trong khuôn viên đình cũng là minh chứng quý cho lịch sử hình thành làng. Bia mộ bằng sa thạch khắc rõ dòng chữ: “Hiển khảo thuộc thứ đội trưởng Phan Quý công thụy Minh Trí chi mộ”, có niên đại khoảng năm 1625.

Không chỉ mang giá trị tâm linh, đình Nại Hiên Đông còn là một địa chỉ cách mạng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nơi đây từng là trụ sở của lực lượng vũ trang Khu Đông - nơi đặt “hòm thư mật” truyền tin giữa đất liền và tàu ở vịnh Đà Nẵng.

Ngôi đình không chỉ là nơi lưu giữ lịch sử hình thành một vùng đất và ký ức kháng chiến, mà còn biểu tượng cho tinh thần kiên cường, lòng yêu nước của người dân vùng biển Đà Nẵng.

Chính vì vậy, năm 2002, UBND thành phố Đà Nẵng đã công nhận đình Nại Hiên Đông là di tích kiến trúc nghệ thuật và lịch sử cách mạng. Đến năm 2017, di tích này tiếp tục được xếp hạng cấp thành phố.

Gần bốn thế kỷ trôi qua, người dân Nại Hiên Đông vẫn gìn giữ những lễ thức truyền thống. Hàng năm vào mỗi dịp Xuân Thu nhị kỳ, họ cùng nhau cúng tế, dâng hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân và cầu cho mưa thuận gió hòa... Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống mà còn là dịp gắn kết cộng đồng, nuôi dưỡng lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết của dân làng ven biển.

HOÀI NAM

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/dinh-cua-nguoi-lang-bien-3330767.html